I OSK 1794/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.S.A. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2126/21 w sprawie ze skargi Gminy I. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 17 czerwca 2021 r. nr KKU-248/20 w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości przez gminę 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od Gminy I. na rzecz G. S.A. w K. kwotę 714,- (siedemset czternaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Burmistrz Miasta I., pismem z 23 kwietnia 2019 r., wystąpił o stwierdzenie nabycia przez Gminę I., z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości państwowej położonej w M. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1475 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Decyzją z 6 października 2020 r. nr NWXV.7532.1.155.2019 Wojewoda Śląski wydał decyzję odmowną wyjaśniając, że przedmiotowa nieruchomość objęta jest decyzją Wojewody Śląskiego nr [...] z 23 września 2019 r. wydaną w trybie art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D.U: 2018, poz. 2204 ze zm. - dalej "u.g.n."), stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie W. w K. (dalej: "W.") . Nieruchomość ujawniona jest w księdze wieczystej [...] jako stanowiąca własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym G. S.A. na podstawie decyzji z 23 września 2019 r. Zauważono, że uprzednio nieruchomość ta objęta była księgą wieczystą [...], w której figurował Skarb Państwa jako właściciel, a W. ujawnione było jako zarządca. Działka została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie aktu notarialnego z 12 lutego 1986 r., w imieniu którego działało W. w K.. Zgodnie z zaświadczeniem Starosty L. z 16 kwietnia 2019 r. w ewidencji działka nr [...] opisana jest jako użytek drogowy stanowiący własność Skarbu Państwa w zarządzie W. w K.. Zgodnie z zapisami planu miejscowego położona jest na terenie zieleni parkowej osiedlowej i izolacyjnej w [...] oraz terenów budownictwa mieszkaniowego o niskiej intensywności (uchwała nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zespołu miast [...]). W 1990 r. działka nie znajdowała się w pasie drogi publicznej i nie jest zajęta pod drogę publiczną obecnie. Powołując przepisy ustawy i art. 200 u.g.n. organ stwierdził, że skutkiem zawarcia umowy w formie aktu notarialnego z 12 lutego 1985 r. było jednoczesne nabycie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa oraz prawa zarządu na rzecz jednostki państwowej stosownie do art. 38 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości a co za tym idzie nieruchomość nie podlegała komunalizacji. Po rozpoznaniu odwołania Gminy I., Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, (dalej: "Komisja") decyzją z 17 czerwca 2021 r. nr KKU-248/20 utrzymała w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 6 października 2020 r. Komisja podzieliła ustalenia organu I instancji. Stwierdzono, że skoro przedmiotowa nieruchomość na datę komunalizacji znajdowała się w zarządzie W. w K., co wynikało z księgi wieczystej i umowy notarialnej z 12 lutego 1986 r., to na podstawie art. 6 w zw. z art. 3 ww. ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie należała do organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym nie podlegała komunalizacji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Gmina I.. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. - art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (D.U. Nr 32, poz. 19 ze zm. – dalej: "ustawa komunalizacyjna") poprzez wadliwe ustalenie, że gmina nie spełniała warunków do komunalizacji; - art. 200 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że na gruncie przedmiotowej sprawy zostały spełnione przesłanki do nabycia przez W. w K. z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu tj. działki 1116/43. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji", "WSA") wyrokiem z 21 marca 2022 r. o sygn. akt I SA/ Wa 2126/21 uchylił zaskarżoną decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 17 czerwca 2021 r. nr KKU-248/20 oraz zasądził od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Gminy I. kwotę 200,- złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd zauważył, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Zgodnie z tym przepisem mienie Skarbu Państwa należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 stawały się dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Według WSA poza sporem jest, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Skarb Państwa nabył tę nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży od osoby fizycznej z 12 lutego 1986 r. Kwestią sporną pozostaje, czy mienie objęte wnioskiem gminy spełniało cechy mienia o charakterze ogólnonarodowym (państwowym) należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Sąd I instancji zauważył, że pod pojęciem "należące do narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" należy rozumieć przynależność w sensie prawnym, a nie faktycznym. Przyjmuje się, że jeżeli mienie pozostawało w zarządzie innego podmiotu nie podlegało komunalizacji. Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie komunalizacji zarząd mógł powstać na podstawie art. 38 ust. 2 stawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (D.U. 1985, poz. 99 - dalej "g.g.w.n.") tj. na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości lub na podstawie art. 87 tej samej ustawy. WSA nie podzielił poglądu organów, że umowa w formie aktu notarialnego z 12 lutego 1986 r. dowodzi istnienia zarządu. Z umowy tej wynika, że nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa od osoby fizycznej i została przeznaczona do zajęcia przez W. w K. pod budowę drogi I.-J. w M. na podstawie decyzji Urzędu Miejskiego w M. z 28 lutego 1984 r. nr [...]. W imieniu Skarbu Państwa występowały przy akcie osoby, które oświadczyły, że działają w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa – W. w K.. Sąd I instancji zauważył jednak, że w dacie podpisywania tej umowy W. było przedsiębiorstwem państwowym wpisanym do rejestru przedsiębiorstw państwowych a nie państwową jednostką organizacyjną Skarbu Państwa. Nie mógł mieć do niej zatem zastosowania art. 38 g.g.w.n. Poza tym z aktu notarialnego nie wynika aby w stosunku do tego przedsiębiorstwa ustanowiony został jego mocą zarząd w stosunku do tego mienia. Zgodnie z art. 8 ust. 3 g.g.w.n. tylko nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostawały w ich zarządzie. Z taką umową w tej sprawie nie mamy do czynienia. Ustanowienie zarządu wymagało stosownej formy prawnej tj. decyzji lub umowy co jednoznacznie wynikało z art. 38 g.g.w.n. Gdy brak jest takiej decyzji lub umowy uznaje się, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowego organu administracji państwowej. Według WSA skutkiem umowy, na którą powołuje się organ, było wyłącznie przejście własności na rzecz Skarbu Państwa. Dlatego wadliwie organ przyjął, że brak jest podstaw do komunalizacji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło G. S.A. w K. (dalej: "G. S.A.") zaskarżając go w całości i zarzucając: Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 1. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 lutego 1986 r., tj. dacie zawarcia notarialnej umowy sprzedaży Rep. [...] dotyczącej działki nr [...] przez Skarb Państwa - w imieniu którego działało przedsiębiorstwo państwowe W. w K., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przedsiębiorstwo państwowe nie jest "państwową jednostką organizacyjną", o której mowa w art. 8 ust. 3 i art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w tej samej dacie, podczas gdy z ówczesnej ustawowej definicji przedsiębiorstwa państwowego wprost wynika, że jest to państwowa jednostka organizacyjna, w związku z czym powinno stosować się do niego art. 8 ust. 3 lub art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, 2. art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 lutego 1986 r., tj. dacie zawarcia notarialnej umowy sprzedaży Rep. A [...] dotyczącej działki nr [...] przez Skarb Państwa - w imieniu którego działało przedsiębiorstwo państwowe W. w K., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że uzyskanie zarządu przez państwową jednostkę organizacyjną nabywającą nieruchomość w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego, uwarunkowane jest ustanowieniem w tej umowie zarządu w stosunku do nabywanego mienia, podczas gdy ani wskazany przepis, ani jakiekolwiek inny, nie nakładały na państwową jednostkę organizacyjną takiego wymogu. Naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na nakazaniu organowi administracji rozpatrzenia sprawy w sposób sprzeczny z wydaną wcześniej, a dotyczącą tej samej nieruchomości ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego nr [...] z dnia 23 września 2019 r. wydaną na wniosek G.S.A. w K., w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie W. w K., co musi skutkować nieważnością przyszłej decyzji wydanej na skutek zaskarżonego wyroku. Mając na uwadze powyższe zarzuty G. wniosło o: 1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi skarżącego (Gminy I.) na podstawie art. 188 p.p.s.a., 2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Jednocześnie oświadczyło, że zrzeka się rozprawy w przedmiotowej sprawie i wnosi o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że całkowicie nieuprawnione jest przyjęcie przez WSA, że poprzednik prawny uczestnika – W. w K., jako przedsiębiorstwo państwowe, nie był "państwową jednostką organizacyjną", o której mowa w art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w związku z czym wskazany przepis nie znajduje zastosowania w stosunku do tego przedsiębiorstwa. Takie stanowisko WSA jest wprost sprzeczne z obowiązującym w dniu 12 lutego 1986 r. przepisem art. ust. 1 ustawy z dnia z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, zgodnie z którym "przedsiębiorstwo państwowe jest podstawową jednostką organizacyjną gospodarki narodowej, służącą zaspokajaniu potrzeb społecznych, tworzoną w celu osiągania efektywnych ekonomicznie wyników przez produkcją dóbr, świadczenie usług lub inną działalność". WSA dokonał też błędnej wykładni art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i uznał , że uzyskanie zarządu przez państwową jednostkę organizacyjną nabywającą nieruchomość w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego, uwarunkowane jest ustanowieniem w tej umowie zarządu w stosunku do nabywanego mienia. Żaden przepis ówcześnie obowiązującego prawa nie wymagał odrębnego ustanawiania zarządu na rzecz państwowej jednostki organizacyjnej nabywającej mienie w drodze notarialnej umowy sprzedaży nieruchomości. Przeciwnie - nabycie mienia z mocy samego prawa kreowało po stronie państwowej jednostki organizacyjnej prawo zarządu nabytej nieruchomości, co wprost wynika z treści art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Zdaniem G. S.A. bezzasadne jest nakazanie przez WSA organowi administracji ponownego rozpatrzenia sprawy w sposób sprzeczny z wydaną wcześniej, a dotyczącą tej samej nieruchomości ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego nr [...] z dnia 23 września 2019 r. wydaną na wniosek G. S.A. w K., w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie W. w K.. Będąca przedmiotem niniejszej sprawy nieruchomość oznaczona działką nr [...] o pow. 0,1475 ha, położona w obrębie I. [...], ujawniona jest w księdze wieczystej [...], jako własność Skarbu Państwa, pozostaje w użytkowaniu wieczystym G. SA, na podstawie ww. decyzji z 23 września 2019 r. Zgodnie zaś z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie taka sytuacja będzie miała miejsce, skoro organ administracji został zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji komunalizacyjnej w stosunku do nieruchomości, która nie podlegała komunalizacji, ponieważ w dniu 27 maja 1990 r. pozostawała w zarządzie i użytkowaniu przedsiębiorstwa państwowego. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: “p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skarg kasacyjnych. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., albowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy a żadna z pozostałych stron postępowania nie zażądała jej przeprowadzenia. Wobec niezakwestionowania w skargach kasacyjnych ustaleń faktycznych ani oceny dowodów, Naczelny Sąd Administracyjny jest zobligowany przyjąć, że stan faktyczny sprawy przedstawia się w taki sposób, jak wynika to z ustaleń zaakceptowanych przez Sąd I instancji. W pierwszej kolejnosci należy odnieść się do zarzutu naruszenia prawa procesowego. Zdaniem G. S.A. wydanie, zgodnie z zaleceniem Sądu I instancji, decyzji o stwierdzeniu nabycia przez Gminę I. z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości skutkowałoby wydaniem decyzji obarczonej wadą nieważności z uwagi na przesłanki wskzane w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Taka decyzja byłaby bowiem sprzeczna z wydaną wcześniej, a dotyczącą tej samej nieruchomości ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego nr [...] z dnia 23 września 2019 r. wydaną na wniosek G. S.A. w K., w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie W. w K.. W świetle art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. decyzja, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco, obarczona jest kwalifikowaną wadą skutkująca jej nieważnością. Zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tożsamość spraw będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Tożsamość musi zatem dotyczyć zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego sprawy. Tymczasem postępowanie komunalizacyjne ( art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej), a postępowanie uwłaszczeniowe ( art. 200 ust.1 u.g.n.) to dwa odrębne postępowania opartych na odrębnych regulacjach i różniących się przedmiotem. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 16 grudnia 2024r o sygn. I OPS 2/23 uwłaszczenie i komunalizacja stanowią odrębne formy przekształceń własnościowych, z których druga polega na nabyciu przez gminy na własność z mocy samego prawa mienia należącego do podmiotów wskazanych w ww. art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z dniem 27 maja 1990 r. W ramach komunalizacji Skarb Państwa wyzbył się własności określonych nieruchomości na rzecz gminy. Postępowanie uwłaszczeniowe dotyczy natomiast rozliczeń wewnętrznych w ramach Skarbu Państwa, gdzie nie dochodzi do przejścia własności, a jedynie ustanowienia użytkowania wieczystego na gruntach Skarbu Państwa lub gminy. Przysługiwanie prawa własności nieruchomości w tym przypadku rzutuje jedynie na właściwość organu (wojewody albo właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, w zależności od tego, czy nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawała własnością odpowiednio Skarbu Państwa lub właściwej gminy) do wydania decyzji o potwierdzeniu zaistnienia tzw. uwłaszczenia państwowej lub komunalnej osoby prawnej w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie art. 200 ust. 1 u.g.n. Zatem, wobec braku tożsamości sprawy dotyczącej stwierdzenia nabycia przez gminy na własność z mocy samego prawa z dniem 27 maja 1990 r. przedmiotowej nieruchomości oraz sprawy dotyczącej stwierdzenia nabycia, z mocy prawa użytkowania tej nieruchomości z dniem 5 grudnia 1990 r., podniesiony zarzut art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., należy uznać za niezasadny. Na uwzględnienie zasługuje natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego tj . art. 1 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych w powiązaniu z art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (g.g.w.n.). Według Sądu I instancji poprzednik G.S.A. tj. W. było przedsiębiorstwem państwowym wpisanym do rejestru przedsiębiorstw państwowych, a nie państwową jednostką organizacyjną Skarbu Państwa. Nie mógł mieć do niej zatem zastosowania art. 38 g.g.w.n. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie nie podziela tego stanowiska. Zgodnie z art. 38 ust. 2 g.g.w.n. państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Rozważając możliwość zastosowania powyższego przepisu w rozpoznawanej sprawie przede wszystkim należy mieć na uwadze obowiązującą zarówno w momencie wejścia w życie przepisów g.g.w.n. jak i w dacie komunalizacji na podstawie ustawy komunalizacyjnej zasadę jednolitej własności państwowej, wyrażoną w obowiązującym ówcześnie art. 128 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. nr 16 poz. 93, dalej: "k.c."). Zgodnie ze wskazanym przepisem socjalistyczna własność ogólnonarodowa (państwowa) przysługiwała niepodzielnie Państwu (§ 1), zaś w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej (§ 2). Z zasady tej wynikało, że własność mienia ogólnonarodowego zawsze przysługiwała Państwu, niezależnie od tego czy jednostki organizacyjne zarządzające określonymi składnikami tego mienia posiadły osobowość prawną czy też nie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 1993 r. sygn. akt II CRN 76/93 - opubl. LEX nr 80723.). Pod rządami zasady określonej w art. 128 k.c. państwowa osoba prawna, pomimo że w stosunkach zewnętrznych, z osobami trzecimi, posiadała taką pozycję jak właściciel, to jednak w stosunkach wewnętrznych nie mogła przeciwstawić Państwu jakichkolwiek własnych uprawnień (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1984 r. sygn. akt III CZP 28/84 - OSNC 1985, nr 1, poz. 11.). Jako niezasadne należy w związku z tym ocenić różnicowanie sytuacji jednostek organizacyjnych oraz przedsiębiorstw pod kątem możliwości nabycia prawa zarządu na podstawie art. 38 ust. 2 przepisów g.g.w.n. , skoro pozycja tych podmiotów w stosunkach wewnętrznych, względem mienia państwowego, była dokładnie taka sama – a takich właśnie stosunków dotyczy wskazany przepis. Trafnie skarżący kasacyjnie wskazał też na treść art. 1 ustawy z dnia z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych według stanu obowiązującego na dzień wejścia w życie przepisów g.g.w.n., zgodnie z którym przedsiębiorstwo państwowe było wówczas podstawową jednostką organizacyjną gospodarki narodowej, służącą zaspokajaniu potrzeb społecznych, tworzoną w celu osiągania efektywnych ekonomicznie wyników przez produkcję dóbr, świadczenie usług lub inną działalność (ust. 1), jednocześnie przedsiębiorstwo było samodzielną, samorządną i samofinansującą się jednostką gospodarczą, posiadającą osobowość prawną (ust. 2). Analiza wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że w ówczesnym stanie prawnym przedsiębiorstwo państwowe było jednostką organizacyjną – wprawdzie o pewnych szczególnych cechach, jednakże przepis art. 38 ust. 2 g.g.w.n. odnosi się ogólnie do "jednostek organizacyjnych", nie różnicując uprawnień jednostek organizacyjnych do uzyskania prawa zarządu od spełnienia jakichkolwiek dodatkowych warunków, w tym posiadania bądź nieposiadania przez nie osobowości prawnej, przy czym niewątpliwie prawo zarządu mogło przysługiwać zarówno jednostce posiadającej osobowość prawną jak i nieposiadającej takiej zdolności. Mając to na uwadze, stanowisko Sądu Wojewódzkiego należy uznać za nieprawidłowe, prawidłowa wykładnia art. 38 ust. 2 g.g.w.n. prowadzi do wniosku, że wskazany przepis ma zastosowanie również do przedsiębiorstw państwowych. Tym samym fakt, że poprzednik prawny G. S.A miał status przedsiębiorstwa państwowego nie mógł stanowić przeszkody dla uzyskania przez niego prawa zarządu na podstawie art. 38 ust. 2 g.g.w.n., przepis ten ma bowiem zastosowanie do wszystkich państwowych jednostek organizacyjnych (tak również uchwała Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2001 r. sygn. akt III CZP 12/01 - OSNC 2001, nr 10, poz. 150 - oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/17, I OSK 1150/17, I OSK 1151/17 i I OSK 1180/17 – dostępne na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r., o g.g.w.n. w brzmieniu obowiązującym w dniu 12 lutego 1986 r., tj. dacie zawarcia notarialnej umowy sprzedaży Rep. [...] dotyczącej działki nr [...]przez Skarb Państwa - w imieniu którego działało przedsiębiorstwo państwowe W. w K., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że uzyskanie zarządu przez państwową jednostkę organizacyjną nabywającą nieruchomość w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego, uwarunkowane jest ustanowieniem w tej umowie zarządu w stosunku do nabywanego mienia. Zgodnie z brzmieniem art. 38 ust. 2 u.g.g.w. państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Z treści tego przepisu wynika zatem, iż państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty w zarząd nabyte w drodze umowy. Ustawodawca nie zawarł natomiast obowiązku zastrzeżenia w umowie nabycia nieruchomości ustanowienia zarządu na rzecz państwowe jednostki organizacyjnej. Art. 8 ust. 1 u.g.g.w. stanowił, że państwowej jednostki organizacyjne mogły nabyć nieruchomości w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych. Z kolei art. 8 ust. 2 tej ustawy przewidywał, że nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostawały w ich zarządzie ( ust. 2). Jakkolwiek ostatni z tych przepisów odnosił się do nieruchomości nabytych przez tego rodzaju jednostki organizacyjne przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, niemniej potwierdza on wolę ustawodawcy, aby nieruchomości nabywane przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostawały w zarządzie tych jednostek. Skoro z niekwestionowanych okolicznościach przedmiotowej sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta w na rzecz Skarbu Państwa – W. w K. na podstawie umowy notarialnej z w dniu 12 lutego 1986 r. to organy obu instancji słusznie uznały, iż przedmowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. pozostawała w zarządzie W. w K., a tym samym nie należała, zgodnie z art. 6 g.g.w.n., do podmiotów określonych w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. W konsekwencji w dacie wejścia w życie tej ustawy nieruchomość ta nie stała się z mocy prawa mieniem gminnym . W tych okolicznościach, na podstawie art. 188 p.p.s.a oraz art. 151 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę Gminy I.. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).