I OSK 157/24

Dnia 9 stycznia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 518/23 w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] marca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z 4 października 2023 r. II SA/Lu 518/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę B.D. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu (Kolegium) z 30 marca 2023 r. znak: SKO.PS/40/6/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając mu naruszenie: - prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: -art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej jako: u.ś.r.) przez jego niezastosowanie i przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 marca 2023 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 kwietnia 2022 r., -art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku dla opiekuna przez Skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, -art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie w całości złożonej skargi, - rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, ewentualnie - przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Lublinie, - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych W uzasadnieniu zarzuty skargi kasacyjnej zostały szerzej umotywowane. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy zawisłej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wnioskiem, który wpłynął do organu pierwszej instancji 24 kwietnia 2022 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką S.A. Skarżąca złożyła oświadczenie, że zrezygnuje z pobierania zasiłku dla opiekuna, w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Powołała się ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 odnoszący się do przesłanki wieku powstania niepełnosprawności. Decyzją z 18 maja 2022 r. Wójt Gminy [...] (Wójt) odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując dwie negatywne przesłanki: datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) i pobieranie zasiłku dla opiekuna (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.). Decyzją z 30 marca 2023 r. Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, uchyliło decyzję Wójta z 18 maja 2022 r. i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2023 r. na czas nieokreślony. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji odnośnie wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) stwierdził, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ powołał się na jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie jest dopuszczalne. W dalszych wywodach Kolegium wskazało, że przyznało świadczenie pielęgnacyjne od 1 marca 2023 r., gdyż od tego dnia uchylono decyzję przyznającą Skarżącej zasiłek dla opiekuna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pełnomocnik Skarżącej zakwestionował datę początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że powinno zostać przyznane od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 kwietnia 2022 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Ustalenia faktyczne dokonane przez organ drugiej instancji i ich ocenę prawną w pełni podzielił Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Analiza okoliczności sprawy, a w szczególności treści zarzutów kasacyjnych wskazuje, iż kontrowersja na obecnym etapie postępowania ogranicza się do kwestii określenia daty początkowej należnego Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku ze zbiegiem prawa do tegoż świadczenia z prawem do zasiłku dla opiekuna, organ odwoławczy przyznał Skarżącej przedmiotowe świadczenie od 1 marca 2023 r., gdyż od tego dnia uchylono decyzję przyznającą Skarżącej zasiłek dla opiekuna. Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Wskazać należy, że z powołanych wyżej przepisów jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Zgodnie z ust. 2 art. 24 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji – jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś – jak wyżej wskazano – nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że w związku z rezygnacją przez Skarżącą z przyznanego prawa do zasiłku dla opiekuna Wójt decyzją z 1 marca 2023 r. uchylił pkt 2 w decyzji z 17 czerwca 2014 r. dotyczący przyznanego zasiłku dla opiekuna, a ostatnia realizacja wypłaty tegoż zasiłku nastąpiła za miesiąc luty 2023 r. Podkreślenia wymaga, że Skarżąca pismem z 6 marca 2023 r., po zapoznaniu się z ww. decyzją Wójta zrzekła się prawa do wniesienia odwołania. Tym samym za słuszne należy uznać stanowisko Kolegium oraz Sądu pierwszej instancji, iż świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane prawidłowo, tj. z uwzględnieniem daty uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna, tj. od dnia 1 marca 2023 r. Oznacza to, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw a w konsekwencji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.