I FZ 108/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w R. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 120/23, w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 listopada 2022 r., nr 2201-IOV-3.4103.122-126.2022/10/10, w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2018 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 27 lutego 2023 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 120/23 Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, działając na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wezwał radcę prawnego A.S. — kuratora A. sp. z o.o. (dalej także "skarżąca") do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 28 listopada 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do grudnia 2018 r. w kwocie 3430 zł ustalonej stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. poz. 2193, ze zm.). Odpis przedmiotowego zarządzenia 2 marca 2023 r. doręczono skarżącej, która następnie pismem z 8 marca 2023 r. wniosła zażalenie na ww. zarządzenie. W zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 239 pkt 3 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie, podnosząc, że na mocy tego przepisu jako kurator rejestrowy powołany przez sąd powszechny jest zwolniona od kosztów sądowych w całości. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jedną z podstawowych zasad prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Zatem jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 p.p.s.a.). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wynikać bezpośrednio z ustawy (art. 239 § 1 pkt 1 — 3 p.p.s.a.) albo z orzeczenia sądowego wydawanego na wniosek strony postępowania składany w przedmiocie przyznania prawa pomocy (art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżąca upatruje podstawy do zwolnienia jej z mocy prawa z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który przewiduje zwolnienie ustawowe od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez kuratorów wyznaczonych przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Brzmienie przywołanego wyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości co tego, że kuratorami zwolnionymi z mocy prawa od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kuratorzy wyznaczeni w danej sprawie przez sąd orzekający na podstawie art. 30 § 1 p.p.s.a., tj. kuratorzy ustanowieni przez wojewódzki sąd administracyjny albo referendarza sądowego na wniosek strony przeciwnej dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Zwolnieniem z art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. objęci są także kuratorzy do doręczeń wyznaczeni na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający (referendarza sądowego), jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw (art. 78 — 79 p.p.s.a.). Ponadto zwolnieni z mocy ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych są także kuratorzy wyznaczeni na wniosek sądu przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 31 zdanie drugie p.p.s.a. w przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu. Chodzi tu o ustanowienie opieki lub kurateli dla osoby ubezwłasnowolnionej (odpowiednio art. 13 § 2 albo art. 16 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny [Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.], dalej "k.c."), a także opieki dla małoletniego (art. 145 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, ze zm.]). Przewidzianym w art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ustawowym zwolnieniem od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie są natomiast objęci kuratorzy osoby prawnej ustanowieni na podstawie art. 42 k.c. przez sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.]). "Sądem orzekającym" w rozumieniu art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jest bowiem wojewódzki sąd administracyjny (referendarz sądowy), który na wniosek strony przeciwnej ustanawia kuratora dla strony niemającej zdolności procesowej i równocześnie niemającej przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania albo ustanawia kuratora dla doręczeń. Nadmienić ponadto należy, że przywołane powyżej poglądy są utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I FZ 60/20 — niepubl., z 8 października 2019 r., sygn. akt II GZ 208/19, z 28 lutego 2022 r., sygn. akt I FZ 292/21, z 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I FZ 51/22 — dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że ze znajdującego się w aktach sprawy (k. 24) odpisu postanowienia Sądu Rejonowego Gdańsk-Północ w Gdańsku VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt [...], wynika, że ustanowiony dla A. sp. z o.o. na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. kurator w osobie rady prawnego A.S. został upoważniony do reprezentowania ww. spółki w postępowaniu podatkowym przed wskazanym organem podatkowym w zakresie prawidłowości rozliczenia podatku od towarów i usług. W świetle zaś art. 138d § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, ze zm.) kuratora wyznaczonego przez sąd na wniosek organu podatkowego, o którym mowa w art. 138, uznaje się za pełnomocnika ogólnego strony w sprawach podatkowych, przy czym pojęcie "sprawy podatkowej" należy rozumieć w znaczeniu materialnoprawnym, a nie procesowym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I FSK 1691/21, CBOSA). W rozpoznawanym przypadku nie mamy zatem do czynienia z sytuacjami objętymi dyspozycją art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Radca prawy A.S. nie została wyznaczona kuratorem spółki A. ani przez sąd orzekający w niniejszej sprawie (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, tudzież referendarza sądowego tego sądu), ani sąd opiekuńczy w rozumieniu wskazanym powyżej. Postępowanie sądowoadministracyjne zostało zainicjowane przez skarżącą jako kuratora ww. spółki ustanowionego dla niej na wniosek organu podatkowego przez sąd powszechny. Tym samym skarżąca nie podlega zwolnieniu od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzuty podniesione w zażaleniu za chybione. Zasadnie bowiem Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w rozpoznawanej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz w zw. z art. 198 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.