I GSK 57/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc, Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. NSA Jacek Surmacz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 września 2022 r. sygn. akt III SA/Po 256/22 w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 stycznia 2022 r. nr 2/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) uchyla zaskarżony wyrok, 2) oddala skargę, 3) zasądza od L. Sp. z o.o. w P. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA), wyrokiem z 28 września 2022 r., sygn. akt III SA/Po 256/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. w P. (dalej: skarżąca) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) z 31 stycznia 2022 r., nr 2/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku WSA podał, że organ decyzją z 26 listopada 2019 r., nr 290000/71/2019-RED-20909-ZIS-AR, orzekł że skarżąca jako były komplementariusz W. Sp. z o.o. [...] Sp. k. (poprzednia nazwa L. Sp. z o.o. [...] Sp. k.) odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania tej spółki. Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, a postępowanie wywołane odwołaniem nie zostało prawomocnie zakończone, gdyż skarżąca złożyła apelację od wyroku Sadu Okręgowego w Poznaniu, którym oddalono odwołanie. Organ odmawiając wszczęcia postępowania w związku ze złożonym przez skarżącą w dniu 23 grudnia 2021 r. wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek dotyczących W. Sp. z o.o. [...] Sp. k. , za które odpowiedzialność przeniesiono nieprawomocną decyzją na skarżącą podniósł, że dopiero prawomocna decyzja w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności spowoduje, ze skarżąca będzie mogła skutecznie domagać się umorzenia wspomnianych zaległości. Skarżąca wniosła skargę do WSA i zarzuciła nieprawidłowe zastosowanie art. 28 ustawy z 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.), co doprowadziło do wadliwej odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o umorzenie zaległości. Skarżąca podniosła, że mimo braku waloru prawomocności decyzji organu z 26 listopada 2019 r., nr 290000/71/2019-RED-20909-ZIS-AR decyzja ta jest przedmiotem obrotu prawnego na terytorium RP i generuje dalsze skutki prawne (odsetki od zaległości oraz brak możliwości wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. WSA, uwzględniając skargę, wskazał na treść art. 28 k.p.a. i wywiódł, że nieprawomocna decyzja z 26 listopada 2019 r. uprawnia skarżącą do złożenia wniosku o umorzenie należności. Status strony nie jest bowiem kwestią uznania jakiegokolwiek podmiotu za stronę lecz wynika z przepisów prawa materialnego. Ocena, czy określonemu podmiotowi przysługuje uprawnienie strony jest dokonywana wg przepisów prawa materialnego, zaś interes prawny powinien wyrażać się w możliwości zastosowania określonej normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji, w odniesieniu do ściśle określonego podmiotu. Skarżąca, na co wskazał organ, jako były komplementariusz W. Sp. z o.o. [...] Sp. k. odpowiada całym swoim majątkiem za jej zobowiązania, co znajduje uzasadnienie w art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: o.p.). W sprawie, w chwili złożenia wniosku przez skarżącą o umorzenie zaległych składek została wydana decyzja konstytutywna, o której mowa w art. 108 i art. 115 o.p., co skutkuje że na dzień złożenia wniosku o umorzenie skarżąca była stroną postępowania, zaś zaskarżenie decyzji z 26 listopada 2019 r. nie pozbawia skarżącej przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. WSA konkludując wywiódł, że w świetle art. 61 a § 1 k.p.a. nie było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania. Jako podstawę rozstrzygnięcia Sąd wskazał 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2023r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wyrok WSA skargą kasacyjną zaskarżył organ i, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy WSA do ponownego rozpoznania ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcia skargi poprzez jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania przed WSA i postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. 61 a § 1 i art. 28 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca może być stroną w sprawie wniosku o umorzenie składek spółki W. Sp. z o.o. [...] Sp. k., za które przeniesiono odpowiedzialność na komplementariusza w sytuacji, gdy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności była nieprawomocna, a wobec tego nie podlegała wykonaniu, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. art. 28 ust. 1 u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca może być stroną postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie składek spółki W. Sp. z o.o. [...] Sp. k., za które przeniesiono odpowiedzialność na komplementariusza (skarżącą) w sytuacji, gdy decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności była nieprawomocna, a wobec tego nie podlegała wykonaniu i skarżąca nie mogła być stroną w tym postępowaniu, gdyż jeszcze nie odpowiadała za należności spółki W. Sp. z o.o. [...] Sp. k. albowiem jest to decyzja konstytutywna a nie deklaratoryjna. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wg norm przepisanych. Podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 40). Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stworzona na potrzeby postępowania administracyjnego konstrukcja prawna strony wymaga wykazania przez podmiot istnienia po jego stronie tzw. interesu prawnego lub obowiązku. W sprawie brak jest legalnej definicji interesu prawnego, co nakazuje odwołać się do poglądów doktryny i judykatury. Za ugruntowany pogląd należy uznać ten, że interes prawny powinien zachować obiektywizm, indywidualizm, konkretyzm, a jego istnienie powinno być prawnie chronione oraz powinno mieć potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy będących przesłankami stosowania danego prawa materialnego. Według obiektywnej koncepcji strony postępowania, o tym czy i kto posiada interes prawny można orzec wyłącznie na podstawie właściwych norm materialnoprawnych, które pozwalają na ustalenie podmiotu, którego uprawnienie bądź obowiązek podlega konkretyzacji w postępowaniu administracyjnym. Nie jest sporne pomiędzy stronami, że przepisy prawa materialnego pozwalające przypisać skarżącej interes prawny to art. 115 § 1 o.p., z mocy którego komplementariusz spółki komandytowej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Natomiast kwestią sporną jest, czy dla przyznania statusu strony niezbędne jest, aby decyzja wydana na podstawie art. 115 § 1 o.p. była decyzją prawomocną. NSA podziela stanowisko organu, że dla przypisania skarżącej statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. niezbędne jest, aby wspominania decyzja w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej była prawomocna. Decyzja przenosząca odpowiedzialność na osoby trzecie ma charakter konstytutywny i na mocy tej decyzji wskazywany jest podmiot odpowiedzialny za dług zobowiązanego do zapłaty składek. Dopóki taka decyzja nie jest prawomocna nie jest pewne, czy podmiot (osoba trzecia) wskazana w decyzji jest odpowiedzialna solidarnie z dłużnikiem za zaległości. Decyzja wydana przez organ nie jest natychmiast wykonalna, gdyż z mocy art. 130 § 1 k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, zaś wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji (art. 130 § 2 k.p.a.). W sprawie przypadki, o których mowa w art. 130 § 3 i 4 k.p.a. nie zachodzą, a które wyłączałyby stosowanie art. 130 § 1 i 2 k.p.a. Brak jest również innych przepisów szczególnych, które wyłączałyby stosowanie tych zasad w przedmiotowej sprawie. Skarżąca kwestionuje decyzję o przeniesieniu na nią odpowiedzialności. Argumenty wskazywane przez skarżącą, że mimo nieprawomocności decyzja przenosząca odpowiedzialność wywołuje skutki prawne w postaci odsetek oraz brak możliwości uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami nie są argumentem, który mógłby wzruszyć powyższą konstrukcję, że dopiero prawomocna decyzja wydana w trybie art. 115 § 1 o.p. pozwala przypisać skarżącej przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sprawach dotyczących zaległości składkowych W. Sp. z o.o. [...] Sp. k. Zauważyć należy, że po uprawomocnieniu się decyzji określającej odpowiedzialność skarżącej będzie ona mogła złożyć wniosek o umorzenie zaległości W. Sp. z o.o. [...] Sp. k. Mając na uwadze powyższe NSA uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, oddalił skargę ( art. 188 p.p.s.a. ). O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Wniosek o objęcie rozstrzygnięciem o kosztach również postępowania przez WSA nie mógł zostać uwzględniony, gdyż w p.p.s.a. brak jest przepisu, który stanowiłby podstawę prawną do zasądzenia od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania sądowego, w wypadku oddalenia skargi.