I GSK 465/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. Sp. z o.o. w C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1884/24 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w C. na postanowienie Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr DIR-IX.025.14.2024.MF.1 w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1884/24, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 oraz art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w C. (dalej jako: "skarżąca spółka") na postanowienie Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 25 kwietnia 2024 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania odrzucił skargę (punkt pierwszy postanowienia) oraz zwrócił uiszczony wpis od skargi (punkt drugi postanowienia). W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że z dołączonej do skargi informacji odpowiadającej odpisowi pełnemu z Krajowego Rejestru Sądowego skarżącej spółki wynika, iż co najmniej od 4 maja 2023 r. oraz na dzień wniesienia skargi, tj. 4 czerwca 2024 r., skarżąca spółka nie posiada zarządu, jak również likwidatora uprawnionego do działania w jej imieniu. Sąd zwrócił uwagę, że wykreślono w podrubrykach dane osób wchodzących w skład organu, a kurator powołany postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z 4 maja 2022 r., sygn. akt [...], działał do 4 maja 2023 r., jako uprawiony do likwidacji spółki oraz do reprezentowania spółki, do czasu powołania zarządu spółki lub ustanowienia likwidatora. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, skarga podlegała odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., ponieważ skargę wniosła jednostka organizacyjna, która, z uwagi na braki w organach ją reprezentujących, nie ma zdolności procesowej. II Skarżąca spółka wniosła skargę kasacyjną zaskarżając postanowienie w całości oraz zarzucając naruszenie następujących przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) naruszenie art. 58 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. – poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi przez Sąd pierwszej instancji bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braku w składzie organu reprezentacji, zgodnie z dyspozycją art. 58 § 2 p.p.s.a., co w konsekwencji doprowadziło do przedwczesnego odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., 2) naruszenie art. 31 § 1 p.p.s.a. – poprzez jego niezastosowanie, polegające na uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że braków w składzie organu reprezentacji skarżącej spółki nie da się uzupełnić, co w konsekwencji doprowadziło do odrzucenia skargi przez Sąd pierwszej instancji, bez uprzedniego wyznaczenia odpowiedniego terminu do usunięcia braku zdolności procesowej na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe podstawy skargi kasacyjnej, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skarżąca spółka niniejszym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca spółka wniosła o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 31 § 1, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie, wobec wniosku strony o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, należy zauważyć, że – zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegając konieczności rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Ta przesłanka odrzucenia skargi może być konwalidowana. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 p.p.s.a.). Takie uzupełnienie powinno nastąpić na wezwanie sądu podjęte w trybie art. 31 § 1 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że sąd jest zobowiązany wezwać stronę do uzupełnienia braku w postaci zdolności sądowej tylko wtedy, gdy daje się on uzupełnić. Zdolność do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność procesową), na podstawie art. 26 § 1 p.p.s.a., mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 25. Natomiast w myśl art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Z powyższych przepisów wynika, że osoba prawna może działać w procesie sądowoadministracyjnym wówczas, gdy jej organy są zdolne do podjęcia czynności procesowych. Skarżąca spółka jest osobą prawną mającą formę prawną spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W jej przypadku kompetencje organu uprawnionego do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania posiada zarząd (art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 18 z późn. zm.). W toku postępowania sądowoadministracyjnego stwierdzono zaś, na podstawie nadesłanego wraz ze skargą wyciągu Krajowego Rejestru Sądowego skarżącej spółki, że na dzień złożenia skargi, tj. 4 czerwca 2024 r., zarząd skarżącej spółki był nieobsadzony. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych regulacji, uznać należało, że przedwcześnie Sąd pierwszej instancji odrzucił przedmiotową skargę. Przepis art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. stanowi bowiem, że sąd odrzuca skargę wniesioną przez taki podmiot, jednakże odrzucenie to musi zostać poprzedzone wezwaniem do uzupełnienia wymienionego braku (por. postanowienie NSA z 25 października 2022 r., II FSK 672/21). Wystąpienie w spółce kapitałowej braku w składzie organów uniemożliwiającego jego działanie stanowi samodzielną przesłankę do odrzucenia skargi, jeśli sąd zapewni wcześniej takiej spółce możliwość uzupełnienia tego braku (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2023 r., I FSK 2061/22). Podkreślenia wymaga, że stwierdzając, iż w sprawie wystąpił brak nienadający się do usunięcia, sąd może skargę odrzucić bez wzywania strony do uzupełnienia braku (por. postanowienie NSA z 11 maja 2021 r., III OSK 4494/21). Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę bez wzywania skarżącej spółki do uzupełnienia braku nie wyjaśnił jednak w uzasadnieniu, czy brak występujący po stronie skarżącej spółki jest możliwy do usunięcia. Jedynie w przypadku stwierdzenia, że braku tego nie da się usunąć, co powinno wynikać z treści uzasadnienia, Sąd pierwszej instancji mógłby skargę odrzucić bez wzywania skarżącej spółki do uzupełnienia tego braku. Te okoliczności spowodowały, że do odrzucenia skargi, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, doszło przedwcześnie, w sposób naruszający prawo skarżącej spółki do sądu, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji uwzględni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego postanowienia i podejmie stosowne działania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.