I GZ 133/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 265/22 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 30 listopada 2021 r. nr DIR-IX.7343.58.2018.KM.15 w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 października 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 265/22 odrzucił zażalenie Gminy Walim (dalej: skarżąca) na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. o odmowie ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt: V SA/Wa 265/22 w sprawie ze skargi Gminy Walim na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 30 listopada 2021 r. znak DIR-IX.7343.58.2018.KM.15 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Wyrokiem z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 265/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Walim na wyżej wskazaną decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 30 listopada 2021 r. w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania. Pismem z 23 stycznia 2023 r. strona skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika adw. J. Ś. złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Stosownie do treści zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 7 marca 2023 r., (k. 185) odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono (na adres e-Puap: [...]) pełnomocnikowi skarżącego adw. D. J. w dniu 24 marca 2023 r.(data uznania dokumentu za doręczony). Zgodnie z postanowieniem Sądu I instancji z 8 maja 2023 r. wyrok stał się prawomocny od 25 kwietnia 2023 r. Pismem z 24 lipca 2023 r. strona skarżąca reprezentowana przez adw. J. Ś. zwróciła się do tut. Sądu o ponowne doręczenie wyroku z 20 stycznia 2023 r. wraz z uzasadnieniem w wersji papierowej. Jak wyjaśnił wnioskujący wniosek o uzasadnienie wyroku został złożony w formie tradycyjnej (papierowej), bez wniosku o jego doręczenie w formie elektronicznej. Nadto, w toku całego postępowania pełnomocnik nie dokonał żadnych czynności, które uzasadniałaby doręczanie pism przy użyciu e-Puap. Pismem z 31 lipca 2023 r. strona skarżąca reprezentowana przez adw. D. J. złożyła oświadczenie o rezygnacji z doręczenia przez e-Puap. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. pełnomocnik adw. J. Ś. został poinformowany, że brak jest podstaw do ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku. Wskazano, że wyrok w sprawie V SA/Wa 265/22 jest prawomocny od 25 kwietnia 2023 r. Pismo zostało odebrane przez pełnomocnika w dniu 30 sierpnia 2023 r. W dniu 7 września 2023 r. skarżąca reprezentowana przez adw. J. Ś. złożyła zażalenie na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zażalenie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzenie sędziego sprawozdawcy, które porządkowało kwestię ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku nie podlega zaskarżeniu i miało charakter czysto informacyjny, było czynnością techniczną. Wniesienie zażalenia nie mieści się w katalogu zażaleń wymienionych w przepisie art. 194 p.p.s.a., ani w innych przepisach szczególnych. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że doręczony 24 marca 2023 r. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem za pośrednictwem e-Puap dla adw. D. J. w ocenie Sądu został wysłany prawidłowo. Co wynika z faktu, że w sprawie Gmina ustanowiła dwóch reprezentujących ją pełnomocników profesjonalnych tj.: adw. D. J. oraz adw. J. Ś.. Stosownie zaś do art. 76 § 3 p.p.s.a. jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Zatem jeżeli strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczenia, zgodnie z powołanym przepisem wyboru dokonuje sąd. W tej sytuacji, pomimo złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku przez adw. J. Ś., to Sąd I instancji mógł swobodnie wybrać któremu pełnomocnikowi doręczyć pismo. Skoro Gmina ustanawiała dwóch pełnomocników w sprawie, nie wskazując który jest pełnomocnikiem głównym, to ich zadaniem jest zadbać o komunikację i współpracę, szczególnie wobec faktu, że pracują w różnych kancelariach, w Ś. i w W. Bez znaczenia jest okoliczność dotycząca braku wzajemnego przepływu między nimi informacji. Sąd nie ma bowiem żadnej wiedzy na temat tego, jakie sprawy i w jakim zakresie w imieniu skarżącej Gminy prowadzi każdy z pełnomocników. Wbrew twierdzeniom wnioskującego, co do różnego zakresu umocowania obu pełnomocników, treść pełnomocnictwa z 28 grudnia 2021 r. obejmuje tożsame upoważnienie dla obu adwokatów do wykonywania czynności tj. do sporządzenia i wniesienia skargi oraz do reprezentowania Gminy przed tut. Sądem w postępowaniu prowadzonym na skutek tej skargi. W ocenie Sądu I instancji nie można również uznać za uzasadnioną przesłankę do ponownego doręczenia uzasadnienia wyroku w sytuacji, w której jeden z pełnomocników nie informuje drugiego pełnomocnika o otrzymaniu od Sądu uzasadnienia wyroku i nie składa środka zaskarżenia. Okolicznością usprawiedliwiającą nie może też być przesłanie uzasadnienia wyroku w formie dokumentu elektronicznego, gdyż wniesione przez pełnomocnika adw. D. J. pismo z 19 grudnia 2022 r. do Sądu w formie dokumentu elektronicznego jest równoznaczne z żądaniem doręczania korespondencji z sądu za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Podkreślić należy, iż wraz z otrzymaniem odpisu odpowiedzi na skargę pełnomocnik adw. D. J. został pouczony w ustępie 12. o warunkach wnoszenia pism oraz doręczania pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Również z tego względu po wniesieniu ww. pisma w formie elektronicznej i jednocześnie niezłożenia przez stronę skarżącą reprezentowaną przez dwóch pełnomocników oświadczenia o rezygnacji z doręczenia mu pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, tut. Sąd zgodnie z art. 74a §1 p.p.s.a. doręczył wyrok wraz z uzasadnieniem w formie dokumentu elektronicznego. Dodać należy, że oświadczenie adw. D. J. o rezygnacji z doręczenia przez e-Puap wpłynęło do Sądu w dniu 31 lipca 2023 r., a zatem po wysyłce wyroku wraz z uzasadnieniem. Wobec powyższego w ocenie Sądu I instancji korespondencja zawierająca wyrok wraz z uzasadnieniem została doręczona prawidłowo za pośrednictwem e-Puap jednemu z pełnomocników Gminy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Gmina Walim. Na podstawie art. 194 § 3 p.p.s.a. zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła wydanie go z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 194 § 1 pkt 4 i art. 198 p.p.s.a. - wyrażające się w odrzuceniu zażalenia skarżącej na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z 16 sierpnia 2023 r. o odmowie doręczenia uzasadnienia wyroku w następstwie przyjęcia niedopuszczalności tego środka odwoławczego (art. 198 p.p.s.a.), podczas gdy treść zaskarżonej odmowy odpowiada istocie zaskarżalnego zażaleniem postanowienia, o którym mowa w art. 194 § 1 pkt 4 p.p.s.a., przez co strona została pozbawiona prawa do poddania zaskarżonej czynności merytorycznej kontroli instancyjnej. Na podstawie art. 194 § 3 i art. 197 § 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżąca Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu pełnomocnik wnoszącej zażalenie Gminy podniósł, że z pisma z 24 lipca 2023 r. jasno wynika, że jego przedmiotem nie było żądanie "ponownego doręczenia" uzasadnienia wyroku. Pismo to stanowiło ponowienie pierwotnego wniosku w tej kwestii z23 stycznia 2023 r., wobec braku jego realizacji zgodnie z jego wyraźną treścią. Odmowa doręczenia uzasadnienia wyroku była więc nieuzasadniona. Zupełnie inną kwestią, podlegającą ocenie w późniejszym czasie, byłaby natomiast ocena dopuszczalności ewentualnej skargi kasacyjnej w wypadku faktycznego wniesienia jej w terminie liczonym dopiero od daty tego doręczenia. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzut wadliwego, i przez to nieskutecznego, doręczenia uzasadnienia wyroku. Dodatkowo podkreślił, że deklarowany przez Sąd I instancji wybór formy doręczenia miał przy tym charakter w istocie pozorny. Przesłana w formie elektronicznej korespondencja nominalnie została bowiem skierowana do pełnomocnika wnoszącego o doręczenie uzasadnienia wyroku, ze wskazaniem w jej treści prawidłowego adresu pocztowego. Czynności tej dokonano jednak w formie elektronicznej na adres nie tylko przez tego pełnomocnika nigdy nie wskazywany, ale - z przyczyn oczywistych - mu niedostępny. Ta ostatnia okoliczność wynika wszak ze ściśle indywidualnego charakteru konta na platformie e-Puap i w żadnym razie nie jest kwestią poziomu komunikacji między pełnomocnikami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Należy podkreślić, że prawo do poznania uzasadnienia rozstrzygnięcia sądu stanowi jedną z najważniejszych gwarancji realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.). Jak podkreślał Trybunał Konstytucyjny: "Uzasadnianie orzeczeń sądowych jest decydującym komponentem prawa do rzetelnego sądu jako konstytucyjnie chronionego prawa jednostki. Uzasadnienie sądowe pełni następujące funkcje: - wymusza samokontrolę sądu, który musi wykazać, że orzeczenie jest materialnie i formalnie prawidłowe oraz odpowiada wymogom sprawiedliwości; - dokumentuje argumenty przemawiające za przyjętym rozstrzygnięciem; - jest podstawą kontroli zewnętrznej przez organy wyższych instancji; - służy indywidualnej akceptacji orzeczenia; - umacnia poczucie zaufania społecznego i demokratycznej kontroli nad wymiarem sprawiedliwości; - wzmacnia bezpieczeństwo prawne" (por. wyrok TK z 16 stycznia.2006 r., SK 30/05, OTK-A 2006/1, poz. 2). Zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Z kolei zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a. jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich. Zatem treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku ustanowienia przez stronę kilku pełnomocników sąd doręcza pisma tylko jednemu z nich. Natomiast, jeżeli strona nie wskaże, któremu z nich należy doręczać pisma w toku postępowania, wyboru tego musi dokonać sąd. Wprawdzie żaden z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przydaje sądom tej kompetencji wprost - niemniej jednak do takiego wniosku prowadzi łączne odczytanie art. 76 § 3 oraz art. 67 § 5 p.p.s.a. Pogląd ten znajduje potwierdzenie zarówno w nauce prawa (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, LEX el.), jak i jednolitym w tym względzie orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 26 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 188/08; 26 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 257/08; 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I FSK 682/12; 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 46/12). Takie rozumienie art. 76 § 3 p.p.s.a. podyktowane jest względami prakseologicznymi. Skoro bowiem, zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. sąd komunikuje się ze stroną wyłącznie za pośrednictwem jego pełnomocników, nie ma możliwości bezpośredniego spytania się strony, któremu z nich należy w przyszłości doręczać pisma procesowe. Tym samym sąd sam musi dokonać tego wyboru. Stosownie natomiast do treści art. 74a § 1 p.p.s.a. doręczenie pism przez sąd następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, jeżeli: strona wniosła pismo w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo; wystąpiła do sądu o takie doręczenie i wskazała sądowi adres elektroniczny; lub wyraziła zgodę na doręczanie pism za pomocą tych środków i wskazała sądowi adres elektroniczny Jedną z trzech przesłanek dopuszczalności elektronicznego doręczenia jest zatem wniesienie pisma przez stronę w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą sądu lub organu, za pośrednictwem którego składane jest pismo, lub wystąpienie przez stronę do sądu o takie doręczenie i wskazanie mu adresu elektronicznego. Przez adres elektroniczny strony należy rozmieć adres konta na platformie e-Puap. W niniejszej sprawie Gmina ustanowiła dwóch reprezentujących ją pełnomocników profesjonalnych tj.: adw. D. J. oraz adw. J. Ś. - pełnomocnictwo na karcie 24 akt sądowych. W postępowaniu sądowoadministacyjnym adw. D. J. komunikował się z Sądem w sposób elektroniczny za pośrednictwem platformy e-Puap natomiast adw. J. Ś. w sposób tradycyjny (w formie papierowej) za pośrednictwem poczty. Pełnomocnicy skarżącej pracują w różnych kancelariach prawnych, w Ś. i w W. Pismem z 23 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej Gminy adw. J. Ś. złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 265/22. Wniosek o uzasadnienie wyroku został złożony w formie tradycyjnej (papierowej). Sąd I instancji stosownie do treści zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 7 marca 2023 r. (k. 185) odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem doręczył na adres e-Puap: D.J. w dniu 24 marca 2023 r. Mając na uwadze powyższe, co do zasady Sąd I instancja miał rację, że jeżeli strona w treści udzielonego pełnomocnictwa procesowego lub w inny jednoznaczny sposób nie wskazała, któremu z ustanowionych przez nią pełnomocników należy dokonywać doręczenia, zgodnie z art. 76 § 3 p.p.s.a. wyboru dokonuje sąd. W tej sytuacji, pomimo złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku przez adw. J. Ś., to Sąd I instancji mógł swobodnie wybrać któremu pełnomocnikowi doręczyć pismo. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można jednak z powyższego wnioskować, że działanie to cechuje pełna dowolność. Niezrozumiałe jest działanie Sądu I instancji, który korespondencję zawierającą uzasadnienie przedmiotowego wyroku skierował w formie elektronicznej do pełnomocnika wnoszącego o doręczenie uzasadnienia wyroku tj. adw. J. Ś., ze wskazaniem w jej treści adresu pocztowego tego pełnomocnika - Kancelaria Adwokacka, ul. S.[...], [...] W. - na adres e-Puap należący do D. J. - [...]. Czynności tej dokonano w formie elektronicznej na adres nie tylko przez pełnomocnika J. Ś. nigdy nie wskazywany, ale - z przyczyn oczywistych - mu niedostępny, na co wskazano w rozpoznawanym zażaleniu. Należy podkreślić, że konto na platformie e-Puap ma ściśle indywidualny charakter. Wskazany adres e-Puap nie był wspólnym adresem obu pełnomocników, którzy działają w imieniu strony skarżącej. Pełnomocnik adw. D. J. nie był zatem adresatem korespondencji skierowanej do niego w formie elektronicznej przez Sąd I instancji tylko adw. J. Ś.. W żadnym razie nie ma tu znaczenia kwestia poziomu komunikacji między pełnomocnikami, na co wskazywał Sąd I instancji. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że nastąpiło nieprawidłowe doręczenie pełnomocnikowi Gminy Walim uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 20 stycznia 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 265/22. Zatem w wynik błędnego doręczenia czynność ta dokonana przez Sąd I instancji nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Należy przy tym podkreślić, że nieprawidłowe doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, może prowadzić w konsekwencji do pozbawienia strony możliwości ewentualnego zaskarżenia wyroku. Sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie jego odpisu wraz z orzeczeniem stronie otwiera jej, stosownie do treści art. 177 § 1, p.p.s.a. możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając powyższe okoliczności sprawy i działając w celu zapewnienia skarżącej realizacji prawa do sądu zagwarantowanego w Konstytucji RP postanowił na podstawie art. 185 § 1 i art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądu I instancji.