I GSK 1188/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 912/21 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 września 2021 r. nr 350300/71/28578/2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 15 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 912/21 działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (aktualnie: Dz.U.2024.935 dalej określanej skrótem P.p.s.a.) oddalił skargę A.R. (dalej określana jako Skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 września 2021 r. nr 350300/71/28678/2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U.2024.1267, dalej określanej skrótem K.p.a.), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spawy, w sytuacji gdy skarżąca jako spadkobierca ustawowy po zmarłym Z.M. nabyła razem ze swoim synem, po 1/2 części każde z nich, spadek z dobrodziejstwem inwentarza do kwoty 311.055,55 zł (wartość stanu czynnego spadku, zgodnie ze sporządzonym protokołem spisu inwentarza z 26 lipca 2017 r.) i kwota ta została już przez spadkobierców spłacona m.in. tytułem składek na ubezpieczenie społeczne za okresy: grudzień 2004 r., od listopada 2005 r. do grudnia 2005 r., luty 2006 r., listopad 2006 r. Ponadto Skarżąca spłaciła zadłużenie zmarłego w kwocie 70.000 zł. Jak wynika z protokołu spisu inwentarza zmarły posiadał zadłużenie m.in. w kwocie 163.039,76 zł na rzecz ZUS-u z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, 182.969,50 zł na rzecz Urzędu Skarbowego z tytułu niezapłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku VAT; 2. art. 61a § 1 K.p.a., co miało wpływ na treść wydanego w sprawie orzeczenia, w związku z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego przez błędne uznanie, że rzekomo w przedmiotowej sprawie brak miałoby być podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydanie stosownej decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w sytuacji gdy zgodnie z art. 1031 Kodeksu cywilnego w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza (z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie) spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza stanu czynnego spadku. Zgodnie z protokołem spisu inwentarza stan bierny majątku zmarłego, tj. jego zadłużenie na datę śmierci wynosi 873.499,25 zł, w tym kwota 163.039,76 zł na rzecz ZUS, podczas gdy stan czynny majątku wynosi 311.055,55 zł, a zatem spadkobiercy ustawowi zmarłego odpowiadają za zadłużenie tylko do tej wysokości, i kwota ta została już przez Skarżącą uiszczona z tytułu różnych zaległości, na co złożyła do akt ZUS stosowne dokumenty. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi (kasacyjnej), uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie oraz decyzji z 10 września 2021 r. nr 350300/71/28671/2021 i wszczęcie postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji. Wniosła także o zasadzenie kosztów postępowania sądowego i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 P.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 P.p.s.a. Zatem to skarżący kasacyjnie w terminie 30 dni od dnia otrzymania wyroku Sądu I instancji wraz z uzasadnieniem zakreśla zarzutami kasacyjnymi zakres tego postępowania. Z urzędu NSA bierze pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. W okolicznościach sprawy jednak żadna z tych przesłanek nie zaistniała. Dalej należy zaznaczyć, że stosownie do normy art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną winno zawierać ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej należy oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do wniesionej w rozpatrywanej sprawie skargi kasacyjnej oraz stawianych w niej zarzutów, przypomnieć należy, że podstawowy charakter skargi kasacyjnej, jako środka zaskarżenia wynika przede wszystkim z faktu, że umożliwia ona z inicjatywy stron oraz niektórych organów państwowych dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli wyroków wydawanych w pierwszej instancji przez wojewódzkie sądy administracyjne oraz postanowień tych sądów kończących postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 173 P.p.s.a.), a istotą wywołanego nią postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest weryfikacja, w granicach wyznaczonych stawianymi zarzutami kasacyjnymi, zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (art. 183 § 1 P.p.s.a.), nie zaś ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Zatem zarzuty skargi kasacyjnej oraz podejmowana na ich gruncie polemika winny odnosić się do orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i zawartego w nim rozstrzygnięcia. Jest to konieczny warunek oceny ich zasadności, a co za tym idzie skuteczności. Nie jest to możliwe w sytuacji, gdy skarga kasacyjna oraz stawiane w niej zarzuty nie są adresowane wobec kwestionowanego nią orzeczenia sądowego i wyrażonego w nim stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, bowiem te wyznaczają zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, czy też nadawanie im innego znaczenia niż wynika to z ich treści i towarzyszącej im argumentacji, czy też stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych i domniemywanie tym samym intencji wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyroki NSA z: 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 2031/18; akt 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13). Przystępując do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych należy na wstępie podkreślić, że z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ" należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem. Związek ten, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy, co wymaga uprawdopodobnienia istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, a więc obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień popełnionych przez Sąd pierwszej instancji były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji byłby (mógłby być) inny (por. wyrok NSA z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 476/20, z 23 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 41/17; z 14 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2480/17 publ. baza orzeczeń nsa.gov.pl). Zważywszy zatem, że przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą być jedynie te zarzuty kasacyjne, które strona sformułowała i uzasadniła zgodnie z wymogami prawnymi wynikającymi z art. 174 i art. 176 P.p.s.a., wobec tego brak sformułowała zarzutów zgodnie z powołanymi przepisami, skierowanymi przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji i stosowanymi przez niego regulacjami procesowymi, powoduje, że z uwagi na treść art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może dokonać ich merytorycznej oceny. W okolicznościach niniejszej sprawy jest to o tyle znamienne, że podstawę kontroli Sądu pierwszej instancji stanowiła decyzja organu oparta na art. 61a § 1 K.p.a w związku z art. 28 ust. 2 – 3a i w związku z art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2020.266 ze zm.) a więc normach prawnych, których naruszenia nie zarzucono w skardze kasacyjnej. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny wobec stwierdzenia braku przesłanek określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. na podstawie art. 184 tej ustawy oddalił skargę kasacyjną.