Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I OSK 2419/24

I OSK 2419/24 - Wyrok NSA z 2025-12-02

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
2 grudnia 2025
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Dnia 2 grudnia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 441/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 stycznia 2024 r. znak: SKO-NP-4115-342/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 441/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 stycznia 2024 r. znak: SKO-NP-4115-342/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Krynicy-Zdroju z dnia 31 lipca 2023 r. o odmowie przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matka [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że mimo błędnej wykładni organu I instancji i nieprawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. (z którą to wykładnią organ odwoławczy się nie zgodził) - organ odwoławczy przychylił się jednak do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego gdyż byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach osoby niepełnosprawnej, skoro skarżąca ma rodzeństwo to oni wszyscy w pierwszej kolejności winni współdziałać w opiece nad matką w sposób bezpośredni lub pośredni. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wniosła [...]. Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. W ocenie Sądu z akt sprawy wynika, że skarżąca ma rodzeństwo. Skarżąca i jej rodzeństwo mają również ojca legitymującego się orzeczeniem z dnia 16 stycznia 2018 r. wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Sączu o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, Kolegium nie uwzględniło jednak tej okoliczności przy ocenie stanu faktycznego niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu organy winny przeprowadzić ponownie wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia w jakim zakresie rodzeństwo skarżącej jest w stanie wypełniać obciążającą je część obowiązku alimentacyjnego wobec matki (skarżąca podnosi jedynie, że czworo rodzeństwa nie jest w stanie sprawować całodobowej opieki nad matką, natomiast piąty brat Maksymilian nie wskazał aby po jego stronie występowały jakiekolwiek przeszkody w wypełnieniu obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców), nie został natomiast ustalony zakres, w jakim rodzeństwo może ten obowiązek wypełnić zarówno wobec ojca, jak i wobec matki (nie chodzi wszak o przejęcie przez którekolwiek z rodzeństwa, obowiązku alimentacyjnego wobec matki w całości), i czy zakres, w jakim rodzeństwo jest w stanie wypełnić obowiązek alimentacyjny wobec matki, jest wystarczający do podjęcia pracy przez skarżącą; czy wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wyczerpała wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niezdolnej do samodzielnej egzystencji matce, biorąc pod uwagę charakter jej schorzenia. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, tj. a. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz, 615) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu. Wniesiono o oddalenie skargi i uznanie, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu lecz zawiera błędne uzasadnienie i w związku z tym o wyrażenie odmiennego poglądu prawnego niż uczynił to Sąd I instancji, zgodny ze wskazanymi zarzutami. Wniesiono także o odstąpienie od zasądzenia od skarżącego kosztów postępowania oraz zrzeczono się rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny bada naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest rolą sądu wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie i uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia po pierwsze wynika z nie bez przyczyny ustanowionego przymusu adwokackiego (art. 175 § 1 p.p.s.a.), po drugie jest również konieczne z uwagi na uregulowaną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669). Poczynienie powyższych uwag - odnośnie wymogów skargi kasacyjnej - było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej – a nie przeciwko ostatecznej decyzji organu, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstaw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862). Tymczasem w jedynym zarzucie postawionym wyrokowi Sądu I instancji autor skargi kasacyjnej wskazuje na naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 grudnia 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w żaden sposób nie wiążąc tego przepisu z przepisem, który naruszył Sąd I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł naruszyć przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych bowiem go nie stosował. Zarzut winien być zatem sformułowany w taki sposób aby przepis którego naruszenia upatruje autor skargi kasacyjnej był powiązany z artykułem zastosowanym przez Sąd I instancji, tu: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ale zgodzić się należy z argumentacją jej uzasadnienia oraz wnioskami. Dla potrzeb tej konkretnej sprawy należy zaznaczyć, że w myśl art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Z przywołanego przepisu wynika, że naruszenie przepisu prawa nie prowadzi do uwzględnienia skargi kasacyjnej, jeżeli nie miało ono wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia. Dlatego też błędne uzasadnienie prawidłowego rozstrzygnięcia Sądu I instancji nie powoduje uwzględnienia skargi (por. T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Tom I, wydanie 4, Wydawnictwo Prawnicze "LexisNexis", s. 816). U podstaw powyższej regulacji znalazł się wzgląd na zasady ekonomiki procesowej, z którymi sprzeczne byłoby uwzględnienie skargi kasacyjnej tylko dlatego, że trafne rozstrzygnięcie ma niewłaściwe uzasadnienie. Gdyby bowiem doszło do uchylenia takiego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, rola sądu, który wydał zaskarżony wyrok, ograniczałaby się do poprawienia uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II FSK 2929/18, wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt I GSK 215/18, czy też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1998 r. sygn. akt II UKN 77/98, OSNAPiUS 1999, nr 11, poz. 378). Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części – jak to miało miejsce w realiach niniejszej sprawy (zob. np. wyroki NSA z dnia: 18 stycznia 2024 r. sygn. akt II OSK 968/21, 17 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 113/11, 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 344/05 i I OSK 345/05. Por. także J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 882–883; B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 669–675). W sytuacji objętej dyspozycją z art. 184 p.p.s.a. in fine NSA oddalając skargę, wyraża w uzasadnieniu orzeczenia właściwą ocenę prawną i wskazania, które będą wiążące na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w ustalonym stanie faktycznym podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być okoliczność, że rodzeństwo skarżącej kasacyjnie - w równym stopniu zobowiązane do alimentacji w stosunku do matki - opieki takiej nie podejmuje. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osiemdziesięciokilkuletnią matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a znaczna niepełnosprawność datowana jest od 2 sierpnia 2016 r. Skarżąca wcześniej zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością podjęcia opieki nad niepełnosprawną siostrą, ponieważ rodzicie legitymowali się już znacznym stopniem niepełnosprawności. Do kwietnia 2022 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawna siostrą, która zmarła. Aktualnie skarżąca opiekuje się mamą i nie podejmuje pracy zarobkowej, ponieważ opieka nad chorą matką zajmuje jej całą dobę. Jest osobą zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Nowym Sączu jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżąca ma rodzeństwo zamieszkałe osobno. Siostra mieszka za granicą i rzadko bywa w Polsce, czworo rodzeństwa jest w Polsce. Mają swoje rodziny, obowiązki zawodowe i mieszkają w dalszej odległości od [...]. Pozostają w kontakcie ze skarżącą, w sytuacjach kryzysowych jej pomagają, lecz na co dzień jest ona zdana na siebie. Mąż skarżącej pracuje w delegacji i nie ma go długi czas w domu. Skarżąca poświęca się całkowicie opiece nad matką, od samego rana. W nocy także do niej wstaje, gdy ona nie może spać lub gdy wydaje dźwięki to skarżąca reaguje. Matka skarżącej ma 81 lat (na dzień wydania zaskarżonej decyzji). Od dwunastu lat cierpi na chorobę Alzheimera, do tego ma wylewy i inne choroby współistniejące. Od pięciu lat jej stan zdrowia się bardzo pogorszył. Ma także współistniejącą chorobę Parkinsona. Nie porusza się samodzielnie. Nie przewraca się z boku na bok na łóżku. Całodobowa opieka i ciągły nadzór jest konieczny. Od rana skarżąca pionizuje mamę do pozycji siedzącej. Myje ją po nocy. Przygotowuje śniadanie, karmi. Pokarm musi być zmiksowany. Matka skarżącej ma przykurcze dłoni i stóp, dlatego nawet dłonią nie chwyci łyżki. Następnie skarżąca rehabilituje mamę, ma do tego podnośnik, dodatkowo masuje mamę. W dalszej kolejności przygotowuje obiad w formie papek i karmi mamę. Po południu następuje druga część rehabilitacji, posiłek, karmienie, przebieranie, mycie, smarowanie. Skarżąca sprawuje całkowitą, całodobową opiekę nad matką. W jej zakres czynności wchodzi: podawanie leków, załatwianie wizyt lekarskich, czesanie, mycie, mycie głowy, obcinanie paznokci, ubieranie, pampersowanie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie, karmienie, przebieranie pościeli, pranie, prasowanie, oklepywanie pleców, podawanie tlenu. Skarżąca nie ma możliwości by podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, ponieważ opieka nad mamą pochłania jej całą dobę. Mama wymaga ciągłej opieki, jest osobą leżącą, pampersowaną, zdaną tylko na czyjąś pomoc. Wszystkie jej potrzeby oraz leczenie są zaspakajane przez córkę [...]. Sprawuje ona profesjonalną całodobową opiekę nad matką. Ponadto z materiału dowodowego wynika, iż niepełnosprawna matka pozostaje w związku małżeńskim, a mąż również legitymuje się orzeczeniem (z dnia 16 stycznia 2018 r. wydanym przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Nowym Sączu) o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z powyższego bezspornie wynika, że matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Z uwagi na powyższe oraz ciągłą (codzienną) obecność oraz nadzór skarżącej nad niepełnosprawną matką brak jest możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej. Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Norma ta wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę, oceniając spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne winna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który obiektywnie zmusza do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie daje możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Opieka ta musi zatem stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Istotna jest tu ocena, czy zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Oczywistym jest, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki (na co jednoznacznie wskazuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr). W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Już sama językowa wykładnia art. 17 ust. 1 uśr prowadzi do wniosku, że nie tylko rezygnacja z zatrudnienia, ale również niepodejmowanie go w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Ustawodawca nie wprowadził wymogu, żeby opiekun osoby niepełnosprawnej, który nie podejmuje zatrudnienia, pracował kiedykolwiek wcześniej. Również żadna z reguł wykładni nie pozwala wyciągnąć takiego wniosku. (por. wyroki NSA: z dnia 8 listopada 2022 r. I OSK 85/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., I OSK 1979/23; publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Celem świadczenia pielęgnacyjnego, jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zakreśla przy tym żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. A jak już wcześniej wykazano skarżąca nie ma możliwości by podjąć jakiekolwiek zatrudnienie, ponieważ opieka nad mamą pochłania jej całą dobę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne jest uzasadnienie Sądu I instancji wskazujące na fakt, że matka skarżącej oprócz skarżącej ma jeszcze pięcioro dzieci zobowiązanych do alimentacji na równi ze skarżącą. Sąd kasacyjny nie podziela - powszechnego w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - stanowiska, że skarżąca przed wystąpieniem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miała obowiązek rozważyć scenariusze opieki nad matką z uwzględnieniem, w tym samym stopniu, zobowiązanego do alimentacji rodzeństwa. Pogląd taki jest oczywiście błędny. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. jasno wylicza przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest w tej sytuacji wprowadzanie przez organy administracyjne, czy Sąd Wojewódzki dodatkowych, negatywnych przesłanek przyznania tego rodzaju pomocy. Przyczyną odmowy ustalenia prawa nie może być więc posiadanie przez wnioskodawczynię rodzeństwa, zobowiązanego alimentacyjnie - w tym samym stopniu co skarżąca - wobec niepełnosprawnej matki. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, świadczenie można przyznać jednej z nich, pod warunkiem, że spełnia ona przewidziane prawem przesłanki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 maja 2025 r. I OSK 1277/24; 9 sierpnia 2023 r. I OSK 1661/22; 12 grudnia 2023 r. I OSK 2057/22; 6 lutego 2024 r., I OSK 157/23). Ustawa o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu, nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Skoro zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., którym przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując, bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem. Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Bezspornie w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje się na zależność pomiędzy przyznaniem świadczenia a wieloma osobami zobowiązanymi do alimentacji wykluczającymi możliwość jego przyznania tylko jednej z nich, co notorycznie błędnie w swoich uzasadnieniach podkreśla Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Kluczowym jest też, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem błędnie orzekających w sprawie organów administracji i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z argumentacją dotyczącą większej ilości zobowiązanych do alimentacji członków rodziny i co za tym idzie możliwości nie przyznania tylko z tego powodu świadczenia pielęgnacyjnego temu członkowi rodziny, który sprawuje opiekę nad niepełnosprawną, mimo braku takiej negatywnej przesłanki w przepisach. W świetle zaprezentowanych rozważań należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia lecz błędnej interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz błędnie uznał za negatywną przesłankę fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa, które de facto według tego Sądu eliminuje skarżącą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczność zobowiązania rodzeństwa do współudziału w opiece nad matką w sposób bezpośredni lub pośredni nie stanowi obowiązku skarżącej, ani tym samym przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną legalności decyzji dokonaną przez Sąd I instancji, natomiast nie podziela argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu tego wyroku. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego. Bowiem zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W świetle orzecznictwa orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie. Zatem, skoro rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd I instancji jest prawidłowe, ale błędnie uzasadnione, skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Ponownie badając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Burmistrz Krynicy-Zdroju uwzględni wyżej wskazaną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także prawidłowo zanegowaną przez organ odwoławczy błędnie dokonaną przez Burmistrza wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przeprowadzi postępowanie z uwzględnieniem wszystkich zasad procedury administracyjnej. Związek przyczynowo - skutkowy powinien zostać oceniony przez wymiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką oraz jej konkretne potrzeby, wynikające z posiadanych przez nią schorzeń i chorób (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka [w:] P. Kledzik, P. Lisowski, M. Mączyński, A. Ostapski, J. Sapeta, K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2023, art. 17). Burmistrz weźmie również pod uwagę, że posiadanie przez wnioskodawczynię rodzeństwa nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskującej jeśli tylko spełnia ona ustawowe przesłanki. Organy wezmą także pod uwagę zmianę stanu prawnego, związaną z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Informacje o sprawie

Data wpływu
2 grudnia 2024
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/ Krzysztof Sobieralski Maria Grzymisławska-Cybulska

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny