I OSK 82/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 września 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 589/23 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 26 kwietnia 2023 r., nr SKO.4114.62.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.G. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 26 kwietnia 2023 r., nr SKO.4114.62.2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 14 września 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 589/23, oddalił skargę. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący zastępowany przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: a) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej: u.ś.r.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku stałego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; b) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o przyznanie skarżącemu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Ponadto zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego czy też procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony skarżącej kasacyjnie do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na określonym w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz poprzez niezastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. prowadzące do uznania, iż skarżącemu nie może zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, tj. od sierpnia 2022 r., gdyż w okresie do 30 listopada 2022 r. skarżący pobierał zasiłek stały. W ocenie strony skarżącej kasacyjnie w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, co w okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza, że skarżącemu w związku z wybraniem przez niego świadczenia pielęgnacyjnego powinno być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego poczynając od miesiąca, w którym został złożony wniosek o jego przyznanie. W skardze kasacyjnej nie postawiono zarzutów odnoszących się do poczynionych przez organy orzekające ustaleń faktycznych. Nie zakwestionowano zatem ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżącemu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne począwszy od miesiąca, w którym złożył wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 11 sierpnia 2022 r., czy też dopiero od 1 grudnia 2022 r., tj. od zaprzestania przez skarżącego pobierania zasiłku stałego. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Zgodnie zaś z art. 37 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje. Z przepisu tego wynika wprost, że zasiłek stały nie przysługuje w razie posiadania uprawnienia zarówno do zasiłku stałego, jak i uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem z obu powyższych przepisów jasno wynika, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że powyższe przepisy ustanawiają zasadę pojedynczego świadczenia, której treść wyraża się w zakazie kumulacji świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń w nim wymienionych. Oznacza to, że pobieranie jednego z tych świadczeń przez wnioskodawcę występującego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia, o ile wnioskodawca na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie dokonał wyboru przysługującego mu świadczenia. Należy zatem przyjąć, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja przez osobę uprawnioną z pobierania konkurencyjnego świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący kasacyjnie ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał przyznane prawo do zasiłku stałego, z którego pobierania zrezygnował z dniem 30 listopada 2022 r. Wyjaśnić należy, że zgodnie z ust. 2 art. 24 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżący reprezentowany przez adwokata 11 sierpnia 2022 r. złożył w organie pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G.G. Do akt sprawy załączył m.in. decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 4 stycznia 2022 r. zmieniającą decyzję o przyznaniu zasiłku stałego J.G. w ten sposób, że ustalono od 1 stycznia 2022 r. wysokość zasiłku stałego w kwocie 719,00 zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem z 31 lipca 2022 r. J.G. pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczył, że posiada prawo do zasiłku stałego. Z przeprowadzonego 10 listopada 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca faktycznie sprawuje opiekę nad G.G. Do wywiadu zostało załączone oświadczenie wnioskodawcy, w którym oświadczył, że od miesiąca grudnia 2022 r. rezygnuje z pomocy finansowej w formie zasiłku stałego w związku z ubieganiem się o świadczenie opiekuńcze na mamę. Z powyższych okoliczności bezspornie wynika, że skarżący w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał przyznany zasiłek stały oraz że pobierał go do 30 listopada 2022 r. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie skarżącego, datowane na 10.11.2022 r., w którym skarżący oświadcza, że w związku z prowadzonym postępowaniem administracyjnym w sprawie pomocy finansowej od miesiąca grudnia 2022 r. rezygnuje z pomocy finansowej w formie zasiłku stałego w związku z ubieganiem się o świadczenie opiekuńcze na mamę. Wypłata zasiłku stałego została zawieszona od 1 grudnia 2022 r. do czasu śmierci mamy skarżącego. Zatem w warunkach rozpoznawanej sprawy dopiero z dniem 1 grudnia 2022 r. wyeliminowana została negatywna przesłanka przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.