I GSK 1314/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Rz 926/21 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2021 r. nr 2241/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 926/21 oddalił skargę A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2021 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Od wskazanego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości oraz zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) - dalej zwanej "k.p.a.", polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spawy, w sytuacji gdy skarżąca jako spadkobierca ustawowy po zmarłym Z. M. nabyła razem ze swoim synem D. M. po 1/2 części każde z nich, spadek z dobrodziejstwem inwentarza do kwoty 311.055,55 zł i kwota ta została już przez spadkobierców spłacona m.in. tytułem składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto skarżąca spłaciła zadłużenie zmarłego w kwocie 70.000 zł. Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s", poprzez niezastosowanie i nieuwzględnienie wniosku skarżącej w sprawie umorzenia składek, w sytuacji gdy zgodnie z art. 1031 Kodeksu cywilnego w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza stanu czynnego spadku. Zgodnie z protokołem spisu inwentarza stan bierny majątku zmarłego, tj. jego zadłużenie na datę śmierci wynosi 873.499,25 zł w tym kwota 163.039,76 zł na rzecz organu, podczas gdy stan czynny majątku wynosi 311.055,55 zł, a zatem spadkobiercy ustawowi zmarłego odpowiadają za zadłużenie tylko do tej wysokości, i kwota ta została już przez skarżącą uiszczona. Ponadto powołała się na całkowitą nieściągalność należności, oraz trudną sytuację finansową, a więc przesłanki, które stanowią podstawę do umorzenia składek zgodnie z art. 28 u.s.u.s . Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji oraz umorzenie należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek wynikających z decyzji z 6 sierpnia 2018 r. wynikających z decyzji z 6 sierpnia 2018 r., w łącznej kwocie 61.693, 07 zł. Skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z odpisu wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...] oraz wniosła o sprowadzenie przez Sąd na wyznaczony termin rozprawy akt o sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w T. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z wniosku D. M. przeciwko organowi o prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu, dla wykazania faktu, iż z odwołania syna skarżącej toczyła się sprawa o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu i że postępowanie toczyło się już od 2016 r. I że Sąd zmienił zaskarżoną decyzję organu i przyznał synowi skarżącej prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej. Według art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd pierwszej instancji. Przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, tylko jedynie weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zaś o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wynikającym z art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Badanie przez Sąd stosowania prawa, a zatem także ustaleń faktycznych poprzedzających zastosowanie norm prawnych przez organ administracji, ma charakter pośredni bowiem sąd administracyjny nie dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych, lecz kontroluje legalność ich dokonania w postępowaniu administracyjnym. Dokonując kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organy rozpatrzyły w sposób właściwy zebrany w sprawie materiał dowodowy. Prawidłowo ustaliły stan faktyczny. Skarżąca odwołując się do swojej sytuacji prawnej nie wskazała na konkretne elementy stanu faktycznego, które ustalono wadliwie, bądź których nie ustalono w postępowaniu. Zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. pozostają z tego powodu nieuzasadnione. Wydając zaskarżoną decyzję, organ analizował dwa przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z których jeden przewiduje możliwość umorzenia należności w przypadku całkowitej nieściągalności tych należności (art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.) I drugi przepis, który dotyczy sytuacji, gdy taka nieściągalność nie występuje (art. 28 ust. 3a). Dokonując tej że analizy wskazano na fakt posiadania przez skarżącą posiadania nieruchomości oraz na źródło dochodów w postaci emerytury, z której prowadzona jest egzekucja. W związku z tym zasadnie stwierdzono, że przesłanki wystąpienia u skarżącej całkowitej nieściągalności nie zaistniały. Analizując sytuację skarżącej po kątem przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo barku ich całkowitej nieściągalności, organ dokonał ustaleń w oparciu o przesłanki wskazane w art. 28 ust.3b u.s.u.s. i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Dz.U.2003.141.1365). Organ przyjął, że faktycznie może zaistnieć możliwość niezaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to jednak stan zdrowia skarżącej nie jest na tyle zły, aby można było mówić o umorzeniu należności. Na poparcie tego twierdzenia należy wskazać przyjęte stanowisko w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie wskazuje się: "że nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 562/21). Stwierdzono fakt, iż skarżąca nie poszukuje dodatkowego źródła dochodu, przy jednoczesnym wskazaniu, że jej stan zdrowotny pozwala skarżącej na znalezienie takiego źródła. Wskazano, że skarżąca jest w posiadaniu mienia o znacznej wartości i spłaca inne należności. Natomiast w odniesieniu do twierdzenia skarżącej, iż poprzez fakt spłacania innych należności nie jest ona w stanie spłacać należności względem organu, należy wskazać, że w tej sprawie obowiązek organu poległa na wyważeniu z jednej strony ważnego interesu zobowiązanego, z drugiej zaś strony interesu publicznego, bowiem brak wpłat z tytuł należności składkowych przez jednego ze zobowiązanych powoduje przesuniecie ciężaru utrzymania sytemu ubezpieczeń na innych zobowiązanych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków płacąc swe zobowiązania. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1006/23). Z tego obowiązku organ wywiązał się należycie. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia w postępowaniu organu. W związku z powyższym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku słusznie wskazano, że sytuacja skarżącej nie jest dobra, to jednak jest to typowa sytuacja dla osób ponoszących ciężar zapłaty zobowiązań, kiedy pomimo istniejących koniecznych nakładów życiowych konieczne jest uiszczenie zaległych długów. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z przyjętym stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Zaś złożona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Natomiast odnosząc się do wniosku dowodowego zawartego w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny postanowił wniosek ten oddalić, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie dostrzeżono istotnych wątpliwości, dla których to wniosek ten winien być uwzględniony. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie uwzględniając okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.