I FZ 118/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1581/20 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów od orzekania w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 22 października 2020 r., nr 2401-IEW2_.7010.95.2020.2 UNP: 2401-20-199553 w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za luty 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA

I FZ 118/22 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) oddalił wniosek M. J. (dalej: skarżący) o wyłączenie od orzekania szeregu sędziów i asesorów WSA w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 22 października 2020 r. w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za luty 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że według skarżącego wskazane przez niego osoby nie są sędziami, gdyż zostały powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Odwołując się przede wszystkim do art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd podkreślił, że przepisy kształtujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują możliwości wyłączenia sędziego (asesora) z innych przyczyn niż wskazane w tych przepisach. Podstawy wyłączenia koncentrują się na ochronie strony przed zaistnieniem realnego lub potencjalnego zagrożenia niezachowania bezstronności danego sędziego (asesora) w konkretnej – "danej sprawie". Sąd zwrócił uwagę, że żadna ze wskazanych przez skarżącego osób nie brała dotychczas udziału w rozpoznawaniu sprawy. Skoro zatem dla potrzeb zastosowania przepisów o wyłączeniu konieczne jest zaistnienie "w danej sprawie" okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora), to ich wyłączenie jest niedopuszczalne. Zdaniem sądu sama w sobie okoliczność wyłonienia osób w procedurze prowadzonej przez tzw. "nową KRS" nie może zostać uznana za uprawdopodobniającą wystąpienie okoliczności uzasadniających ich wyłączenie, gdyż skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w danej sprawie. Ponieważ niezbędne jest odniesienie argumentów wniosku do sytuacji występującej w konkretnym postępowaniu, należy uznać, że skarżący nie przedstawił okoliczności mieszczących się w granicach przesłanek z art. 18-19 p.p.s.a. Dodatkowo sąd wskazał, że sędziowie i asesorzy, których dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, zgodnie z którymi brak było podstaw do ich wyłączenia. Końcowo sąd zauważył, że skarżący złożył już podobnie motywowany wniosek w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie asesorów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2022 r., III FZ 833/21). Wobec tego sąd uznał, że nie zaistniały w sprawie przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziów i asesorów sądowych objętych wnioskiem skarżącego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o wyłączenie wnioskowanych osób od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący szeroko przedstawił argumentację podważającą legitymację wskazanych przez niego osób do sprawowania urzędu sędziego (asesora). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Warto zauważyć, że skarżący składa wnioski o wyłączenie sędziów (asesorów, referendarzy sądowych) w wielu sprawach, w których jest stroną, przy czym powody, dla których skarżący żąda wyłączenia określonych osób od orzekania mają charakter ustrojowy, niezależny od okoliczności danej sprawy - według skarżącego bez znaczenia jest to, że nie podaje on powodów, dla których miałaby wystąpić uzasadniona wątpliwość co do bezstronności danego sędziego/asesora w jego konkretnej sprawie. Argumentacja prezentowana przez skarżącego wielokrotnie została już uznana przez Naczelny Sąd Administracyjny za bezzasadną - Sąd ten konsekwentnie oddala zażalenia skarżącego (por. np. postanowienia NSA z dnia: 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22; 13 maja 2022 r., III OZ 291/22; 14 kwietnia 2022 r., I FZ 22/22; 30 marca 2022 r., III FZ 95-96/22; 15 marca 2022 r., III FZ 6/22; 24 lutego 2022 r., III FZ 833-834/21). Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący niniejszą sprawę nie widzi podstaw, by w analogicznych okolicznościach odstąpić od stanowiska przedstawianego w postanowieniach wydanych w innych sprawach skarżącego. Należy w związku z tym stwierdzić, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do wyłączenia sędziów i asesorów objętych wnioskiem. Skarżący swój wniosek w tym zakresie uzasadnił wyłącznie wątpliwościami co do prawidłowości dokonanych powołań na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. tymczasem kwestionowanie sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa nie przekłada się automatycznie na możliwość uznania, że w sprawie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego/asesora z art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem do wyłączenia sędziego może dojść, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Brak wskazania przez skarżącego, z jakich przyczyn uznaje, że sędziowie/asesorzy, których wyłączenia się domaga, mogą nie zachować bezstronności w jego sprawie powoduje, że sąd nie miał podstaw do uwzględnienia wniosku. Ani wniosek ani zażalenie nie zawierają argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów/asesorów w przedmiotowej sprawie. Jak nadto wskazał NSA w postanowieniu z dnia 2 lutego 2020 r., I OSK 1988/18, "kwestia braku bezstronności sędziego, jako przesłanka wyłączenia na zasadzie iudex suspectus (art. 49 § 1 k.p.c., art. 41 § 1 k.p.k. oraz 19 p.p.s.a.) nie jest tożsama z kwestią niewłaściwej obsady sądu w rozumieniu art. 379 pkt. 4 k.p.c., art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. i art. 271 pkt. 1 p.p.s.a. Pomimo to, obie okoliczności prawne bywają (również w orzeczeniach sądowych) utożsamiane. Przyczyną natomiast fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność, wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego, ale wyłącznie w danej sprawie. Niewłaściwa obsada sądu zaś polega na tym, że w składzie orzekającym zasiadała osoba niebędąca sędzią, albo która w ogóle nie powinna być sędzią z uwagi na brak wymaganych prawem warunków (np. z uwagi na niespełnianie kryteriów powołania na urząd lub wadliwej oceny – z różnych przyczyn - tych kryteriów przez KRS, w wyniku czego organ ten jednak przedstawia Prezydentowi RP spełniającego wprawdzie subiektywne, ale nie obiektywne kryteria powołania na urząd sędziego itp.), albo nie jest (nie powinien być) sędzią danego sądu. Sam fakt powołania kandydata na urząd sędziego dlatego, że wskazujący go Prezydentowi RP organ (KRS) - który z uwagi na ustrojowy model jego ukształtowania oraz sposób działania - nie daje rękojmi niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, sam w sobie nie przesądza o braku bezstronności określonego sędziego. Może to jednak rodzić w przyszłości uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości powołania danej osoby do pełnienia urzędu (w efekcie co do obsady sądu). Biorąc więc powyższe pod uwagę i oceniając (na skutek wniosku o wyłączenie sędziego) wątpliwości co do bezstronności sędziego, należy każdorazowo dokonywać oceny tego, czy wskazanie takiego kandydata Prezydentowi RP przez KRS w obecnym składzie nie spowodowało wystąpienia pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych lub innych), mających wpływ na orzekanie przez takiego sędziego w postępowaniu sądowym. Pośrednio więc na jego niezawisłość, niezależność i bezstronność." Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie przytoczone powyżej stanowisko podziela. Formuła wniosku złożonego w niniejszej sprawie nie potwierdza jednak, aby skarżący wskazał na wątpliwości co do bezstronności konkretnych sędziów/asesorów, o których wyłączenie wnosił, szczególnie wobec faktu, że objęci wnioskiem sędziowie/asesorzy nie podejmowali jakichkolwiek czynności w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji odmowa wyłączenia tych sędziów/asesorów była właściwa i zgodna z prawem. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA ----------------------- 1