I OSK 287/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Jolanta Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 1078/24 w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1078/24, oddalił skargę B.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] czerwca 2024 r., nr [...]. Decyzją tą, wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Brzostka z dnia [...] marca 2024 r., nr [...], o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – P.P., wobec uznania, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad córką nie uniemożliwia mu podjęcia pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na przyjęciu, że czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącego nad córką umożliwiają mu podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy; - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Kolegium nie dokonało właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia tej sprawy nie wyjaśniając wpierw stanu faktycznego poprzez nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia załatwienia sprawy a następnie bez wnikliwości rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego nieprawidłowej oceny poprzez nieuznanie, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzucając powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie wyroku reformatoryjnego, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania w całości. Nadto, skarżący wniósł o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w niej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny i ustaleń dokonanych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, mających znaczenie dla rozpoznania sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem stanowisko Sądu I instancji i orzekających w sprawie organów, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka umożliwiająca przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania przez organy administracji w niniejszej sprawie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z treści powołanego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zaś stanowisko Sądu I instancji i orzekających w sprawie organów, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką. Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o której mowa w art. 17 ust. 1 winna być bowiem rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas osobie tę opiekę sprawującej, że nie jest ona w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową. Jak ustalono przy tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 ma być stała oraz ciągła w sensie rozciągłości w czasie a jej zakres wyznaczony ma być niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki (zob. wyrok NSA z dnia 16 września 2025 r., sygn. akt I OSK 1772/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalna (zob. wyrok NSA z dnia 7 października 2025 r., sygn. akt I OSK 1926/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 2465/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie przy tym, sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 obejmuje nie tylko wykonywanie czynności związanych z bezpośrednią pielęgnacją i troską o osobę niepełnosprawną, lecz także codziennych czynności życiowych, którym osoba ta nie jest w stanie sprostać ze względu na swoją kondycję zdrowotną. Te ostatnie są bowiem niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osoby niepełnosprawnej, stanowią wsparcie w jej codziennej egzystencji, a więc wpisują się w zakres prawidłowo sprawowanej opieki (zob. wyrok NSA z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1661/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, jak słusznie ocenił Sąd I instancji i orzekające w sprawie organy, nie można jednakże uznać, aby zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad córką uniemożliwiał mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Niesporne w sprawie bowiem jest, że córka skarżącego jest w dużym zakresie osobą samodzielną. Porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane jej posiłki, samodzielnie korzysta z toalety. Ponadto, od poniedziałku do piątku przez pięć godzin codzienne przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w Brzostku, gdzie ma zapewnioną w tym czasie opiekę. Skarżący budzi zaś córkę około godziny 7 rano, przygotowuje dla niej śniadanie, pomaga jej w uczesaniu włosów, pilnuje, aby córka umyła zęby, podaje córce leki i wziewy inhalacyjne. Następnie, odprowadza córkę na godzinę 8 do Środowiskowego Domu Samopomocy na zajęcia, skąd odbiera ją około godziny 13. W czasie, kiedy córka przebywa poza domem, skarżący robi z kolei zakupy, przygotowuje obiad, załatwia sprawy urzędowe i umawia wizyty lekarskie. Gdy córka wraca do domu, skarżący podaje jej obiad i sprząta po nim, prasuje, pierze, bawi się z córką. Codziennie chodzi z córką do kościoła a po powrocie z kościoła przygotowuje kolację i pomaga córce w higienie przed snem, podaje jej leki i układa ją do snu. Przy tym, skarżącemu w opiece nad córką pomaga żona, która pracuje od godziny 6:30 do 12:00 albo od godziny 12:00 do 16:30. Powyższe okoliczności wynikają z akt administracyjnych sprawy i taki też stan sprawy został uwzględniony przez Sąd I instancji a także orzekające w sprawie organy, i nie został on podważony w skardze kasacyjnej. Dlatego też za niezasadny, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. Na tle ustalonych okoliczności sprawy nie można zaś uznać, jak słusznie ocenił to Sąd I instancji i orzekające w sprawie organy, aby skarżący sprawował nad córką opiekę w takim wymiarze, który uniemożliwiałby mu podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć bowiem trzeba, że córka skarżącego od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 do 13 przebywa poza domem w Środowiskowym Domu Pomocy Społecznej, gdzie ma zapewnioną opiekę. Niewątpliwie, skarżący wspiera swoją córkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza ją swoją opieką, jednak i charakter, i zakres podejmowanych przez niego czynności nie wymaga od niego stałej dyspozycyjności, warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można uznać, aby czynności, które wykonuje skarżący przed zaprowadzeniem córki do Środowiskowego Domu Pomocy Społecznej i po jej powrocie, angażowały go na tyle czasowo, aby nie mógł również w tym czasie wykonać czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, umawianiem wizyt lekarskich czy też załatwieniem spraw urzędowych, które wykonuje, kiedy córka przebywa poza domem. Tym bardziej, że córka skarżącego jest osobą w dużym stopniu osobą samodzielną: porusza się samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane jej posiłki, samodzielnie korzysta z toalety. Ponadto, w opiece nad córką skarżącemu pomaga żona, która pracuje w systemie zmianowym w godzinach od 6:30 do 12 lub od 12 do 16:30. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezasadny. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.