I OSK 2299/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej żądania sędziego NSA Macieja Dybowskiego o wyłączenie od rozpoznania sprawy ze skargi kasacyjnej I. B. i J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 251/21 w sprawie ze skargi I. B. i J. B. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 3 lutego 2021 r. nr GiK-II.7213.4.2018.TS w przedmiocie umorzenia w całości jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie zatwierdzenia zmian w projekcie wymiany gruntów postanawia: oddalić żądanie.

Wyrokiem z 7 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę skargi I. B. i J. B. (dalej: "skarżący") na decyzję Wojewody Łódzkiego z 3 lutego 2021 r. nr GiK-II.7213.4.2018.TS. Skarżący złożyli skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Sprawę zarejestrowano w Naczelnym Sądzie Administracyjnym 9 grudnia 2022 r. W sprawie wylosowano skład orzekający – jako jeden z członków składu orzekającego wylosowany został sędzia NSA Maciej Dybowski. Następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2025 r. wyznaczono termin rozprawy na 23 października 2025 r. Na rozprawie pełnomocnik skarżących zasygnalizował, że skarżący kasacyjnie powzięli wątpliwość czy sędzia NSA Maciej Dybowski nie podlega wyłączeniu od rozpoznania niniejszej spraw, ponieważ orzekał w składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie, w której w postępowaniu kasacyjnym, kontrolującym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 23 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 1034/18 zapadło postanowienie pod sygn. akt I OSK 77/21. Pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący nie składają wniosku o wyłączenie sędziego, a jedynie w rozmowach z pełnomocnikiem zgłaszali wątpliwość czy nie zachodzi przesłanka wyłączenia sędziego NSA Macieja Dybowskiego. Drugi pełnomocnik skarżących oświadczył, że skarżący podnoszą wątpliwość, czy z uwagi na orzekanie przez sędziego NSA Macieja Dybowskiego w sprawie o sygn. akt I OSK 77/21 jego udział w składzie orzekającym nie wpłynie negatywnie na wyrokowanie. Wobec powyższego stanowiska sędzia NSA Maciej Dybowski zażądał wyłączenia go od rozpoznania niniejszej sprawy. Sędzia potwierdził, że był członkiem składu orzekającego w sprawie o sygn. akt I OSK 77/21, nie będąc sprawozdawcą ani przewodniczącym. Sędzia wyjaśnił, że sprawy tej nie pamięta, jednak z uwagi na wątpliwości skarżących co do jego udziału w sprawie, udział ten będą postrzegać jako wpływający na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego. W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") i tworzą katalog zamknięty. Natomiast stosownie do art. 19 ppsa na wniosek strony bądź jego żądanie, sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Przesłanki z art. 19 ppsa mają zatem charakter otwarty i ocenny. Należy zauważyć, że w pierwotnym brzmieniu ww. przepisu, obowiązującym do 6 grudnia 2006 r., przesłanką wyłączenia sędziego na wniosek strony lub jego żądanie był wyłącznie stosunek osobisty łączący sędziego z jedną ze stron lub jej przedstawicielem. W wyroku z 13 grudnia 2005 r. sygn. akt SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 ppsa w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał m.in., że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Obecnie w świetle art. 19 ppsa przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy, przy czym zarówno w aspekcie wewnętrznym jak i zewnętrznym. Nadto należy zauważyć, że wyłączenie oparte na podstawie 19 ppsa poddane jest innym rygorom, gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z taką inicjatywą występuje strona. Przepis powyższy przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona składa "wniosek" w tym przedmiocie. Poza tym w myśl art. 20 ppsa, wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 ppsa, po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Jest to następstwem przyjęcia przez ustawodawcę, że sam sędzia jest uprawniony i kompetentny do dokonania oceny tego, czy będzie mógł obiektywnie i bezstronnie rozpoznać sprawę, jak również tego, czy rozpoznanie przez niego sprawy w odbiorze zewnętrznym mogłoby być postrzegane jako naruszające standardy postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt II GZ 33/19 i z 11 marca 2022 r. sygn. akt I GSK 2149/18). Nie zwalnia to jednak sądu orzekającego w sprawie wyłączenia sędziego od dokonania oceny czy owa okoliczność wskazywana przez sędziego rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w złożonym żądaniu sędzia nie wskazał na okoliczności, których istnienie mogłoby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Nie jest w sprawie sporne, że nie zaistniały żadne okoliczności o których mowa w art. 19 ppsa. Odnośnie natomiast przesłanki z art. 19 ppsa, w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego nie stanowi przesłanki jego wyłączenia w rozumieniu art. 19 ppsa (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16, z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15, z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt OSK 1917/18 oraz z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). Z uwagi na jednolitość przesłanki z art. 19 ppsa stanowisko powyższe należy odnieść zarówno do sytuacji, w której o wyłączenie sędziego zwraca się strona postępowania jak i takiej, gdzie żądanie wyłączenia zgłasza sam sędzia. Wobec powyższego aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogły zostać uznane za mające realne podstawy, zarówno wniosek o wyłączenie jak i żądanie wyłączenia powinny odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, dotyczących bezstronności sędziego w konkretnej sprawie. Jedyną okolicznością do której odwołuje się żądanie sędziego jest fakt orzekania przez niego w sprawie o sygn. akt I OSK 77/21. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie, sam fakt orzekania przez sędziego w innej sprawie nie stanowi okoliczności uzasadniającej jego wyłączenie od rozpoznania kolejnej sprawy pomiędzy tymi samymi stronami (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 września 2012 r. sygn. akt II OZ 704/12, 30 października 2018 r., sygn. akt I GSK 918/18 i z 26 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 262/18). Nadto wskazać należy, że sprawa o sygn. akt I OSK 77/21 pomimo tożsamości podmiotowej nie wykazuje jednocześnie żadnego związku przedmiotowego z rozpoznawaną sprawą. Sprawa ta dotyczyła bowiem innego aktu administracyjnego, co więcej o charakterze stricte procesowym – gdyż przedmiotem skargi w powyższej sprawie było postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Nadto omawiana sprawa zakończyła się umorzeniem postępowania sądowego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 193 ppsa – wobec wydania przez organ postanowienia o podjęciu postępowania administracyjnego i zlikwidowanie w ten sposób przedmiotu zaskarżenia. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy – dotyczącej decyzji o umorzeniu postępowania – nie jest zatem w żaden sposób zdeterminowane przez wynik sprawy o sygn. akt I OSK 77/21, tym bardziej dlatego, że sprawa ta została zakończona rozstrzygnięciem o charakterze formalnym, a nie merytorycznym – wobec czego ocenie sądu we wskazanym postępowaniu w ogóle nie podlegały wszelkie okoliczności które nie dotyczyły bezprzedmiotowości tego postępowania. Co więcej, pomimo że oba rozstrzygnięcia zapadły w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżących o zatwierdzenia zmian w projekcie wymiany gruntów wsi D. i D.1, wobec odrębności przesłanek dotyczących wydania każdego z tych aktów o charakterze procesowym – tj. zawieszenia oraz umorzenia postępowania administracyjnego, okoliczności dotyczące każdej z tych spraw są zasadniczo odmienne i nie wykazują ze sobą żadnego związku przedmiotowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowe żądanie uznał, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w rozumieniu art. 19 ppsa. Na marginesie jedynie można zauważyć, że w realiach sprawy nie można mówić o naruszeniu prawa strony do rozpoznania jej sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd również z tego powodu, że pomimo deklarowanych wątpliwości, skarżący nie zdecydowali się dotychczas na złożenie wniosku o wyłączenie sędziego. Oddalenie żądania sędziego w tym przedmiocie uprawnienie nie ma wpływu na uprawnienie strony, które nadal może zostać zrealizowane – wówczas ocenie pod kątem przesłanek z art. 19 ppsa podlegać będą okoliczności przytoczone przez stronę. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa postanowił jak w sentencji.