I GZ 140/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1406/22 w zakresie nakazu ściągnięcia kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi MW na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej ze środków unijnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie punktu 2.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) postanowieniem z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 1406/22, w pkt 1 umorzył postępowanie sądowe, a w pkt 2 nakazał ściągnąć od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz MW kwotę 200 złotych tytułem kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi MW (dalej: skarżący) na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: organ lub ARiMR) z 25 kwietnia 2022 r., w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Sąd wskazał, że skarżący pismem z 17 maja 2022 r. złożył do Sądu skargę. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o umorzenie postępowania sądowego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329, dalej: p.p.s.a.). Wyjaśnił, że pismem z 10 czerwca 2022 r., które zostało doręczone skarżącemu 17 czerwca 2022 r., poinformował skarżącego o przywróceniu wniosku o przyznanie pomocy finansowej do ponownej weryfikacji. Organ podkreślił, że zakwalifikowanie wniosku do ponownej weryfikacji jest w swych skutkach tożsame z uchyleniem aktu rozstrzygającego o odmowie przyznania pomocy. W tym stanie rzeczy postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, w związku z czym Sąd I instancji orzekł jak w pkt 1 sentencji. Natomiast stosownie do art. 223 § 2 p.p.s.a., Sąd nakazał ściągnąć od organu wpis stały od skargi w kwocie 200 zł (pkt 2 sentencji). Wskazał, że organ działał w warunkach autokontroli wydanego rozstrzygnięcia na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., zatem to na nim spoczywał obowiązek poniesienia kosztów postępowania (art. 201 § 1 p.p.s.a.). Natomiast wpis od skargi nie został przez stronę uiszczony. W zażaleniu na postanowienie WSA organ wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej nakazu ściągnięcia na rzecz skarżącego 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, ewentualnie – uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: I. art. 201 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu przejawiająca się w uznaniu sądu, że w sytuacji nieuiszczenia przez skarżącego skarga do WSA wpisu od skargi (brak poniesienia kosztów) zasadnym jest nakazanie jego ściągnięcia od organu, w sytuacji gdy poprawna wykładnia tego przepisu sprowadza się do stwierdzenia, iż zwrot kosztów (poniesionych przez skarżącego) przysługuje jedynie skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. i nie dotyczy obowiązku ściągnięcia tych kosztów od organu w razie ich nieopłacenia przez skarżącego; II. art. 223 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na nakazaniu ściągnięcia od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwoty 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w sytuacji gdy w sprawie powinny najpierw znaleźć zastosowanie przepisy art. 200 § 1 w zw. z art. 49 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. tj. sąd powinien wezwać wnoszącego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do uzupełnienia braku formalnego wniesionej skargi w postaci uiszczenia wpisu od skargi we właściwym terminie pod rygorem odrzucenia skargi, co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca; Z ostrożności procesowej organ podniósł zarzut naruszenia: III. art. 200 § 1 zw. z art. 49 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie polegające na zaniechaniu przez sąd wezwania wnoszącego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci uiszczenia wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia, co w sprawie nie miało miejsca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 223 § 2 p.p.s.a., jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obowiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orzeczenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów postępowania przez tę stronę. W orzecznictwie i w literaturze nie budzi wątpliwości, że "inną stroną", o której mowa w § 2 art. 223 p.p.s.a., w wypadku uwzględnienia skargi, będzie organ, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność lub dopuścił się bezczynności, na którym spoczywa obowiązek zwrotu kosztów postępowania skarżącemu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2009, s. 646; zob. też post. NSA z 14 grudnia 2007 r., II FZ 107/08; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy jednak zwrócić uwagę, że § 1 i § 2 art. 223 p.p.s.a. odnoszą się do innych faz postępowania sądowoadministracyjnego. Pierwszy z tych przepisów dotyczy etapu przygotowania rozprawy, po przekazaniu akt sędziemu sprawozdawcy (o czym świadczy odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 220 p.p.s.a.). Natomiast art. 223 § 2 p.p.s.a. odnosi się do fazy orzekania i ma zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stwierdzi nieuiszczenie należnej opłaty na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji lub na posiedzeniu niejawnym poprzedzającym wydanie takiego orzeczenia. Odraczanie rozprawy, czy też posiedzenia niejawnego i odpowiednie stosowanie wówczas art. 220 p.p.s.a. nie sprzyjałoby realizacji obowiązku szybkiego załatwienia sprawy (art. 7 p.p.s.a.), stąd też ze względów ekonomii procesowej sąd nakazuje w takiej sytuacji ściągnięcie brakującej opłaty. Odniesienie więc norm zawartych w art. 223 § 1 i § 2 p.p.s.a. do innych etapów postępowania wskazuje na ich treściowe zróżnicowanie, przy czym uwzględnić należy dodatkowo cele art. 223 § 2 p.p.s.a., a przede wszystkim językowe brzmienie tego przepisu. Tym samym ograniczenie nakazu ściągnięcia należnej opłaty w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji do sytuacji wymienionych w art. 223 § 1 p.p.s.a. byłoby nieuzasadnione. W niniejszej sprawie Sąd uwzględnił zażalenie bowiem postanowienie zawarte w punkcie 2, a dotyczące ściągnięcia od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego jest błędne, gdyż skarżący nie uiścił wpisu od skargi, wobec czego ściągniecie na jego rzecz 200 złotych jest pozbawione podstaw prawnych. Pomocne w określeniu prawidłowego rozstrzygnięcia może być postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2023 r., sygn. akt I GZ 4/23. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonej części zażalenie uwzględnił na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.