I OSK 1790/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 19 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych: Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Województwa Łódzkiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 436/21 w sprawie ze skargi W.N. i P.N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 stycznia 2021 r. nr DAP-WPK-727-2-40/2020/MSte w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia od W.N. i P.N. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i Województwa Łódzkiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 436/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi W.N. i P.N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 stycznia 2021 r. nr DAP-WPK-727-2-40/2020/MSte w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 1 września 2020 r. nr GN-IV.7532.379.2019.JR; 2. zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz W.N. i P.N. solidarnie kwotę 680 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok I SA/Wa 436/21 zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej Minister) decyzją z dnia 22 stycznia 2021 r. nr DAP-WPK-727-2-40/2020/MSte (dalej decyzja z 22 stycznia 2021 r.), po rozpatrzeniu odwołań P.N i W.N. (dalej skarżący lub odwołujący), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego (dalej Wojewoda) z dnia 1 września 2020 r. nr GN-IV.7532.379.2019.JR (dalej decyzja z 1 września 2020 r.) dotyczącą przekazania z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Województwa Łódzkiego prawa własności mienia Skarbu Państwa, części nieruchomości zajętych pod drogę wojewódzką nr [...], oznaczonych na mapie z projektem podziału wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, jako działka nr [...] o powierzchni 0,0396 ha, obręb [...].; i działka nr [...] o powierzchni 0,1351 ha, obręb [...]., dla których Sąd Rejonowy w Pabianicach prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda na podstawie art. 60 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracją publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm., dalej pwur lub ustawa z 1998 r.), decyzją z dnia 1 września 2020 r. przekazał z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Województwa Łódzkiego prawo własności mienia Skarbu Państwa, części przedmiotowych nieruchomości zajętych pod drogę wojewódzką nr [...]. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, P.N. i W.N. unieśli odwołania od decyzji z 1 września 2020 r. W uzasadnieniu P.N. wyjaśnił, że wraz z W.N. są właścicielami przedmiotowych nieruchomości na podstawie aktu notarialnego z dnia 12 stycznia 2005 r. Odwołujący nie zgadza się z ustaleniami Wojewody, bowiem w jego ocenie działki nr [...] i [...] (powstałe z działki nr [...]) nie stanowią części drogi publicznej nr [...]. Grunt powyższych nieruchomości został przez odwołującego się zagospodarowany i przedmiotowe działki były odgrodzone od rzeczywistego pasa drogi wojewódzkiej nr [...] ogrodzeniem frontowym. Odwołujący wskazał, że podjęto czynności w celu wykupu przez Zarząd Dróg Wojewódzkich w Łodzi przedmiotowych działek, jednakże nie doszło do ich zbycia. W uzasadnieniu odwołania skarżący powołał wyroki: Sądu Apelacyjnego [w Łodzi] z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt I ACa 733/18 (dalej wyrok I ACa 733/18); Sądu Okręgowego [w Łodzi] z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19 (dalej wyrok II C 840/19). W uzasadnieniu tych wyroków Sądy wskazały, że przedmiotowe nieruchomości nie podlegają nabyciu z mocy prawa na podstawie art. 60 ust. 1 pwur. W uzasadnieniu odwołania skarżąca wyjaśniła, że jest współwłaścicielem działek nr [...] i [...]. W jej ocenie działki te nigdy nie stanowiły drogi publicznej. Odwołująca wskazała treść wyroków I ACa 733/18 i II C 840/19. Rozpatrując odwołania, Minister uznał, że nie mogą one zostać uwzględnione. W uzasadnieniu Minister przywołał treść art. 60 ust. 1 pwur. Wyjaśnił, że nabycie określonego uprawnienia z mocy samego prawa oznacza, że nabycie tego uprawnienia jest przewidzianym w ustawie skutkiem, który następuje z dniem wejścia w życie przepisu prawnego, jeżeli są spełnione wymienione w tym przepisie warunki nabycia. Skutek w postaci nabycia uprawnienia w takim wypadku następuje bez względu na późniejsze zdarzenia prawne. Zasady tej nie podważa i to, że nabycie prawa stwierdza się w drodze deklaratoryjnej decyzji administracyjnej, która jest niezbędna jedynie dla potwierdzenia prawa nabytego już z mocy ustawy. Decyzja taka w swej istocie potwierdza, że konkretny podmiot nabył określone prawo z dniem wskazanym w przepisie, a więc odnosi się do ówczesnego stanu prawnego nieruchomości i nie rozstrzyga o stanie prawnym powstałym na skutek zdarzeń późniejszych, które mogły nastąpić po dniu wejścia w życie ustawy. Decyzją z dnia 21 lipca 1994 r. nr GG.II.60130/a/74/94 (dalej decyzja z 21 lipca 1994 r.) Wojewoda Łódzki przekazał m.in. działkę nr [...] na rzecz A. Działka ta została podzielona na działki nr [...] i nr [...], a działka nr [...] została podzielona m.in. na działki nr [...] i nr [...]. Zgodnie z art. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2012 r. poz. 1887 ze zm.), Skarb Państwa powierza Agencji Nieruchomości Rolnych wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na jego rzecz (Skarbu Państwa) w stosunku do mienia Skarbu Państwa, a ustawa ta reguluje jedynie zasady gospodarowania tym mieniem. Oznacza to, że ustawa dotyczy tylko mienia Skarbu Państwa i tylko w zakresie gospodarowania nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Z art. 12 i 17 tej ustawy wynika, że mienie będące własnością Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 1 i 2 ustawy, przejęte w trybie tej ustawy, tworzy Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. Wejście nieruchomości rolnych Skarbu Państwa do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nie powoduje zmiany stosunków własnościowych tych nieruchomości, a zatem nieruchomości te stanowią własność Skarbu Państwa. W tej sytuacji możliwe jest nabycie takiego mienia przez jednostki samorządu terytorialnego, o ile przepisy innych ustaw dają taką możliwość (wyrok WSA w Warszawie z 14.5.2009 r. I SA/Wa 46/09, dalej wyrok I SA/Wa 46/09). W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną jest, czy działki nr [...] i [...] (powstałe w wyniku podziału działki nr [...]) wchodziły w dniu 1 stycznia 1999 r. w skład drogi wojewódzkiej nr [...]. W piśmie Zarządu Dróg Wojewódzkich z dnia 12 marca 2020 r. wskazano, że na przedmiotowej nieruchomości znajdują się elementy infrastruktury drogowej - przepust [istniejący co najmniej od 1928 r.] oraz skarpy i rowy (urządzenia odwadniające oraz odprowadzające wodę), które istniały co najmniej od 1977 r. Do pisma dołączono książkę obiektu budowlanego, książkę drogi, kopię zarysu granic wsi I., kopie opinii geodezyjnych z dnia 4 stycznia 2017 r. i z dnia 13 marca 2017 r. Podział działki nr [...] na działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] nastąpił w celu wydzielenia działek nr [...] i nr [...] jako obszaru zajętego przez elementy i urządzenia drogi wojewódzkiej nr [...]. Również w postępowaniu cywilnym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w sprawie II C 840/19 w sprawie o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne zajęcie części nieruchomości oznaczonej nr [...] ustalono, że część przedmiotowej nieruchomości zajęta jest przez elementy i urządzenia drogowe drogi wojewódzkiej nr [...] ([s. 3, 5 uzasadnienia - uw. NSA] wyrok[u] Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19 [k. 107v-96 akt Ministra]). Minister wskazał, że zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 marca 1999 r. Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 2016 r. poz. 124), droga składa się co najmniej z następujących elementów: 1) jezdni; 2) poboczy, z wyjątkiem przypadku, gdy w ich miejscu zaprojektowano inne elementy drogi, a w szczególności chodnik lub ścieżkę pieszo-rowerową; 3) urządzeń odwadniających oraz odprowadzających wodę. Odnosząc się do spełnienia przesłanek wynikających z art. 60 ust. 1 pwur, Minister, odwołując się do orzecznictwa sądowego, wyjaśnił znaczenie ustawowego pojęcia "władanie" użytego w art. 60 ust. 1. W ocenie Ministra stan prawny niniejszej sprawy zdeterminowany jest brzmieniem art. 2a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych [Dz. U. Nr 14, poz. 60, z 1988 r. Nr 19, poz. 132, z 1989 r. Nr 35, poz. 192, z 1990 r. Nr 34, poz. 198, z 1991 r. Nr 75, poz. 332, z 1993 r. Nr 47, poz. 212, z 1994 r. Nr 127, poz. 627, oraz z 1997 r. Nr 6, poz. 31, Nr 80, poz. 497, Nr 106, poz. 677 i Nr 123, poz. 780, dalej udp - uw. NSA], dodanym do ustawy o drogach publicznych mocą art. 52 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. nr 106 poz. 668 ze zm.) z dniem 1 stycznia 1999 r. Przedmiotowa nieruchomość Skarbu Państwa w dniu 31 grudnia 1998 r. była faktycznie zajęta pod drogę publiczną (infrastrukturę drogową) drogi wojewódzkiej nr [...]. Skoro w myśl art. 2a ust. 2 udp drogi wojewódzkie stanowią własność właściwego samorządu województwa, to okoliczność tę należało uwzględnić w niniejszym postępowaniu. Art. 2a udp stanowi, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa (ust. 1), a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy (ust. 2). Nieruchomość zajęta pod drogę publiczną od 1 stycznia 1999 r. może stanowić wyłącznie własność Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego. W związku z powyższym w orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku zastosowania art. 60 pwur do potwierdzenia nabycia mienia Skarbu Państwa przez jednostki samorządu terytorialnego zajętego pod drogi publiczne należy brać pod uwagę faktyczne władanie i wykorzystanie nieruchomości. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że dla nabycia nieruchomości Skarbu Państwa, które w dniu 1 stycznia 1999 r. zajęte były pod drogi publiczne, nie było konieczne spełnienie jakichkolwiek innych wymogów proceduralnych niż wskazanych w zaskarżonym wyroku. W szczególności nie było podstaw do badania spisu inwentarza ani protokołu zdawczo-odbiorczego, obejmujących przedmiotowe działki. Zarządca drogi nie musiał wykazywać się dokumentem świadczącym o władaniu nieruchomością. Minister wyjaśnił, że odwołujący podnieśli, że w uzasadnieniach wyroków I ACa 733/18 i II C 840/19 stwierdzono brak podstaw przejścia z mocy prawa spornej nieruchomości na rzecz Województwa. W uzasadnieniach tych wyroków wskazano, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Agencji Nieruchomości Rolnej Skarbu Państwa i art. 60 ust. 1 pwur nie mógł mieć zastosowania w stosunku do mienia Skarbu Państwa przekazanego tej Agencji. Sądy cywilne wskazały § 9 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 lutego 1999 r. w sprawie trybu przekazywania mienia przez Skarb Państwa powiatom i miastom na prawach powiatu oraz określenia kategorii mienia wyłączonego (Dz.U. nr 13 poz. 114, dalej rozporządzenie z 1999 r.), zgodnie z którym przekazaniu powiatom i miastom na prawach powiatu nie podlegało mienie Skarbu Państwa wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Odnosząc się do tego argumentu, Minister podkreślił, że moc wiążąca wyroku [...] dotyczy w zasadzie związania treścią jego sentencji a nie uzasadnienia. Minister wyjaśnił, że § 9 pkt 1 rozporządzenia 1999 r. w żaden sposób nie mógł wyłączyć żadnej kategorii mienia z możliwości przekazania go przez Skarb Państwa na rzecz jednostek samorządu terytorialnego, o czym mowa w art. 60 pwur (wyrok I SA/Wa 46/09). Przekazanie nieruchomości do Zasobu Własności Skarbu Państwa nie ma wpływu na nabycie nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 60 pwur (wyrok NSA z 26.5.2017 r. I OSK 2063/15; wyroki WSA w Warszawie z: 6.2.2013 r. I SA/Wa 1586/12; 22.7.2011 r. I SA/Wa 2002/10). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli W. i P.N., zarzucając decyzji z 22 stycznia 2021 r. naruszenie: I. prawa materialnego - art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przez błędną interpretację tego artykułu i przyjęcie, że nastąpiło faktyczne dysponowanie mieniem - władania nieruchomością stanowiącą działkę nr [...] (po podziale nr [...]) przez Zarząd Dróg Wojewódzkich jako zajętą pod drogę w przypadku, gdy wyłącznie był to i jest grunt rolny, obecnie z prawem zabudowy i z istniejącym starorzeczem rzeki N.; II - prawa procesowego: 1. art. 7, 77 i 80 kpa przez nierozpatrzenie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, co stanowiło o pominięciu istotnych dla sprawy dowodów; 2. art. 7 kpa przez zaniechanie czynności zmierzających do prawidłowego ustalenia zakresu władania nieruchomością przez właścicieli nieruchomości W. i P.N.; 3. art. 77 § 1 kpa przez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie oceny sposobu władania przedmiotową nieruchomością; 4. art. 80 kpa przez brak wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego i ograniczenie się jedynie do kwestii, że jeżeli istnieje na działce prywatnej jakikolwiek rów wzdłuż drogi u podnóża skarpy, to musi stanowić część drogi w przypadku, gdy rów ten miał za zadanie odprowadzanie wód ze starorzecza położonego przy drodze, na działce nr [...] (po podziale nr [...] i [...]) i odprowadzanie wód przez przepust znajdujący się pod drogą z terenów po przeciwnej stronie drogi do rzeki N., jak również odprowadzanie wód powierzchniowych po nawadnianiu tego terenu rolnego (o czym dowodzi dokumentacja geodezyjna aktualna do 2008 r., opinie biegłych sądowych, decyzja nadzoru budowlanego i informacje uzyskane z instytucji Wody Polskie). W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, stwierdzenie nieważności obu decyzji, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem I SA/Wa 436/21 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) orzekł jak w sentencji. W uzasadnieniu Sąd i instancji podniósł, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracją publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.). Zgodnie z jego treścią mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W ocenie Sądu orzekającego, rozpatrując niniejszej sprawę, organy nie dokonały prawidłowej oceny mocy wiążącej wydanych w sprawie z powództwa skarżących przeciwko Województwu o przyznanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez Województwo z części nieruchomości skarżących, czyli działki nr [...], wyroków Sądu Apelacyjnego z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt I ACa 733/18 i Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19 (s. 21-24 [uzasadnienia] wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19). Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji w ogóle tę kwestię pominął i nie zajął żądnego stanowiska, natomiast organ odwoławczy stanął na stanowisku, że moc wiążąca wyroku [...] dotyczy w zasadzie związania treścią jego sentencji a nie uzasadnienia, a następnie poczynił wywody prawne mające na celu wykazanie, że stanowisko sądów zawarte w powołanych orzeczeniach, z których wynika, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do orzeczenia o przejściu z mocy prawa spornej nieruchomości na rzecz Województwa, jest błędne. Ani organy orzekające w niniejszej sprawie, ani Sąd orzekający nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia sądu cywilnego. Województwo było stroną postępowania zakończonego powołanymi wyrokami i jeśli nie zgadzało się z zapadłym orzeczeniem, winno było korzystać z przysługujących mu środków prawnych. Z akt sprawy nie wynika, by Województwo z tych możliwości skorzystało. O mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądowego stanowi art. 365 § 1 kpc. Zgodnie z jego treścią orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (prawomocność materialna wyroku). Związanie wskazanych podmiotów prawomocnym orzeczeniem sądowym oznacza, że muszą one liczyć się z wydanym orzeczeniem, tj. nie mogą go ani zmieniać, ani podejmować jakichkolwiek innych działań nieuwzględniających jego wydania. Tę cechę prawomocnego orzeczenia określa się mianem mocy wiążącej. Oznacza to, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia polega między innymi na zakazie dokonywania ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z ustaleniami i ocenami już dokonany[mi] w sprawie osądzonej między tymi samymi stronami. Organ administracji publicznej, który dysponuje prawomocnym orzeczeniem sądu, nie może uchylić się od jego respektowania wyłącznie na tej podstawie, że uznaje dane rozstrzygnięcie za nieprawidłowe. Sądowi znane są różne koncepcje dotyczące zakresu mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądowego. Sąd orzekający stoi na stanowisku, że uzasadnienie orzeczenia jest jego integralną częścią i pojęcie orzeczenia nie może być ograniczane tylko do jego sentencji. Art. 365 § 1 kpc nie odnosi się jedynie do sentencji wyroku czy szerzej sentencji orzeczenia, ale do orzeczenia jako całości. W ocenie Sądu nie ma podstaw do tego, by uznawać, że moc wiążąca prawomocnych orzeczeń odnosi się wyłącznie do części orzeczenia, jaką jest jego sentencja. Decyzja jurysdykcyjna nie istnieje bowiem bez motywów, które za nią stoją. Rozstrzygnięcie jest zawsze skutkiem określonego procesu myślowego. Sąd zawsze orzeka w ten, a nie w inny sposób, gdyż uznaje, że stan faktyczny i prawny kształtują się w taki, a nie inny sposób. Rozstrzygnięcie rozpatrywane bez swojego uzasadnienia zawieszone jest więc w próżni. Zdaniem Sądu istnieje nierozerwalność rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia. Każde rozstrzygnięcie wynika z określonych przesłanek i bez tych przesłanek rozstrzygnięcie traci sens. Orzeczenie sądowe należy traktować jednolicie i nie ma znaczenia, w którym jego miejscu (sentencji czy uzasadnieniu) znajdzie się określone rozstrzygnięcie. Powyższy pogląd pozwala na ustalenie zakresu mocy wiążącej orzeczenia. Mocą wiążącą jest bowiem objęty stan faktyczny a także stan prawny (rozumiany jako efekt subsumpcji norm prawnych do odpowiedniego stanu faktycznego a nie jako abstrakcyjna wykładnia przepisów prawa stanowionego), który prowadził do odpowiedniego rozstrzygnięcia. Tylko bowiem to mieści się w granicach pojęcia "orzeczenie". To natomiast, co nie stanowiło motywów rozstrzygnięcia, nie mieści się w pojęciu "orzeczenie", gdyż w istocie nie stanowi jego uzasadnienia, choćby nawet znalazło się w jednostce redakcyjnej zwanej uzasadnieniem. Żaden organ wskazany w art. 365 § 1 kpc nie może swych rozstrzygnięć oprzeć na twierdzeniu przeciwnym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 12.7.2002 r. V CKN 1110/00, Lex 74492) skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym oznacza, że w procesie późniejszym ta kwestia nie może być już w ogóle badana. Także organ administracji publicznej, rozstrzygając sprawę, jest obowiązany uwzględnić konkluzję, do jakiej doszedł sąd powszechny. Inne rozumienie powołanego przepisu prowadzić by mogło do powstania sytuacji nie do zaakceptowania, w której w zależności od podmiotu orzekającego (sąd - organ) ten sam stan faktyczny i prawny mógłby być diametralnie inaczej oceniany przez każdy z tych podmiotów. Godziłoby to w zasadę praworządności i stabilności prawa. W tej sytuacji, w ocenie Sądu dopiero eliminacja orzeczenia z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym otworzyłaby możliwość odmiennego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. W rozpatrywanej sprawie rozważania sądów powszechnych co do możliwości przejścia własności spornej działki na Województwo nie mogą być traktowane jako rozważania niezwiązane z przedmiotem orzeczenia, bowiem na tej właśnie podstawie sąd powszechny uznał skarżących za uprawnionych do wniesienia pozwu i uwzględnił część ich roszczeń. Prawidłowość tych ustaleń nie może być obecnie, z przyczyn wskazanych wyżej, rozważana przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. W tej sytuacji, ponownie rozpatrując sprawę, organy zastosują się do wiążącej je oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia. Przed podjęciem rozstrzygnięcia ustali, czy powołany wyżej wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19 jest prawomocny. Następnie organ ustosunkuje się do twierdzenia przedstawiciela Zarządu Dróg Wojewódzkich zeznającego w sprawie o sygn. akt I C 669/12, z którego wynika, że sporny przepust znajdujący się pod "drogą" [winno być "jezdnią" - art. 4 pkt 5 udp - uw. NSA] nr [...] służy do odprowadzania wód z przyległych gruntów, tj. działek osób prywatnych i został on wybudowany przed II wojną światową, a jego głównym celem nie było odprowadzanie wód opadowych z pasa drogi i torowiska (s. 7 odwołania). Mając na względzie treść rozstrzygnięć sądów powszechnych oraz treść art. 107 § 3 kpa organ wyda orzeczenie, w uzasadnieniu którego przedstawi swoje stanowisko, które odzwierciedlać będzie jego rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Organ w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskaże fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W tej sytuacji, biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, Sąd I instancji na obecnym etapie postępowania za co najmniej przedwczesne uznał ustosunkowywanie się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego zawartych w skardze. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie (k. 129, 132-136v, 168-169 akt sądowych). Skargi kasacyjne od wyroku I SA/Wa 436/21 wywiedli: A. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, reprezentowany przez r. pr. S.P.; B. Województwo Łódzkie, reprezentowane przez r. pr. G.Z. A. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej Minister) zaskarżył wyrok I SA/Wa 436/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: I. prawa materialnego: 1. art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm., dalej kpc), przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sąd administracyjny związany jest oceną wyrażoną w uzasadnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego, pomimo, że związanie to dotyczy jedynie sentencji prawomocnego wyroku, wydanego w zakresie żądania pozwu; 2. art. 1 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2072 ze zm., dalej pusp) w zw. z art 3 § 1 i § 2 pkt 1 ppsa i w zw. z art. 60 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.), przez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie, mimo, że z ww. przepisów wynika jednoznacznie, że sąd powszechny nie może orzekać w sprawach przekazanych do właściwości sądów administracyjnych, do których należy m.in. ocena spełnienia, bądź niespełnienia przesłanek nabycia z mocy prawa mienia Skarbu Państwa, z dniem 1 stycznia 1999 r., przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego, ponieważ sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie nienależacym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego; 3. art. 60 ust. 1 pwur, przez błędną wykładnię i niezastosowanie, polegające na nieuzasadnionym uznaniu, że przedmiotowa nieruchomość nie została nabyta z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo Łódzkie, mimo spełnienia wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie, co organy obu instancji szczegółowo wykazały; II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 60 ust. 1 pwur, przez nieprawidłowe (niepełne) uzasadnienie wyroku, polegające na niedokonaniu oceny przez Sąd I instancji, czy w zakresie przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione przesłanki pozytywne określone w art. 60 ust. 1 pwur, a ograniczenie się jedynie przez Sąd do stwierdzenia, że powyższą kwestię rozstrzygnął sąd powszechny, a organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie i Sąd są związane oceną prawną w tym zakresie; 2. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 60 ust. 1 pwur, polegające na wzajemnej sprzeczności pomiędzy treścią uzasadnienia skarżonego kasacyjnie wyroku, w którym Sąd uznał, że przedmiotowa nieruchomość nie została nabyta przez Województwo Łódzkie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., przy jednoczesnym stwierdzeniu, że "biorąc pod uwagę konieczność przeprowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Sąd na obecnym etapie postępowania, za co najmniej przedwczesne uznał ustosunkowanie się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego w skardze"; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 ppsa, przez brak kompleksowego, a jedynie wybiórcze odniesienie się przez Sąd w uzasadnieniu skarżonego kasacyjnie wyroku do ustaleń i oceny dokonanej w uchylonej decyzji MSWiA spełnienia w zakresie przedmiotowej nieruchomości przesłanek określonych w art. 60 ust. 1 pwur skutkujących nabyciem tej nieruchomości przez Województwo Łódzkie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r.; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. [z art.] 80 kpa, polegające na uwzględnieniu skargi, chociaż postępowanie nie było dotknięte żadną z wad w nich wymienionych, ponieważ MSWiA orzekając w niniejszej sprawie orzekł zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym. Minister wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi Skarżących; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie od Skarżących solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji [zwrotu] kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; zrzekł się rozprawy w niniejszej sprawie. B. Województwo Łódzkie zaskarżyło wyrok I SA/Wa 436/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie: I. prawa materialnego: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 60 ust. 3 w zw. z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.) przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu i zastosowaniu konstrukcji normy, że o nabyciu (bądź nie) prawa własności nieruchomości, o którym mowa w art. 60 ust. 1 pwur może skutecznie orzec także sąd powszechny - podczas gdy ust. 3 tego przepisu stanowi, że "Nabycie mienia, o którym mowa w ust. 1, stwierdza wojewoda w drodze decyzji"; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.) [dalej kpc] w zw. z art. 60 ust. 1 pwur przez błędne zastosowanie polegające na zastosowaniu w podstawie wyroku założenia, że wypowiedź sądu powszechnego na temat nabycia prawa własności nieruchomości na podstawie art. 60 ust. 1 pwur stanowi "orzeczenie" posiadające moc wiążącą, o której mowa w art 365 § 1 kpc; 3. art 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 365 § 1 kpc przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że moc wiążąca orzeczenia rozciąga się także na treść jego uzasadnienia; 4. art 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 kpc przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzasadnienie orzeczenia sądu wydane na podstawie przepisów kpc zawierają wiążące rozstrzygnięcia, podczas gdy uzasadnienie orzeczenia zawiera wyłącznie "wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia" a nie samo rozstrzygnięcie; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 365 § 1 kpc w zw. z art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 kpc przez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że "rozważania" sądów powszechnych zawarte w uzasadnieniu wyroku co do możliwości przejścia własności nieruchomości w trybie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.) stanowią ustalenia objęte mocą wiążącą tego orzeczenia - co znalazło zastosowanie przez wdrożenie zasady związania tymi rozważaniami; 6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 365 § 1 kpc przez niewłaściwe jego zastosowanie, polegające na uznaniu, że w stanie faktycznym ustalonym w niniejszej sprawie wypowiedź sądu powszechnego w procesie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, na temat nabycia własności w trybie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.) jest wiążąca dla organów administracji publicznej stwierdzających nabycie tej własności - co wyraziło się w odesłaniu organów orzekających w sprawie do uzasadnienia wyroków sądów cywilnych jako wiążącej podstawy sposobu zakończenia postępowania administracyjnego; 7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 365 § 1 kpc przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że związanie prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego wydanym w sprawie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości obejmuje zawarte w uzasadnieniu wyroku rozważania o możliwości nabycia własności tej nieruchomości przez jednostki samorządu terytorialnego w trybie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.); 8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 365 § 1 kpc w zw. z art. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2072 ze zm., dalej pusp) przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na przyjęciu, że wypowiedź sądu powszechnego w uzasadnieniu wyroku sądu cywilnego na temat możliwości przejścia własności w trybie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133 poz. 872 ze zm.) stanowi kwestię prejudycjalną wiążącą organ administracji publicznej wydający w tej spawie decyzję administracją na podstawie art. 60 ust. 3 pwur; II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), polegające na uchyleniu decyzji organów obu instancji wskutek błędnego uznania, że naruszyły one wskazane przepisy procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie ustaliły należycie stanu faktycznego, nie zebrały, nie rozważyły i nie oceniły całego materiału dowodowego, pomijając związanie wyrokiem sądu cywilnego w sprawie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania - a to naruszenie w sposób bezpośredni wpłynęło na rozstrzygnięcie Sądu I instancji; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. w zw. z art. 135 ppsa oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, art. 365 § 1 kpc w zw. z art. 60 ust. 1 pwur przez bezzasadne uznanie, że organy dokonały ustaleń w zakresie własności nieruchomości sprzecznych z ustaleniami przyjętymi w wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19, podczas gdy przedmiotowy wyrok nie objął swoim rozstrzygnięciem kwestii nabycia własności - a to przekonanie w sposób bezpośredni wpłynęło na rozstrzygnięcie Sądu I instancji skutkujące uchyleniem decyzji organów obu instancji; 3. art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. w zw. z art. 135 ppsa oraz w zw. z art 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, art. 365 § 1 kpc w zw. z art. 60 ust. 1 pwur przez bezzasadne uznanie, że organy nie dokonały prawidłowej oceny mocy wiążącej wyroków wydanych w sprawie z powództwa skarżących przeciwko Województwu Łódzkiemu o przyznanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z części nieruchomości skarżących, tj. wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 marca 2019 r. sygn. akt I ACa 733/18 i wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19; podczas gdy wyroki te nie objęły swoim rozstrzygnięciem kwestii nabycia własności na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.) - a to naruszenie w sposób bezpośredni wpłynęło na rozstrzygnięcie Sądu I instancji; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa oraz w zw. z art 7, art 77 § 1 i art. 80 kpa, art. 365 § 1 kpc przez bezzasadne uznanie, że organ II instancji nie dokonał ustaleń w zakresie prawomocności wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19, podczas gdy z akt sprawy wynika, że w dacie wydawania ostatecznej decyzji wyrok ten nie był prawomocny, zatem nie mógł (nawet hipotetycznie) wywoływać skutku "mocy wiążącej" na podstawie art. 365 § 1 kpc - podczas gdy z uzasadnienia decyzji II instancji i akt sprawy nie wynika prawomocność tego orzeczenia, a miało to kluczowe znacznie dla wywodów Sądu I instancji wskazujących na związanie tym orzeczeniem; 5. art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 135 ppsa oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegającym na uchyleniu decyzji organów obu instancji wskutek błędnego uznania, że w ramach postępowania dowodowego organy te nie rozważyły twierdzenia przedstawiciela Zarządu Dróg Wojewódzkich w Łodzi zeznającego w sprawie o sygnaturze akt I C 669/12, podczas gdy przepust stanowi element konstrukcyjny drogi niezależnie od jego głównego przeznaczenia co do rodzaju odprowadzanych wód - a to naruszenie w sposób bezpośredni wpłynęło na rozstrzygnięcie Sądu I instancji; 6. art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 135 ppsa oraz art. 7, art 77 § 1 i art. 80 kpa, w zw. z art. 4 pkt 2 w zw. z art. 4 pkt 12 i pkt 15 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z "2021 r. poz. 1376" ze zm., dalej udp) polegającym na przyjęciu, że przeznaczenie przepustu pod drogą wojewódzką nr [...] i sposób władania nim, stanowią istotny fakt wymagający ustalenia w postępowaniu dowodowym, co spowodowało uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wraz ze wskazaniami w powyższym zakresie. Województwo Łódzkie wniosło o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; ewentualnie, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutów naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uczestnicy W.N. i P.N. wnieśli o odrzucenie lub oddalenie skargi kasacyjnej Ministra; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania sądowego; przeprowadzenie rozprawy (k. 197-198 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę kasacyjną Województwa Łódzkiego uczestnicy W.N. i P.N. wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej Województwa; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania sądowego; przeprowadzenie rozprawy (k. 242-243v akt sądowych). Na rozprawie dnia 19 września 2025 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie Województwa Łódzkiego wnosiła i wywodziła jak w skardze kasacyjnej. Podkreśliła, że od 1 stycznia 1999 r. żadne zdarzenia nie mogą wpływać na status własnościowy urządzeń związanych z drogą publiczną, a to ze względu na brzmienie art. 2a udp, którego celem było definitywne rozstrzygnięcie statusu właścicielskiego dróg publicznych. Uczestnik postępowania P.N. (dalej uczestnik) wniósł o oddalenie skarg kasacyjnych. Podkreślił, że wraz z żoną nabył nieruchomość w trybie przetargowym od Skarbu Państwa i w żadnym z dotychczasowych postępowań ich tytuł własności nie był kwestionowany. Grunt został przekazany przez Skarb Państwa do zasobu Agencji Nieruchomości Rolnych. Uczestnik podał, że już po wydaniu spornej decyzji Wody Polskie, na wniosek Zarządu Województwa Łódzkiego, decyzją z 30 czerwca 2025 r. udzieliły zgody m.in. na rozbiórkę spornego przepustu i rowów; decyzja ta nie jest ostateczna i prawomocna. Rozstrzygnięcia w tym zakresie zawarte są na s. 2 ww. decyzji w odniesieniu do rowów na działce [...] oraz na s. 4 ww. decyzji. Uczestnik zwrócił uwagę, że lokalizacja przepustu nie została w tej decyzji ujawniona na działce nr [...] lecz na działce nr [...], choć jego lokalizacja określona kilometrażem wskazuje, że to rozstrzygnięcie odnosi się do spornego przepustu. W tym kontekście podniósł, że w istocie przepust, o którym mowa w zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji, jedynie fragmentem (kilkanaście cm) wchodzi w granice działki nr [...]. Uczestnik złożył do akt kopię decyzji z 30 czerwca 2025 r. (k. 288-289 akt sądowych). Dnia 23 września 2025 r. uczestnik złożył do akt pismo, zatytułowane "Załącznik do protokołu z rozprawy z dnia 19 września 2025 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1790/22", do którego załączył kserokopie: rysunku "Zasięg oddziaływania rozbiórki urządzeń wodnych z września 2024 r.; decyzji Burmistrza K. z 22 stycznia 2025 r. ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne z tytułu podatku rolnego; pisma procesowego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Łodzi z 25 marca 2015 r. w sprawie I C 669/12 Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (k. 291-293 akt sądowych). Pismem z 25 września 2025 r. Województwo Łódzkie, w nawiązaniu do twierdzeń uczestnika P.N. składanych na rozprawie dnia 19 września 2025 r. podniosło, że Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 4 września 2025 r. nr P.RUZ.4219.29.2025.PKO.1, po rozpatrzeniu odwołania P.N., na podstawie art. 138 § 2 kpa, uchylił w całości decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w S. z dnia 30 czerwca 2025 r. znak PS.ZUZ.4210.932.2024.MC i pismo Prezesa Zarządu R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. z dnia 10 września 2025 r. (k. 298-307 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26. 10.2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. A. Odnośnie do skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zarzut naruszenia art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm., dalej kpc - tempus regit actum) zasługiwał na uwzględnienie. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 kpc). Jak wynika z powołanego przepisu, moc wiążąca przysługuje prawomocnym orzeczeniom sądu wydawanym w postępowaniu cywilnym. Sąd Najwyższy w wyroku z 13.1.2000 r. II CKN 655/98, Lex 51062 przyjął, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. W świetle komentowanego przepisu moc wiążąca, w którą wyposażone jest prawomocne orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym, dotyczy stron postępowania oraz sądu, który orzeczenie to wydał, a nadto innych sądów oraz innych organów państwowych i organów administracji publicznej. Według Sądu Najwyższego, wynikająca z art. 365 kpc moc wiążąca orzeczenia oznacza, że żaden z podmiotów nią objętych nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego określonej treści, niezależnie od tego, czy był stroną postępowania (np. wyrok SN z 15.7.1998 r. II UKN 129/98, OSNP 1999/13/437). Prawomocnym orzeczeniem są związane prócz sądów administracyjnych, także inne organy państwowe i organy administracji publicznej, zarówno rządowe, jak i samorządowe. Skutki prawomocności orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym w pełni akceptuje doktryna (B. Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 503, nb 3). Mimo niejednolitości poglądów w doktrynie i orzecznictwie, za utrwalony należy uznać pogląd, że treść prawomocności materialnej wyroku sądu powszechnego ujawnia się w innych postępowaniach niż to, w którym orzeczenie wydano, uniemożliwiając odmienne rozstrzygnięcie tej samej sprawy (P. Grzegorczyk w: red. T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, LexisNexis 2016, t. II s. 693, uw. 3). Pozytywny aspekt prawomocności materialnej - moc wiążąca - zakłada tożsamość stron przy jednoczesnym braku tożsamości przedmiotu procesu. Oddziaływanie prawomocności sprowadza się w konsekwencji do tego, że sąd w kolejnym postępowaniu obowiązany jest przyjąć, że istotne z punktu widzenia zasadności żądania zagadnienie kształtuje się tak jak to zostało ustalone w prawomocnym wyroku (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 694, uw. 5). Do orzeczeń korzystających z prawomocności materialnej należy zaliczyć w pierwszej kolejności wyroki rozstrzygające sprawę co do istoty w procesie, niezależnie od sposobu ustosunkowania się sądu do powództwa i bez względu na zakres rozstrzygnięcia (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 696, uw. 8). Rozstrzygnięcie o żądaniach stron sąd zamieszcza w sentencji wyroku. Powagą rzeczy osądzonej objęta jest treść sentencji, atrybutu tego pozbawione jest uzasadnienie. Uzasadnienie może być pomocne do ustalenia tego, o jakim żądaniu i w związku z jaką podstawą faktyczną rozstrzygnięto (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 701, uw. 14; s. 707, uw. 19). Zdeterminowanie przedmiotu rozstrzygnięcia treścią petitum i jego podstawą sprawia, że powaga rzeczy osądzonej nie dotyczy kwestii, które nie były objęte żądaniem, ale które sąd musiał rozstrzygnąć dążąc do osądzenia sprawy. W orzecznictwie zauważa się w związku z tym trafnie, że moc prawna wyroku ogranicza się do bezpośredniego przedmiotu wyrokowania (wyrok SN z dnia 24 stycznia 1936 r., C.III. 511/35, Wiadomości Prawnicze 1938, nr 10, poz. 10) lub że powagę rzeczy osądzonej ma tylko rozstrzygnięcie o żądaniu, nie rozciąga się zaś ona na przesłanki orzeczenia (wyrok SN z dnia 6 sierpnia 1971 r., II CR 287/71, OSNC 1972, nr 2, poz. 34; postanowienie SN z dnia 25 marca 2015 r., II CSK 226/14, Lex 1677167; wyrok SN z dnia 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14, Lex 1628952). Podobnie w literaturze podnosi się, że prawomocność może osiągnąć "[...] tylko ten skutek prawny, który stanowi bezpośredni przedmiot rozstrzygnięcia. [...] Sędzia, rozstrzygając bezpośredni stosunek prawny, orzeka pośrednio o pytaniach prejudycjalnych, ale powód poddał pod jego orzeczenie tylko skutek prawny, stanowiący przedmiot powództwa, a nie pytanie wstępne" (F. Halpern, Przedmiotowe granice powagi..., s. 405; podobnie Z. Fenichel, Wykładnia art. 382 i 213 kpc (Powaga rzeczy osądzonej), DPP 1950, nr 5, s. 48; W. Siedlecki, Glosa do uchwały SN z dnia 17 września 1957 r., 1 CO 20/57, OSPiKA 1958, z. 10, s. 619). [...] z innej perspektywy tę samą treść oddaje często stosowana formuła nakazująca obejmować powagą rzeczy osądzonej wyłącznie sentencję wyroku z pominięciem motywów rozstrzygnięcia, które mogą odgrywać wyłącznie rolę pomocniczą. Sentencja wyroku odzwierciedla bowiem rezultat subsumpcji dokonanej przez sąd z pominięciem kwestii wpadkowych (por. uwagę 14). Omawiana reguła ma większe znaczenie w kontekście pozytywnego aspektu prawomocności materialnej (zob. uwagę 19). Aprobując ją, nie można jednak zgodzić się z poglądem, że prawomocny wyrok zasądzający świadczenie lub prawomocny nakaz zapłaty z mocą rei iudicatae ustala istnienie stosunku prawnego lub prawa, z którego wynika zasądzone roszczenie (por. wyrok SN z dnia 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14, Lex 1628952 i stan faktyczny w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem SA w Warszawie z dnia 25 czerwca 2013 r., VI ACa 1689/12, Lex 1362956; [...] (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 704-705, uw. 17). [...] wydając wyrok zasądzający świadczenie, sąd nie orzeka o stosunku prawnym między stronami, lecz wyłącznie o żądaniu powództwa, przesądzając tylko i wyłącznie o tym, że powodowi należy się sporna kwota lub nie (zob. np. trafnie wyrok SN z dnia 15 stycznia 2015 r., IV CSK 181/14, Lex 1628952). Kwestia istnienia stosunku prawnego (np. istnienia (ważności) umowy, na której oparto powództwo) jest zagadnieniem wstępnym, które sąd, co prawda, musi rozważyć, jednakże jego rozstrzygnięcie mieści się poza sentencją i jako takie nie korzysta z mocy wiążącej w późniejszych procesach. Prawidłowo tym samym przyjęto w wyroku SN z dnia 23 września 1969 r., I PR 259/69 (Lex 14036), że prejudycjalne rozstrzygnięcie o przesłance roszczenia majątkowego nie wiąże w innym procesie, w którym dochodzone jest roszczenie niemajątkowe. Odmienna sytuacja zachodzi tylko wtedy, gdy żądanie - samodzielnie lub równolegle z żądaniem zasądzenia świadczenia - opiewało na ustalenie stosunku prawnego. Wówczas uwzględnienie takiego żądania w sentencji wyroku wywiera moc wiążącą w późniejszych procesach (uchwała składu siedmiu sędziów SN - zasada prawna z dnia 17 kwietnia 1970 r., III PZP 34/69, OSNCP 1970, nr 12, poz. 217 z glosą A. Ohanowicza, OSPiKA 1971, z. 10, poz. 173; P. Grzegorczyk - op. cit., s. 709, uw. 20). Prawomocnym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2021 r. sygn. akt I ACa 339/20 (dalej wyrok I ACa 339/20) Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy z powództwa P.N. i W.N. przeciwko Województwu Łódzkiemu o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19 (dalej wyrok II C 840/19) I. z apelacji P.N. i W.N. A. zmienił punkty 1., 3. i 4. zaskarżonego wyroku na następujące: "1. zasądza od Województwa Łódzkiego solidarnie na rzecz P.N. i W.N. kwotę 76.280,00 zł z ustawowymi odsetkami a) od kwoty 1.500 zł od dnia 20 listopada 2012 r. do dnia zapłaty; b) od kwoty 74.780,00 zł od dnia 18 grudnia 2015 r. do dnia zapłaty;" "3. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; [...] II. oddalił w całości apelację Województwa Łódzkiego; [...] (k. 199-199v, 200-218 akt sądowych). Wyrok I ACa 339/20 i poprzedzający go wyrok II C 840/19 (po przekształceniach podmiotowych i przedmiotowych) zapadł w sprawie z powództwa P.N. i W.N. przeciwko Województwu Łódzkiemu jako posiadaczowi części ww. nieruchomości w złej wierze, o zapłatę na podstawie art. 224 § 2, art. 225, art. 228 i art. 230 kc, tytułem wynagrodzenia za bezumowne zajęcie części nieruchomości będącej własnością powodów, stanowiącej działkę nr [...], położonej w K. przy ul. L., w obrębie [...] (s. 1, 36 uzasadnienia wyroku I ACa 339/20). Naczelny Sąd Administracyjny w kontrolowanej sprawie, jako pozostającej w związku normatywnym ze sprawą zakończoną prawomocnym wyrokiem I ACa 339/20, był tym wyrokiem związany (art. 365 § 1 i art. 366 kpc), jedynie w zakresie treść sentencji wyroku I ACa 339/20. Nietrafnie Sąd I instancji przyjął, że "[...] W ocenie Sądu nie ma więc podstaw do tego, by uznawać, że moc wiążąca prawomocnych orzeczeń odnosi się wyłącznie do części orzeczenia, jaką jest jego sentencja. Decyzja jurysdykcyjna nie istnieje bowiem bez motywów, które za nią stoją. Rozstrzygnięcie jest zawsze skutkiem określonego procesu myślowego. Sąd zawsze orzeka w ten, a nie w inny sposób, gdyż uznaje, że stan faktyczny i prawny kształtują się w taki, a nie inny sposób. Rozstrzygnięcie rozpatrywane bez swojego uzasadnienia zawieszone jest więc w próżni. Zdaniem Sądu istnieje nierozerwalność rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia. Każde bowiem rozstrzygnięcie wynika z określonych przesłanek i bez tych przesłanek rozstrzygnięcie traci sens. Orzeczenie sądowe należy zatem traktować jednolicie i nie ma znaczenia, w którym jego miejscu (sentencji czy uzasadnieniu) znajdzie się określone rozstrzygnięcie. Powyższy pogląd pozwala na ustalenie zakresu mocy wiążącej orzeczenia. Mocą wiążącą jest bowiem objęty stan faktyczny a także stan prawny (rozumiany jako efekt subsumpcji norm prawnych do odpowiedniego stanu faktycznego a nie jako abstrakcyjna wykładnia przepisów prawa stanowionego), który prowadził do odpowiedniego rozstrzygnięcia. Tylko bowiem to mieści się w granicach pojęcia "orzeczenie". To natomiast, co nie stanowiło motywów rozstrzygnięcia, nie mieści się w pojęciu "orzeczenie", gdyż w istocie nie stanowi jego uzasadnienia, choćby nawet znalazło się w jednostce redakcyjnej zwanej uzasadnieniem [...]" (s. 7-8 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 436/21). Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 1 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2072, zm. [z 2019 r. poz. 55; z 2021 r. poz. 1236, dalej pusp) w zw. z art 3 § 1 i § 2 pkt 1 ppsa i w zw. z art. 60 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm.). "Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego." (art. 1 § 2). "Sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów." (art. 177 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946, dalej Konstytucja RP). Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 kpc, do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Rodzaj sądu (powszechny czy administracyjny), przed którym realizuje się prawo do sądu, określa ustawodawca (także wyrok SN z 17.12.1997 r. I CKN 370/97, LexPolonica 328086, OSNC 1998/7-8/116; wyrok TK z 9.6.1998 r., K 28/97, LexPolonica 351760, OTK 1998/4/50). W orzecznictwie pojawiło się jednak pytanie, czy ustawodawca ma całkowitą swobodę w powierzaniu sądom administracyjnym rozstrzygania spraw o charakterze cywilnym (wyrok TK z 6.10.1998 r. K 36/97, LexPolonica 333169, OTK 1998/5/65; postanowienie NSA z 18.2.1998 r. III SA 1783/97, LexPolonica 331774, ONSA 1998/4/146). W świetle art. 184 Konstytucji należy jednak uznać, że przekazywanie tych spraw sądom administracyjnym, sprawującym wyłącznie kontrolę działalności administracyjnej, jest niedopuszczalne. Konstytucja traktuje sądy powszechne jako te organy władzy sądowniczej, którym powierzono sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Sądami szczególnymi są obecnie sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Zgodnie z art. 177 Konstytucji oraz art. 1 § 2 pusp, sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Innymi sądami, do których należy sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, są Sąd Najwyższy, sądy administracyjne i sądy wojskowe oraz - tylko w czasie wojny - sąd wyjątkowy. Z art. 177 Konstytucji wynika domniemanie właściwości sądów powszechnych w zakresie wymiaru sprawiedliwości, jeżeli zatem przepisy Konstytucji lub ustawy zwykłej nie zastrzegają kompetencji innych sądów, wymienionych w art. 175 Konstytucji, to w określonych sprawach w zakresie wymiaru sprawiedliwości właściwy będzie sąd powszechny (por. np. uchwałę składu 7 sędziów SN z 18 stycznia 2001 r., III ZP 28/00, LexPolonica 348428, OSNAPiUS 2001/7/210, z glosą T. Kuczyńskiego, OSP 2001/10/149; (T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski w: red. J. Gudowski, Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, LexisNexis 2009 r., s. 32-34, uw. 5 i 7 do art. 1). Trafnie skarżący kasacyjnie Minister wskazuje, że "Nabycie mienia, o którym mowa w ust. 1, stwierdza wojewoda w drodze decyzji. Przepisu art. 49 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa nie stosuje się." (art. 60 ust. 3 pwur). Ustawodawca jednoznacznie uznał, że o nabyciu mienia, o którym mowa w ust. 1, orzeka decyzją wojewoda. Tym samym nie wiąże na podstawie art. 365 § 1 i art. 366 kpc wyrok I ACa 339/20, bowiem stwierdzenie nabycia mienia na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 pwur nie należy do sądów powszechnych. Wszelkie rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku I ACa 339/20 nie mogą w sposób wiążący wskazywać na spełnienie bądź niespełnienie przesłanek z art. 60 ust. 1 i 3 pwur. W doktrynie i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że ustalenia faktyczne sądu nie są objęte prawomocnością materialną wyroku. Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że Województwo Łódzkie nie wykazało swego tytułu prawnego do części nieruchomości, będącej przedmiotem procesu w sprawie I ACa 339/20, nie wpływa na możliwość dokonania koniecznych ustaleń co do przesłanek nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w postępowaniu z wniosku Województwa Łódzkiego, opartego na art. 60 ust. 1, 3 i 4 pwur, do rozpatrzenia którego wyłącznie właściwy jest Wojewoda Łódzki. . Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu 7 Sędziów z 29.7.1993 r. III CZP 64/93, OSNC 1993/12/209 (dalej uchwała III CZP 64/93) stwierdził, że aczkolwiek art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm.) wywołuje skutki cywilnoprawne (przejście prawa własności) następuje z mocy samego prawa z chwilą wejścia w życie ustawy, to z faktu, że stwierdzenie nabycia własności należy do wyłącznej kompetencji organu administracji wynika, iż do wylegitymowania się przez osobę, która powołuje się na takie nabycie własności nieruchomości, konieczne jest okazanie takiej decyzji. Umożliwia ona ukształtowanie stosunków cywilnoprawnych. Dopiero ona stwierdza bowiem autorytatywnie, że w odniesieniu do konkretnej gminy (podmiotu) powstały skutki określone w art. 5 ust. 1 in fine ustawy komunalizacyjnej. Jest to akt deklaratoryjny, w którym tkwi sui generis element konstytutywny, dopiero bowiem od chwili wydania takiej decyzji gmina może skutecznie powołać się na swoje prawo. Stanowisko to doktryna uznaje za w pełni przydatne dla oceny skutków prawnych uwłaszczenia państwowej osoby prawnej, a w szczególności trybu uwłaszczenia określonego w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm., dalej uzugg; G. Bieniek, Z. Marmaj, Ustawa gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Komentarz, ZCO 1995, s. 330, uw. 4), nakazującej badać stan faktyczny i prawny w dniu 5 grudnia 1990 r. Pogląd ten znajduje odpowiednie odniesienie do decyzji deklaratoryjnej wydanej na podstawie regulacji ustawowej o podobnej konstrukcji prawnej, bowiem w doktrynie trafnie wskazuje się, że tradycyjny podział na akty deklaratoryjne i akty konstytutywne traci na znaczeniu, tym bardziej gdy chodzi o następcze ustalanie faktów zaistniałych w przeszłości (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP 2008/5/s. 52-53; wyrok SN z 19.2.2009 r. III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Ustalanie faktów w decyzjach deklaratoryjnych, które miały miejsce w przeszłości, z którymi ustawodawca wiąże skutki przejścia prawa własności z mocy prawa, w żaden sposób nie narusza konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz. Zasada ta nie ma zresztą charakteru bezwzględnego. Mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy z tym dniem staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 60 ust. 1 pwur). Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność właściwych jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody (ust. 3). Deklaratoryjna decyzja Wojewody, w której tkwi sui generis element konstytutywny, stwierdzająca nabycie własności ex lege, o której stanowi ust. 3 art. 60 pwur, jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Nie ulega wątpliwości, że elementy drogi publicznej - drogi wojewódzkiej nr [...] (w szczególności obejmujące: przepust wybudowany w ramach drogi publicznej w 1928 r.; istniejące przed dniem 1 stycznia 1999 r. rowy odwadniające; trzy skarpy nasypów drogi; teren zalewowy, przeznaczony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zbiornik wód opadowych; s. 1 uzasadnienia wyroku I ACa 339/20), stanowiły w dniu 1 stycznia 1999 r. własność Skarbu Państwa. Z nieznanych powodów nie wydzielono z istniejącej wówczas działki nr [...], działek na których znajdowały się istotne elementy drogi nr [...]. Na skutek błędnej wykładni art. 60 ust. 1 pwur, Sąd I instancji, nietrafnie uznając, że jest związany oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu prawomocnego wyroku I ACa 339/20, uznał, że przedmiotowa nieruchomość w części obejmującej działkę nr [...] w obrębie [...] K. i działkę nr [...] w obrębie [...] K., nie została nabyta z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo Łódzkie. Zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 60 ust. 1 pwur; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 ppsa oraz w zw. z art. 80 kpa. Kierując się błędną wykładnią art. 365 § 1 kpc i art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 60 ust. 1 pwur, Sąd I instancji niesłusznie uchylił się od oceny, czy w kontrolowanej sprawie zachodziły przesłanki z art. 60 ust. 1 i 3 pwur, mimo że organy obu instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 60 ust. 1 i 3 pwur i należycie ustaliły fakty istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, w kontrolowanej sprawie nie zachodzi niebezpieczeństwo, że "ten sam stan faktyczny i prawny mógłby być diametralnie inaczej oceniany przez każdy z tych podmiotów" (s. 9 akapit 1 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 436/21). Kognicję organu administracji publicznej określa norma prawa materialnego, wskazująca na fakty istotne z punktu widzenia dyspozycji normy materialnoprawnej (B. Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2024, s. 587-588, nb 1, 2). W tak określonym zakresie badania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy normy procesowe (w szczególności art. 7 i 77 § 1 kpa) wpływają na konkretyzację zakresu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które należy ustalić w konkretnej sprawie. Sąd I instancji nietrafnie uznał, że "[...] biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, Sąd na obecnym etapie postępowania za co najmniej przedwczesne uznał ustosunkowywanie się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego zawartych w skardze." (s. 9/10 uzasadnienia wyroku I SA/Wa 436/21). W istocie to prawidłowa wykładnia wskazanych jako wzorce kontroli przepisów prawa materialnego decydowała o wyniku kontrolowanej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że inne fakty są istotne w procesie cywilnym na podstawie art. 224 § 2, art. 225, art. 228 i art. 230 kc, inne zaś w postępowaniu administracyjnym toczącym się na podstawie 60 ust. 1, 3 i 4 pwur. Wskazuje na to jednoznacznie orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W doktrynie wskazuje się, że art. 2a udp przydziela ex lege prawo własności poszczególnych kategorii dróg publicznych. Ustalenie, kto jest właścicielem drogi publicznej, pozwala pośrednio wskazać właściciela nieruchomości zabudowanej tą drogą, gdyż ustawa o drogach publicznych nie daje podstaw do twierdzenia, że istnieje odrębne od nieruchomości prawo własności do drogi publicznej (wyrok SO w Elblągu z 7.6.2016 r. I C 13/16, Lex 2125767). Art. 2a udp jest przykładem odwołania się aktu prawa administracyjnego do innej gałęzi prawa - w tym przypadku prawa cywilnego, ponieważ wprost dotyczy prawa własności, które regulują art. 140-231 kc (wyrok NSA z 25.11.2015 r. I OSK 2030/15, Lex 1975885). W przypadku dróg publicznych (jak i gruntów stanowiących pasy drogowe tych dróg) kluczowe jest ograniczenie tego prawa przez przepisy prawa publicznego (postanowienie SN z 15.1.2015 r. IV CSK 315/14, OSNC 2016/1/11). Publiczny charakter własności dróg oznacza wyłączenie ich z obrotu prawnego (M. Bursztynowicz, Zarządzanie drogami publicznymi i realizacja inwestycji drogowych, Warszawa 2021, s. 16; D. Wilkowska-Kołakowska w: red. H. Kisilowska, Drogi publiczne. Komentarz, Wolters Kluwer 2023, uw. do art. 2a). Nie podlegają one zwrotowi, nie mogą być zbyte, podlegać egzekucji, a więc przejść na własność innego podmiotu, a zbycie gruntu stanowiącego drogę publiczną przez podmiot publiczny na rzecz podmiotu prywatnego będzie nieważne z mocy prawa (W. Koczara, Dostęp do drogi publicznej, Nieruchomości 2020/1/s. 4-5). Przeniesienie własności gruntu, zajętego już pod tego typu drogę, jest dopuszczalne tylko między podmiotami wymienionymi w art. 2a udp i tylko wtedy, gdy następuje zmiana przynależności drogi publicznej do określonej kategorii (wyrok NSA z 29.9.2021 r. I OSK 4444/18, Lex 3246989, aprobowany przez D. Wilkowską-Kołakowską - op. cit., s. 40), o których mowa w art. 2 ust. 1 udp - co ponadto wyklucza nie tylko potrzebę, lecz także możliwość dokonania w tym wypadku czynności cywilnoprawnych, a więc zawierania umów przenoszących własność (wyrok NSA z 17.11.2017 r. I OSK 1056/17, Lex 2417390). Niedopuszczalne jest zasiedzenie gruntu będącego częścią drogi publicznej, wyznaczonego liniami granicznymi pasa drogowego, obejmującego pasy awaryjnego postoju, pasy przeznaczone dla ruchu pieszych, zatoki i pasy dzielące jezdnie oraz pobocza jezdni, także wtedy, gdy nie zostały utwardzone i zagospodarowane jako chodniki lub ścieżki (postanowienie SN z 28.3.2019 r. III CSK 73/17, OSNC 2020/2/20; M. Burtowy, Drogi publiczne. Komentarz, Wolters Kluwer 2022, s. 40-42, uw. 1-3, 5 do art. 2a i aprobowane przez Komentatora orzecznictwo i piśmiennictwo). B. Odnośnie do skargi kasacyjnej Województwa Łódzkiego (dalej Województwo). Część zarzutów podniesionych przez Województwo wskazuje jako wzorce kontroli te same przepisy, co Minister i z podobnym uzasadnieniem, samoistnie bądź - ponownie - w związku z nowymi wzorcami kontroli, przeto dla uniknięcia zbędnych powtórzeń należy w tej części uzasadnienia odwołać się do argumentów wyżej podniesionych przy analizie zarzutów skargi kasacyjnej Ministra. W szczególności zarzuty I.2-I.8 petitum skargi kasacyjnej Województwa, wskazujące jako wzorzec kontroli art. 365 § 1 kpc (samoistnie lub w związku z art. 60 ust. 3 i 1 pwur lub art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 kpc lub art.1 § 2 pusa), okazały się uzasadnione - z przyczyn wskazanych przy analizie zarzutów I.1-I.3 skargi kasacyjnej Ministra. Jedyny nowy wzorzec kontroli (art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 kpc - pkt I.4-I.5 petitum skargi kasacyjnej Województwa), nie prowadzi do odmiennej oceny niż wyżej wskazane przy ocenie zarzutów skargi kasacyjnej Ministra. Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia (art. 363 § 1 kpc). Nietrafnie Sąd I instancji udzielił organowi wskazania: "Przed podjęciem rozstrzygnięcia ustali, czy powołany wyżej wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2019 r. sygn. akt II C 840/19 jest prawomocny." (s. 9 akapit 3 uzasadnienia I SA/Wa 436/21), bowiem zarówno Skarżący, jak i Województwo, skutecznie wywiedli apelacje od wyroku II C 840/19, korzystając z przysługujących im środków zaskarżenia (w rozumieniu art. 363 § 1 kpc). W wyniku wydania wyroku reformatoryjnego I ACa 339/20, Sąd Apelacyjny z apelacji P.N. i W.N.: I. A. 1 a) i b); punktami 3 i 4 - w części zmienił wyrok II C 840/19 (punkty 1., 3., 4.); punktem I.B. dodał punkt 4a; II. oddalił w całości apelację Województwa Łódzkiego; III. zasądził od Województwa Łódzkiego solidarnie na rzecz P.N. i W.N. kwotę 1.385,00 zł tytułem zwrotu opłaty sądowej od apelacji (k. 199-199v, 200-218v akt sądowych). Z dniem 10 grudnia 2021 r. wyrok II C 840/19 w brzmieniu zmienionym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2021 r. I ACa 339/20, stał się prawomocny dnia 10 grudnia 2021 r. (art. 363 § 1 kpc; P. Grzegorczyk - op. cit., s. 681-685, uw. 1-5 do art. 363). Trafnie Województwo wskazało, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji (22 stycznia 2021 r.) ponad wszelką wątpliwość wyrok II C 840/19 był nieprawomocny. Zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 60 ust. 3 i 1 pwur i art.1 § 2 pusa (pkt I.1, I.2 i I.8 petum skargi kasacyjnej Województwa) zasługiwały na uwzględnienie z tych samych względów, co wyżej przedstawione przy analizie zarzutów I.2 i I.3 petitum skargi kasacyjnej Ministra). Zrzuty z drugiej podstawy (art. 174 pkt 2 ppsa) skargi kasacyjnej Województwa (punkty II.1-II.6 petitum) skargi kasacyjnej Województwa zasługiwały na uwzględnienie z przyczyn przedstawionych przy analizie zarzutów II.1-II.4 petitum skargi kasacyjnej Ministra. Przywołanie przez Województwo w ramach drugiej podstawy kasacyjnej wzorców kontroli - norm odniesienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa - prócz norm dopełnienia - art. 7, 77 § 1, art. 80 kpa), wskazanych także w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 365 § 1 kpc w zw. z art. 60 ust. 1 pwur). Nie ulega wątpliwości, że przepust jako drogowy obiekt inżynierski, skarpy na których jest położona droga, rowy, stanowią elementy drogi publicznej (art. 4 pkt 2, 12, 15 udp - w brzmieniu Dz.U. z 2020 r. poz. 470, zm. poz. 1087, 471, 2338; z 2019 r. poz. 2020 - tempus regit actum). Załącznik do protokołu z 22 września 2025 r. uczestnika wraz z załącznikami, jak i pismo Województwa z załącznikami, nie prowadziły do odmiennej oceny zarzutów obu skarg kasacyjnych. Wobec nietrafnego uchylenia się przez Sąd I instancji od ustosunkowania się do zrzutów naruszenia prawa materialnego, skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie (art. 185 § 1 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na charakter sprawy odstąpił od zasądzenia od W.N. i P.N. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i Województwa Łódzkiego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (art. 207 § 1 ppsa). Sąd I instancji związany będzie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku I OSK 1790/22 (art. 193 zd. 1 w zw. z art. 153 ppsa).