I FZ 220/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2025 r., sygn. akt III SA/Wa 700/24 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 8 lipca 2024 r., nr 1401-IOA1.4105.273.2023.UB w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 26 sierpnia 2025 r., sygn. akt VIII SA/Wa 700/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę W. Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w P. (dalej: Skarżąca, Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 8 lipca 2024 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2012 r. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca w skardze do Sądu na ww. decyzję wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 14 listopada 2024 r., sygn. akt VIII SPP/Wa 159/24 referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z 7 lutego 2025 r., sygn. VIII SPP/Wa 159/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy ww. postanowienie z 14 listopada 2024 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VIII z 5 marca 2025 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przesyłka sądowa zawierająca ww. wezwanie została doręczona pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 26 marca 2025 r. (k. 67). Pismem z 2 kwietnia 2025 r. Skarżąca zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zmianę ww. postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 8 maja 2025 r., sygn. akt VIII SPP/Wa 85/25 referendarz sądowy odmówił Skarżącej zmiany ww. postanowienia referendarza sądowego z 14 listopada 2024 r. Postanowieniem z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt VIII SPP/Wa 85/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy ww. postanowienie z 8 maja 2025 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VIII z 17 lipca 2025 r. wezwano Skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia z 5 marca 2025 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Przesyłka sądowa zawierająca ww. wezwanie została doręczona pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 25 lipca 2025 r. (k. 70). Po sprawdzeniu w rejestrze opłat sądowych w dniu 13 sierpnia 2025 r. Sąd nie zidentyfikował wpłaty do niniejszej sprawy (k. 71). Przywołanym na wstępie postanowieniem z 26 sierpnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Spółki. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżąca mimo wezwania Sądu nie uiściła należnego wpisu od skargi. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła Spółka, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne odrzucenie skargi oraz bezpodstawne oddalenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, mimo że Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ich ponieść, a w konsekwencji niesłuszne odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca wskazała, że pomimo przedłożenia przez Spółkę dokumentów potwierdzających trudną sytuację majątkową Sąd dokonał dowolnej i powierzchownej oceny sytuacji, nie odnosząc się w sposób wyczerpujący do przedstawionych dowodów i nie uzasadniając przekonująco odmowy. W ocenie Skarżącej działanie Sądu narusza art. 199 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 14 i art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz konstytucyjną zasadę prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z uwagi na wykazaną trudną sytuację majątkową Spółki, uniemożliwiającą uiszczenie wpisu sądowego, Sąd powinien był rozpoznać niniejszy wniosek o zwolnienie z kosztów w sposób pozytywny. Odrzucenie stanowi przedwczesne i nieuzasadnione ograniczenie prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W razie stwierdzenia braków formalnych pisma, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (odrzucenia skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania) uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu terminu do uzupełnienia braków pisma, przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jeśli zaś pismem tym jest skarga, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o wznowienie postępowania – podlega ona odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji nastąpiło po tym jak Skarżąca została ponownie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. W dacie tego wezwania zarządzenie o rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było prawomocne, co oznaczało obowiązek wezwania Skarżącej do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi i obowiązek jego zapłaty w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05 ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118). Skarżąca pomimo skutecznego doręczenia w dniu 25 lipca 2025 r. wezwania nie uiściła prawem wymaganego wpisu od skargi. W konsekwencji nieuiszczenia wpisu w terminie zakreślonym w prawidłowo doręczonym Spółce wezwaniu zasadne było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Jak wynika z treści uzasadnienia zażalenia Spółka nie kwestionuje ustalenia, że wpis od skargi nie został uiszczony w zakreślonym terminie oraz wysokości wpisu, lecz powołuje się na okoliczności związane z jej trudną sytuacją finansową. Kwestie te wykraczają jednak poza ramy prawne i faktyczne postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem, gdyż podlegają ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez co pozostają poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie jest zatem możliwe badanie legalności prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy – do czego w istocie zmierza argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia Spółki. Odnosząc się do treści zarzutów i argumentów podniesionych w zażaleniu wskazać należy, że prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Jak jednak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 10 czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "(...) prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...)". Prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca pozbawiła się prawa do sądu, gdyż nie uiściła wymaganego prawem wpisu od skargi i konsekwencją tego było odrzucenie skargi przez Sąd pierwszej instancji. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi nie jest nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa do sądu, w sytuacji, w której Skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.