I GZ 120/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A Sp. z o.o. w Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 718/22 w zakresie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w Ł. na czynność Prezydenta Miasta Częstochowa w przedmiocie wypłaty zaniżonej kwoty dotacji postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 22 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 718/22 umorzył postępowanie sądowe (pkt 1) w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w Ł. (dalej: "skarżąca") na czynność Prezydenta Miasta Częstochowa w przedmiocie wypłaty zaniżonej kwoty dotacji, zwrócił stronie skarżącej uiszczony wpis od skargi (pkt 2) oraz oddalił wniosek o zasądzenie kosztów w pozostałym zakresie (pkt 3). Sąd I instancji wskazał, że pismem z 25 sierpnia 2022 r. skarżąca wniosła do WSA w Gliwicach skargę na czynność Prezydenta Miasta Częstochowa w postaci wypłaty zaniżonej o 5 289,15 zł (później skorygowanej do 4 865,13 zł) kwoty dotacji oświatowej za lipiec 2022 r. dla słuchaczy Szkoły [...] w C. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie. Uzasadniając wniosek o odrzucenie, powołał się na wyrok WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 909/20 dotyczący wypłaty zaniżonej kwoty dotacji za maj 2020 r., w którym Sąd stwierdził, że zaskarżona przez stronę czynność nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Ma ona jedynie charakter rachunkowo – księgowy i nie jest podejmowana w celu władczego ustalenia kwoty dotacji, stanowi jedynie jej techniczną wypłatę. Natomiast drogą dochodzenia roszczeń o zapłatę jest droga postępowania przed sądem powszechnym. Uzasadniając zaś wniosek o oddalenie skargi organ wykazywał z jakich przyczyn wypłacenie dotacji na wszystkich objętych wnioskiem słuchaczy nie jest możliwe (błędnie wykazana frekwencja, dokonana wcześniej wypłata). Następnie pismem z 16 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła do WSA w Gliwicach wniosek o umorzenie postępowania w niniejszej sprawie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 900 zł. Wskazała, iż w wyniku weryfikacji niedopłat należnych skarżącej z tytułu zaniżenia dotacji oświatowej, organ przelewami z 29 września i 29 listopada 2022 r. dokonał ostatecznego wyrównania niedopłat, co oznacza, że uwzględnił skargę w trybie autokontroli stosownie do art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2023 r. poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.). Ponieważ wskutek tego postępowanie stało się bezprzedmiotowe, zasadne jest jego umorzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że w myśl art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a, Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeśli skarżący skutecznie cofnął skargę. Skuteczność cofnięcia skargi jest – zgodnie z art. 60 zdanie 3. p.p.s.a. – uzależniona od wyniku badania przez Sąd dopuszczalności cofnięcia skargi. Niedopuszczalność cofnięcia skargi stwierdzana jest jednak tylko w przypadku ustalenia, że zmierza do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Sąd podniósł, że oceniana przez pryzmat powołanego przepisu czynność cofnięcia skargi nie budzi wątpliwości ani zastrzeżeń, a zatem uznano ją za dopuszczalną. W punkcie 2 postanowienia Sąd orzekł o zwrocie 200 zł uiszczonych tytułem wpisu od skargi. Zgodnie bowiem z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy. Natomiast w punkcie 3 oddalił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania w pozostałym zakresie. Powodem takiego rozstrzygnięcia był fakt, że Sąd umorzył postępowanie nie na skutek uwzględniania skargi przez organ, lecz z powodu jej skutecznego cofnięcia, przez co wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego stał się bezprzedmiotowy. Zgodnie bowiem z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd przysługuje skarżącemu od organu zwrot kosztów postepowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. A contrario oznacza to, że w sytuacji, gdy nie doszło do uwzględnienia skargi (wobec umorzenia postępowania będącego skutkiem jej cofnięcia), brak jest podstawy prawnej w przepisach p.p.s.a. do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę poprzez umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych w kwocie 1100 zł, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 900 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: a) art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez sąd, iż skarżąca w toku niniejszego postępowania cofnęła skargę, w sytuacji, gdy powyższe nie wynika z wniosku skarżącej z 16 grudnia 2022 r.; b) art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z 209 p.p.s.a. w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie wobec treści wniosku skarżącej z 16 grudnia 2022 r. i zastosowania przez organ instytucji autokontroli, o której mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a. postępowanie w niniejszej sprawie winno podlegać umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 pkt 1 p.p.s.a., a w konsekwencji Sąd winien zasądzić od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania, w tym koszty zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Obowiązek zasądzenia zwrotu kosztów postępowania jest wyjątkiem od tej zasady. Oznacza to, że uwzględniając ogólne zasady wykładni, przepisy dotyczące tej kwestii muszą być wykładane ściśle, a nie w sposób rozszerzający. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z uwzględnieniem skargi przez sąd ustawodawca zrównał uwzględnienie jej przez organ w trybie autokontroli z art. 54 § 3 p.p.s.a., co wynika z art. 201 p.p.s.a. Stosownie, bowiem do art. 201 § 1 p.p.s.a., zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. Norma z art. 54 § 3 p.p.s.a. dotyczy instytucji autokontroli organu, w ramach, której organ może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Kiedy przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Skarżąca spółka pismem z 16 grudnia 2022 r. wniosła o umorzenie postępowania wobec tego, że w wyniku weryfikacji niedopłat należnych skarżącej z tytułu zaniżenia dotacji oświatowej, organ przelewami z 29 września i 29 listopada 2022 r. dokonał ostatecznego wyrównania niedopłat. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem umorzył postępowanie nie z powodu uwzględnienia skargi przez organ, a z powodu jej cofnięcia ze skutkiem prawnym. W zaistniałej sytuacji Sąd I instancji nie miał obowiązku rozstrzygania wniosku o zasądzenie kosztów postępowania. W świetle takiego rozstrzygnięcia wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od organu stał się bezprzedmiotowy. WSA w Gliwicach umorzył więc postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z cofnięciem skargi. W tej sprawie nie zachodziła podstawa do umorzenia postępowania sądowego na mocy art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a., gdyż organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, o którym mowa w tym ostatnim przepisie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się z natomiast do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku organu o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.