I OSK 2111/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1773/23 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 25 września 2023 r., znak: SKO-NP-4115-145/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z 21 marca 2023 r. znak: ŚR.5211.7.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz E. K. kwotę 720,- (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z 11 kwietnia 2024 r. o sygn. akt III SA/Kr 1773/23, oddalił skargę E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 25 września 2023 r., znak: SKO-NP-4115-145/23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 21 marca 2023 r. nr ŚR.5211.7.2022, Wójt Gminy [...] odmówił przyznania E. K. (dalej: "Skarżąca", "Strona") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ zauważył, że niepełnosprawność matki Skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") dlatego należy odmówić wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania E. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: "SKO" lub "Kolegium"), decyzją z dnia 25 września 2023 r., znak: SKO-NP-4115-145/23 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium zauważyło, że decyzja Wójta Gminy [...] została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Okoliczność, iż nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność u matki Skarżącej, a znaczny stopień powstał u niej w wieku 77 lat, nie może więc stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium opisało ustalony w toku postępowania stan zdrowia M. C. oraz zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przy niej przez Skarżącą. W ocenie Kolegium ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności te nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące z członkami rodziny. Czynności wykonywane przez odwołującą wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania z rodzicami oraz z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje odwołującej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym. SKO zauważyło, że z oświadczenia odwołującej można wywieść, iż w czasie gdy jej rodzice legitymowali się znacznym stopniem niepełnosprawności, a stopień ten obydwoje uzyskali w tym samym 2017 r. odwołująca nie tylko zajmowała się pracą i prowadzeniem gospodarstwa rolnego ale i wyjeżdżała na dłuższy czas (5 miesięcy). Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia niepełnosprawnych rodziców uległ pogorszeniu i wymagają oni większej opieki niż dotychczas. Zdaniem tego organu matka Skarżącej może sama funkcjonować przez część dnia, a Skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Zatem trudno przyjąć, iż w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. W ocenie Kolegium należy wziąć pod uwagę i to, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych. Skarżąca posiada dwie siostry, które nie wykazały, że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wskazywałoby na to, iż same wymagają opieki i nie są w stanie współuczestniczyć w opiece nad matką. Ponadto nie przedłożyły żadnych dokumentów potwierdzających, iż stan finansowy rodziny nie pozwala współuczestniczyć w zorganizowaniu opieki nad matką w sposób pośredni. Skargę na powyższą decyzję E. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (dalej: "WSA" lub "Sąd I instancji"). W uzasadnieniu opisanego wyżej wyroku Sąd I instancji zauważył, iż trafne jest stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania Stronie prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. WSA podzielił także stanowisko organu odwoławczego, że wskazany błąd organu pierwszej instancji, nie mógł przyczynić się do uchylenia tej decyzji, a to z uwagi na prawidłowo podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Prawidłowa jest zdaniem Sądu ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego, która prowadzi do tego, że odnosząc i zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą przy niepełnosprawnej matce, istnienie innych niż Skarżąca osób bliskich zobowiązanych do alimentacji wobec matki - męża wymagającej opieki, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz - sióstr Skarżącej - które mieszkają, jedna w [...] odległym od [...] około 200 km, druga w [...], i nie mogą się zająć matką, brak było spełnionych przesłanek do przyznania Stronie żądanego świadczenia. Zdaniem WSA istnienie osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ważna, jest też kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala zatem kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Wprawdzie w niniejszej sprawie współmałżonek wymagającej opieki - który w pierwszej kolejności jest zobowiązany do pomocy, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi obiektywną po jego stronie przeszkodę do pomocy współmałżonkowi, to oprócz Skarżącej – wymagająca opieki matka posiada jeszcze dwoje dorosłych dzieci – siostry Skarżącej – które z uwagi na odległość swojego miejsca zamieszkania od miejsca zamieszkania i egzystencji matki, nie są w stanie wspomóc Stronie w opiece nad nią. Osoby te nie wykazały jednak, że legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wskazywałoby na to, iż same wymagają opieki i nie są w stanie współuczestniczyć w opiece nad matką, nadto nie przedłożyły żadnych dokumentów potwierdzających, iż stan finansowy rodzin nie pozwala współuczestniczyć w zorganizowaniu opieki nad matką w sposób pośredni. W świetle treści § 2 art. 135 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o. osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Zdaniem Sądu I instancji okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie zasadnie więc podnosi Kolegium, ze regulacje prawne umożliwiają możliwość wyegzekwowania od dzieci zobowiązania do współuczestnictwa w opiece. Zdaniem Sądu z akt nie wynika, aby w tym zakresie Skarżąca podjęła jakiekolwiek działania w tym zakresie. Dalej WSA zauważył, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ze względu na niepełnosprawność oznaczoną symbolem 05-R (tj. niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu) - jest leczona z powodu stwardnienia rozsianego, ma niedowład kończyn dolnych oraz symbolem 09-M choroby układu moczowo-płciowego, ma marskość nerek, leczona jest dializami, leczona jest również z powodu nadciśnienia. Matka Strony porusza się po mieszkaniu na wózku inwalidzkim przy czym nie jest w stanie sama na nim usiąść - wymaga pomocy (jest sadzana), używa pielucho-majtek, nie jest w stanie sama przygotować posiłków i wykonać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, utrzymania higieny osobistej, wymaga pomocy przy ubieraniu rozbieraniu, prowadzeniu leczenia. Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że czynności opiekuńcze podejmowane przez Skarżącą rzeczywiście nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje Skarżącej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym. Z akt sprawy nie wynika, aby zarówno matka Skarżącej jak i jej mąż byli osobami obłożnie chorymi (leżącymi) i w związku z tym wymagali całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Zdaniem Sądu okoliczności te wskazują, że może on sam funkcjonować przez część dnia, a Skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych nad matką, która także może funkcjonować przez część dnia bez pomocy Skarżącej. Natomiast takie czynności jak: podanie leków, pomoc przy ubieraniu się, przygotowanie i podanie posiłków, pranie ubrań, mycie naczyń, sprzątanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Ponadto są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Zatem trudno przyjąć, że w niniejszej sprawie występuje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z pracy we własnym gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiego stanu rzeczy Skarżąca nie przedstawiła organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. K. zaskarżając go w całości i zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego: - tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegającą na przyjęciu, iż brak podstaw do stwierdzenia istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką, a czynności wykonywane przez skarżącą przy matce nie są czynnościami wymagającymi całodobowej dyspozycyjności; - tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, polegającą na stwierdzeniu, że wymagająca opieki matka posiada jeszcze dwoje dorosłych dzieci - siostry skarżącej - które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tym samym skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."). w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy, nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów u.ś.r. otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o: 1. Uchylenie skarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego; względnie 2. uchylenie skarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w całości; 3. Zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych; 4. Jednocześnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu zauważono, iż bez znaczenia jest okoliczność, iż Skarżąca podejmowała pracę w gospodarstwie rolnym, w czasie gdy jej rodzice, w tym niepełnosprawna matka, legitymowali się już orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 tej ustawy. Dalej zauważono, że matka Skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jest osobą leczoną z powodu stwardnienia rozsianego, ma niedowład kończyn dolnych oraz choroby układu moczowo-płciowego, nadto ma marskość nerek, jest leczona dializami, a także leczy się z powodu nadciśnienia. Matka Skarżącej porusza się jedynie przy pomocy wózka inwalidzkiego, używa pieluchomajtek, nie wykonuje samodzielnie czynności higienicznych, nie może przygotować sobie sama posiłków, potrzebuje pomocy w przeniesieniu posiłków do stołu, ubieraniu, podawaniu leków, przejściu na wózek. W zakresie czynności wykonywanych poza domem, tj. zakupach, realizacji recept, wyjazdach do lekarzy, załatwianiu spraw urzędowych potrzebuje pomocy, opieki lub wyręczenia przez córkę. Z przedłożonego przez Stronę zakresu czynności wynika wprost, że skarżąca pomaga matce w czynnościach typowo osobistych, a dodatkowo również w wykonywaniu wszelkich czynności dnia codziennego, w tym również związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, z uwagi na niesamodzielność matki. Niemniej jednak wykonywane przez Skarżącą czynności przy matce nie są zwykłymi czynnościami osób prowadzących gospodarstwo domowe, bowiem czynności wykonywane przez Stronę przy matce warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Opieka nad matką wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez Skarżącą. Skarżąca nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej ani zatrudnienia, albowiem całodniowo, a często całodobowo zajmuje się matką. Istnieje więc związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. Nadto, zakres czynności wykonywanych przy matce uniemożliwia Stronie podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, wbrew twierdzeniom Kolegium oraz Sądu I instancji, a czynności te nie mogą być wykonywane przez nią przed, czy po pracy, wiąże się to również z pracą we własnym gospodarstwie rolnym, która wbrew bezpodstawnym twierdzeniom Sądu I instancji również nie jest możliwa do pogodzenia z opieką nad osobą schorowaną w takim stopniu jak matka Skarżącej. Takie twierdzenia Sądu I instancji są przy tym sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Nieprawidłowa jest także ocena, iż posiadanie przez Skarżącą rodzeństwa, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, stanowi negatywną przesłankę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, jedynie Skarżąca ma możliwość sprawowania opieki nad matką i jedynie Skarżąca tę opiekę w rzeczywistości sprawuje. Sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. W niniejszej sprawie to właśnie Skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki i udziela jej wszechstronnej pomocy oraz wykazuje ciągłą gotowość jej niesienia, co wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Tym samym - wbrew twierdzeniom Sądu I instancji - nie było konieczności przedkładania dokumentów, z których wynikałoby, że stan finansowy rodzin sióstr Skarżącej nie pozwala współuczestniczyć w zorganizowaniu opieki nad matką w sposób pośredni. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Należy jednakże zauważyć, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80, są ściśle powiązane z zarzutem naruszenia prawa materialnego i w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się łącznie do postawionych zarzutów. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, wymienionej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 oraz z 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1691/23 – wszystkie przywołane orzeczenie dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną – tj. musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Zauważyć też trzeba, że oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca. Z kolei jeszcze innego zakresu opieki będzie wymagała osoba sprawna fizycznie lecz głęboko upośledzona intelektualnie lub chora psychicznie (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1637/22). Nie tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się czy samoobsługi wymagają opieki ze strony innych osób. Także osoby, które nie są w takim stanie, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach w celu zapewnienia im egzystencji z zachowaniem względów godności człowieka. Dotyczy to m.in. osób dotkniętych takimi chorobami, z którymi wiązać się może konieczność interwencyjnego podania lekarstw lub udzielenia innego wsparcia chociażby w razie nagłego zasłabnięcia (patrz wyrok NSA z 2 sierpnia 2024 r. o sygn. akt I OSK 2241/23). Z akt sprawy, w tym z przeprowadzonego w dniu 13 marca 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącej M. C. (rocznik [...]) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym ze względu na niepełnosprawność oznaczoną symbolem 05-R (tj. niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu) - jest leczona z powodu stwardnienia rozsianego, ma niedowład kończyn dolnych oraz symbolem 09-M choroby układu moczowo-płciowego, ma marskość nerek, trzy razy w tygodniu leczona jest dializami, leczona jest również z powodu nadciśnienia, ma zwyrodnienie kręgosłupa. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż M. C. jest osobą leżącą, używa pieluchomajtek, nie jest w stanie samodzielnie się podnieść, po domu przewożona jest na wózku inwalidzkim, na którym jest sadzana. Wymaga pomocy innych osób przy przygotowaniu i podawaniu posiłków, utrzymaniu higieny osobistej, wymaga pomocy przy ubieraniu, rozbieraniu, prowadzeniu leczenia. Pomocy tym zakresie udziela jej Skarżąca, która jak wskazano w wywiadzie środowiskowym zapewnia jej pomoc i opiekę w zakresie pielęgnacji, utrzymania higieny osobistej (mycie, czesanie ubieranie, zmiana pielucho-majtek), prowadzi gospodarstwo domowe (robi zakupy, sprząta pierze) przygotowuje i podaje posiłki, przygotowuje opał, ogrzewa, zajmuje się sprawami związanymi z leczeniem (umawia wizyty lekarskie, dowozi matkę na gabinetu lekarskiego na badania), pomaga matce trzy razy w tygodniu przygotować się do wyjazdu na dializy (ubiera ją rozbiera, zakłada i ściąga buty). Równocześnie Skarżąca wspiera swojego niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca S. C. (męża M. C.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zakres czynności, które wykonuje Skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawną, wiekową matką, która bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, ani nawet podnieść, uniemożliwia jej podjęcie stałej pracy nawet w niepełnym wymiarze. Mając na uwadze zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką, w pełni zrozumiały jest brak możliwości pogodzenia tej opieki z podjęciem przez Skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Trudno bowiem sobie wyobrazić, aby Skarżąca pozostawiała swoją niepełnosprawną, nie mogącą się samodzielnie podnieść i poruszać matkę samą, na czas wykonywania pracy, bez możliwości zabezpieczenia jej podstawowych potrzeb jak choćby dostęp do toalety czy bieżącej zmiany pielucho-majtek. Trzeba przy tym zastrzec, że ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie, wspieranie matki w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym z uwagi na swoją niepełnosprawność nie może sprostać. Takie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień i nie pozostawiają czasu na podjęcie (kontynuowanie) zatrudnienia. Tym bardziej, iż w sytuacji w jakiej znajduje się Skarżąca dodatkowo świadczy pomoc na rzecz swojego niepełnosprawnego w znacznym stopniu, wiekowego (rocznik [...]) ojca. Powyższej oceny nie zmienia specyfika pracy w gospodarstwie rolnym. Praca taka nie zawsze jest wykonywana w miejscu zamieszkania, przebywania osoby niepełnosprawnej, często wymaga oddalenia od się od niego na wiele godzin, a ponadto w zależności od charakteru tej działalności, może cechować się różną intensywnością w różnych porach roku, co wiązałoby się z pozostawieniem osoby niepełnosprawnej bez zapewnienia stałej opieki przez dłuży czas i niezapewnienia jej wsparcia w zaspokojeniu podstawowych potrzeb jak podanie leków, posiłku, pomocy przy utrzymaniu higieny. Skarżąca słusznie zauważyła, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Organ pomocy społecznej jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Związku przyczynowo - skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można zatem rozumieć jako konieczności czasowej korelacji pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, wystąpieniem niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki oraz złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt I OSK 1694/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania przez organ wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Bez znaczenia jest zatem, że wnioskodawczyni podejmowała wcześniej zatrudnienie mimo stwierdzonej już niepełnosprawności jej rodziców ( por. wyrok NSA z 09 lipca 2025 r. o sygn. akt I OSK 1603/24). Skarżąca słusznie także podniosła, iż posiadanie przez nią dwóch sióstr zobowiązanych alimentacyjnie wobec M. C. nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, zatem aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz Skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy ustawy oświadczeniach rodzinnych wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewidują takiej negatywnej przesłanki. Powyższe stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 7 października 2025 r. o sygn. akt I OSK 1926/24, 12 września 2025 r. I OSK 2382/23, 3 lipca 2025 r. o sygn. akt I OSK 1567/24, 2 sierpnia 2024 r o sygn. akt I OSK 1935/23, 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Reasumując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać, iż w niniejszej sprawie bez żadnych wątpliwości występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Brak podejmowania przez Skarżącą zatrudnienia wywołany jest bez wątpienia koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres i charakter tej opieki uniemożliwia podjęcie przez Skarżącą aktywności zawodowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym. Zatem całkowicie nieuprawnione jest stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o niewystępowaniu związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką. Z tych też przyczyn zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należy za zasadny. Trafny okazał się także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy błędnie oceniono, iż zakres i charakter sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji wydano wadliwe rozstrzygnięcie o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę właściwy organ administracji uwzględni powyżej przedstawioną ocenę prawną w kontekście okoliczności niepodejmowania przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ winien wziąć przy tym pod uwagę, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne Skarżącej przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznane decyzją Wójta Gminy [...] z 21 listopada 2022 r. nr ŚR-5212-15/22 na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r., a składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła oświadczenie o wyborze świadczenia korzystniejszego i wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy (k. 1 akt administracyjnych organu I instancji) . Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.) oraz na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 w związku art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.