I OSK 18/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi T. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1135/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 441/22 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1135/23 oddalił skargę kasacyjną T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 441/22 oddalającego jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 4 maja 2022 r. w przedmiocie zasiłku okresowego. W dniu 20 sierpnia 2024 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 441/22 oraz wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec tego, że ww. skarga nie zawierała wszystkich niezbędnych elementów wymienionych w art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 2 września 2024 r. ustanowiony w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 441/22 pełnomocnik z urzędu – radca prawny M. R. została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez: 1) jednoznaczne wskazanie ustawowej podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 271-273 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); 2) wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania; 3) określenie żądania w zakresie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Jednocześnie, w odpowiedzi na zawarte w skardze o wznowienie postępowania żądanie wyznaczenia innego pełnomocnika, poinformowano skarżącą, że w sprawie skargi o wznowienie postępowania skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu w sprawie II SA/Lu 441/22. W piśmie z dnia 1 października 2024 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że: 1) podstawą wznowienia postępowania stanowi art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca upatruje bowiem podstawy wznowienia w fakcie odmowy ustanowienia dla niej pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w sprawie II SA/Lu 441/22, skutkującym tym, że skarżąca była pozbawiona możliwości działania oraz nie była należycie reprezentowana w tym postępowaniu; 2) skarżąca liczy termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego od daty doręczenia pełnomocnikowi prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OSK 1135/23, tj. od dnia 12 sierpnia 2024 r., w którym sprawa o sygn. akt II SA/Lu 441/22 została prawomocnie zakończona; 3) skarżąca domaga się uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 441/22 oraz ponownego rozpoznania sprawy. Postanowieniem z dnia 16 października 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 657/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 441/22, w odniesieniu do której skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego, orzekał jako ostatni Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 17 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1135/23 oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Zgodnie zatem z regułami wyrażonymi w art. 275 P.p.s.a. sądem właściwym do rozpoznania skargi o wznowienie jest zatem Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto stwierdzono, że sąd, który nie jest właściwy w sprawie, nie dokonuje oceny formalnej dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania. Ocena w tym przedmiocie należy do sądu właściwego w sprawie. Po przekazaniu akt sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej z dnia 7 stycznia 2025 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi o wznowienie postępowania przez nadesłanie 2 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał w dniu 3 lutego 2025 r. dwa odpisu skargi o wznowienie postępowania poświadczone za zgodność z oryginałem Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII P.p.s.a. Zgodnie z art. 275 P.p.s.a., do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Stosownie natomiast do treści art. 276 P.p.s.a., do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednak, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 P.p.s.a. Wskazany art. 175 P.p.s.a. w § 1 wprowadza obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej (w tym przypadku skargi o wznowienie postępowania) przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3. Z kolei z treści § 2-3 tego przepisu wynika, że obowiązek sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego jest wyłączony, jeśli skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, a także wówczas, gdy stroną postępowania jest Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz gdy czynności w postępowaniu za organy administracji rządowej, państwowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej lub Skarb Państwa podejmowane są przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, jak również w przypadkach, gdy skargę kasacyjną sporządza doradca podatkowy (w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami) lub rzecznik patentowy (w sprawach własności przemysłowej). Z treści przytoczonych przepisów wynika zatem, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego musi być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego z wyjątkami, o których mowa w art. 175 § 2-3 P.p.s.a., pod rygorem jej odrzucenia (art. 178 P.p.s.a). W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że niedopełnienie tego obowiązku jest brakiem nieusuwalnym skargi o wznowienie postępowania, który powoduje jej odrzucenie bez uprzedniego wzywania do usunięcia braku formalnego, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 193 i art. 276 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2005 r. sygn. akt I GSK 359/05, z dnia 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 824/18 oraz z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt II GSK 843/24, a także J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3 wyd., Warszawa C.H. Beck 2015, s. 1121, Teza 6 do art. 276 oraz J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 628). W rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania z dnia 20 sierpnia 2024 r. nie została sporządzona ani przez profesjonalnego pełnomocnika, ani przez żaden z podmiotów wymienionych w art. 175 P.p.s.a. Skargę tę sporządziła natomiast osobiście skarżąca. Oznacza to, że nie został spełniony obowiązek ustawowy z art. 276 w zw. z art. 175 § 1 P.p.s.a. T. W. nie posiada bowiem wymaganej ustawowo tzw. zdolności postulacyjnej do sporządzenia przedmiotowej skargi o wznowienie postępowania. Z uwagi na sporządzenie skargi o wznowienie postępowania osobiście przez stronę nie było natomiast konieczne wezwanie pełnomocnika strony zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 września 2024 r. oraz Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2025 r. do uzupełnienia pozostałych braków formalnych skargi o wznowienie postępowania poprzez: 1) wskazanie ustawowej podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego; 2) wskazanie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania; 3) określenie żądania w zakresie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, a także nadesłania 2 egzemplarzy odpisów skargi o wznowienie postępowania. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 i art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.