I OSK 669/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 795/23 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 22 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, wyrokiem z dnia 29 listopada 2023 r. (sygn. akt II SA/Lu 795/23) – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 22 czerwca 2023 r. nr [...] uchylającą w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 18 stycznia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu M.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G. P. i przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia 1 czerwca 2023 r. bezterminowo w wysokości 2.458,00 zł. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. P.zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie naruszenie prawa materialnego, tj: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane stronie skarżącej od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 01.12.2022r., gdyż w okresie do 31.05.2023r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna; 2. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 01.12.2022r. do 31.05.2023r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca stronie skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie. Mając na uwadze powyższe, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta jedynie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na obrazie praw amaterialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Spór determinowany powyższymi zarzutami dotyczył zaś daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyznał bowiem skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 czerwca 2023 r., tj. od dnia ustania negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci przysługiwania prawa do zasiłku dla opiekuna. Stanowisko to zostało następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Natomiast zdaniem skarżącego, świadczenie pielęgnacyjne powinno mu przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku, to jest od dnia 1 grudnia 2022 r. zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z powołanych przepisów jasno wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa Sąd I instancji - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Zgodzić się tym samym należy z Sądem Wojewódzkim, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., jest również brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia. Przy czym wola zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia musi być wyrażona w sposób jednoznaczny i wyraźny a nie tylko hipotetyczny, czy warunkowy. Oświadczenie strony w tym zakresie musi bowiem doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z decyzją uchylającą przyznanie konkurencyjnego świadczenia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że bezspornym jest, iż do dnia 15 czerwca 2023 r. funkcjonowały w obrocie prawnym decyzje: z dnia 20 czerwca 2014 r. nr [...] oraz z dnia 19 listopada 2018 r. nr [...] przyznające M.P. prawa do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Dopiero decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r., Wójt Gminy [...], po złożeniu przez skarżącego jednoznacznego oświadczenia o rezygnacji z przyznanego zasiłku dla opiekuna - działając na podstawie art. 155 k.p.a. – uchylił ww. decyzje. Co przy tym istotne, decyzja ta nie zawierała wskazania o uchyleniu ww. decyzji z mocą wsteczną. Ostatnia wypłata na rzecz skarżącego zasiłku dla opiekuna nastąpiła zaś w dniu 25 maja 2023 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższa decyzja z dnia 15 czerwca 2023 r. nie została przez stronę zakwestionowana i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. W tej sytuacji zgodzić się zatem należy z Sądem Wojewódzkim, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wydanie przez Wójta Gminy [...] decyzji z dnia 15 czerwca 2023 r., uchylającej wcześniej przyznane skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna, a nie - jak twierdził autor skargi kasacyjnej - złożenie przez niego wniosku z dnia 22 grudnia 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku dla opiekuna i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Z tych też powodów skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego, dokonaną przez Sąd I instancji a co prowadziło do wniosku, że zarzuty kasacyjne błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., należało uznać za niezasadne. Powyższe skutkowało zaś oddaleniem skargi kasacyjnej, o czym Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak sentencji.