I GSK 1712/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant asystent sędziego Katarzyna Domańska po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Bd 352/20 w sprawie ze skargi P. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 21 maja 2020 r. nr 0401-IEE.711.78.2020.3 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 352/20 oddalił skargę P. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 21 maja 2020 r. nr 0401-IEE.711.78.2020.3 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. P. R. zaskarżył powyższy wyrok w całości, opierając skargę kasacyjną na wskazanej w treści art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) podstawie kasacyjnej tj. I. naruszeniu przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: • art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 98 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: o.p.) w związku z art. 1034 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm., dalej: k.c.) i art. 10342 k.c. poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo prowadzenia egzekucji wobec P. R. w sytuacji braku istnienia przesłanek do jej prowadzenia; II. naruszeniu przepisów prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie, tj. niezastosowanie: • art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 1034 § 2 k.c. i art. 10342 k.c. poprzez błędne niezastosowanie w sprawie art. 10342 k.c., który wskazuje jednoznacznie, że od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe proporcjonalnie do wartości otrzymanych przez nich przysporzeń. Mając na uwadze powyższe naruszenie prawa skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, na podstawie art. 203 p.p.s.a. oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych zawartych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Wątpliwości jednak nasuwają się po analizie przepisów, których naruszenie zarzucono w zarzutach ujętych w obu podstawach. Mianowicie autor skargi kasacyjnej naruszenie tych samych przepisów zarzucił w podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. oraz w podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Świadczy to w pewnym sensie o niekonsekwencji autora skargi kasacyjnej. Nie sposób nie zauważyć również to, że w podstawach kasacyjnych nie znalazły się jakiekolwiek przepisy z zakresu postępowania egzekucyjnego w administracji, a które należałoby oczekiwać w niniejszej sprawie. Zarzuty skargi kasacyjnej w istocie sprowadzają się do kwestionowania zakresu odpowiedzialności za długi spadkowe skarżącego kasacyjnie, co z kolei świadczy o nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Taka konstrukcja skargi kasacyjnej w zasadzie wyklucza kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Niemniej jednak Naczelny Sąd Administracyjny pragnie na marginesie wskazać, że zgodnie z treścią art. 1034 § 2 k.c. – od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości ich udziałów. Przepis art. 1034 § 2 k.c. nie wyłącza więc odpowiedzialności w ogóle za dług spadkowy, lecz ogranicza tę odpowiedzialność do wielkości jego udziału. Zgodnie z tym przepisem nadal odpowiada on za dług spadkowy, z tym że do wielkości udziału wynikającego z aktu poświadczenia dziedziczenia. Powyższe stanowisko ma oparcie w orzecznictwie, w tym choćby w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1022/16, w którym wyrażono pogląd, co do wykładni art. 1034 § 2 k.c. w związku z art. 98 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. I tak stwierdzono, że w art. 1034 § 2 k.c. odpowiedzialność za długi spadkowe została ograniczona w stosunku do wielkości udziałów w spadku, nie zaś udziałów wynikających z działu spadku. Odpowiedzialności za długi spadku nie zmienia fakt dokonania działu spadku, w wyniku którego strona nie uzyskała żadnej korzyści, albowiem spadkobiercy odpowiadają za długi spadku do wysokości udziału w spadku, a nie do wartości otrzymanych przysporzeń. W myśl art. 1034 § 2 k.c. od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Powyższe oznacza, że "każdy ze spadkobierców odpowiada podzielnie za taką część długów spadkowych, która wynika z wielkości jego udziału spadkowego i proporcjonalnie do niej. Każdy spadkobierca staje się zatem samodzielnym dłużnikiem tej części długów spadkowych, którą odzwierciedla jego udział spadkowy." Pogląd ten skład orzekający w pełni akceptuje. Nie jest prawidłowa także zaprezentowana w treści skargi kasacyjnej wykładnia art. 10342 k.c., która w ocenie skarżącego nakazuje limitowanie odpowiedzialności spadkobierców wartością otrzymanych przysporzeń, co w konsekwencji skutkowałoby brakiem odpowiedzialności skarżącego za długi spadkowe. Zgodnie z treścią art. 10342 k.c., od chwili działu spadku spadkobiercy i osoby, na których rzecz zostały uczynione zapisy windykacyjne, ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe proporcjonalnie do wartości otrzymanych przez nich przysporzeń. Powołana regulacja dotyczy sytuacji, gdy spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne. Innymi słowy – przy odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe spadkodawcy przysporzenie ma znaczenie tylko w sytuacji gdy spadkodawca dokonał zapisu. Natomiast w przypadku, gdy zapisów windykacyjnych nie dokonano, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, podstawę prawną dotyczącą rozłożenia odpowiedzialności pomiędzy spadkobiercami stanowi art. 1034 § 2 k.c. – zgodnie z którym od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Tym samym, w myśl tej regulacji, po dziale spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe proporcjonalnie do swych udziałów w spadku i nie ma znaczenia wartość przysporzeń uzyskanych przy dziale spadku. Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).