I GZ 82/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Stowarzyszenia [...] w M. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 404/24 w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w M. na postanowienie Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 23 maja 2024 r., nr 3/ODW/BCW-EFS/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z dnia 9 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 404/24 Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu działając na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) wezwał Stowarzyszenie [...] reprezentowane przez kuratora K. J. - jako stronę skarżącą - do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 23 maja 2024 r. nr 3/ODW/BCW-EFS/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dot. określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania, w kwocie 100 zł stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 535). Zażalenie na to zarządzenie złożyło Stowarzyszenie [...] reprezentowane przez kuratora K. J., zarzucając naruszenia art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez pominięcie, że w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie jest reprezentowane przez kuratora ustanowionego, dla niniejszej sprawy, przez sąd rejestrowy, a co oznacza, że kurator nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wskazał, że ustanowienie kuratora nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w P. z 28 października 2022 r., sygn. akt [...]. KRS [...], zaś przedłużenie kurateli nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w P. z 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...]. KRS [...] Wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia. Ponadto, wskazał, że w sprawie został złożony wniosek o zwolnienie Stowarzyszenia od kosztów sadowych, bowiem Stowarzyszenie nie ma majątku, maj długi (ponad 500.000,00 PLN), ani nie ma zarządu i organu, który mógłby je dofinansować. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jedną z podstawowych zasad prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Zatem jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 p.p.s.a.). Zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wynikać bezpośrednio z ustawy (art. 239 § 1 pkt 1 — 3 p.p.s.a.) albo z orzeczenia sądowego wydawanego na wniosek strony postępowania składany w przedmiocie przyznania prawa pomocy (art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżąca upatruje podstawy do zwolnienia jej z mocy prawa z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który przewiduje zwolnienie ustawowe od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez kuratorów wyznaczonych przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Brzmienie przywołanego wyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości co tego, że kuratorami zwolnionymi z mocy prawa od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kuratorzy wyznaczeni w danej sprawie przez sąd orzekający na podstawie art. 30 § 1 p.p.s.a., tj. kuratorzy ustanowieni przez wojewódzki sąd administracyjny albo referendarza sądowego na wniosek strony przeciwnej dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Zwolnieniem z art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. objęci są także kuratorzy do doręczeń wyznaczeni na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający (referendarza sądowego), jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w postępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw (art. 78 — 79 p.p.s.a.). Ponadto zwolnieni z mocy ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych są także kuratorzy wyznaczeni na wniosek sądu przez sąd opiekuńczy na podstawie art. 31 zdanie drugie p.p.s.a. w przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu. Chodzi tu o ustanowienie opieki lub kurateli dla osoby ubezwłasnowolnionej (odpowiednio art. 13 § 2 albo art. 16 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny [Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, ze zm.], dalej "k.c."), a także opieki dla małoletniego (art. 145 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, ze zm.]). Przewidzianym w art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ustawowym zwolnieniem od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie są natomiast objęci kuratorzy osoby prawnej ustanowieni na podstawie art. 42 k.c. przez sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.]). "Sądem orzekającym" w rozumieniu art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jest bowiem wojewódzki sąd administracyjny (referendarz sądowy), który na wniosek strony przeciwnej ustanawia kuratora dla strony niemającej zdolności procesowej i równocześnie niemającej przedstawiciela ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej reprezentowania albo ustanawia kuratora dla doręczeń. Nadmienić ponadto należy, że przywołane powyżej poglądy są utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I FZ 60/20, z 8 października 2019 r., sygn. akt II GZ 208/19, z 28 lutego 2022 r., sygn. akt I FZ 292/21, z 13 czerwca 2022 r., sygn. akt I FZ 51/22, z 25 czerwca 2020 r., sygn. akt II GZ 150/20; 10 listopada 2020 r., sygn. akt II GZ 323/20; 31 maja 2023 r., sygn. akt I GZ 131/23 — dostępne w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że ze znajdującego się w aktach sprawy (k. 16) odpisu postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P., IX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 28 października 2022 r. sygn. akt [...]. KRS [...] wynika, że ustanowiony dla Stowarzyszenia [...] na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. Inspektorat w G.– kurator w osobie K. J. został upoważniony do reprezentowania Stowarzyszenia w postępowaniach prowadzonych z udziałem organizacji, w tym do reprezentowania podmiotu w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, w zakresie wszelkich czynności z nim związanych. Z kolei postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2024 r. Sąd Rejonowy [...] w P, IX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego sygn. akt [...]. KRS [...] (k. 20 akt sądowych) przedłużono okres sprawowania kurateli dla Stowarzyszenia na okres jednego roku, od dnia wydania niniejszego postanowienia w celu reprezentowania Stowarzyszenia w postępowaniach prowadzonych z udziałem organizacji, w tym do reprezentowania podmiotu w prowadzonych postępowaniach administracyjnych, egzekucyjnych sądowo-administracyjnych, w zakresie wszelkich czynności z nimi związanych. W rozpoznawanym przypadku nie mamy zatem do czynienia z sytuacjami objętymi dyspozycją art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. K. J. nie został wyznaczona kuratorem Stowarzyszenia ani przez sąd orzekający w niniejszej sprawie (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, tudzież referendarza sądowego tego sądu), ani sąd opiekuńczy w rozumieniu wskazanym powyżej. Postępowanie sądowoadministracyjne zostało zainicjowane przez skarżącą jako kuratora ww. Stowarzyszenia ustanowionego dla niej na wniosek ZUS przez sąd powszechny. Tym samym skarżąca nie podlega zwolnieniu od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zarzuty podniesione w zażaleniu za chybione. Zasadnie bowiem Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wezwał Stowarzyszenie- reprezentowane przez kuratora ustanowionego przez sąd powszechny - do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, od której nie została uiszczona należna opłata. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz w zw. z art. 198 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.