I OSK 967/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 1 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Go 680/23 w sprawie ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 24 sierpnia 2023 r., nr SKO-5250/1279-O/23 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmowy rozłożenia na raty oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Go 680/23, oddalił skargę R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 24 sierpnia 2023 r. Decyzja ta utrzymywała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zielona Góra z dnia 11 lipca 2023 r., odmawiającą R.B. umorzenia odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki W.B. oraz odmawiającą rozłożenia tych należności na raty. R.B. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, zaskarżając go w całości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono zarzuty: I. przepisów prawa materialnego: - art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuznaniu sytuacji R.B. za szczególną, podczas gdy jego sytuacja rodzinna i materialna klasyfikuje go do skorzystania z tej regulacji oraz przez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu, że te same przesłanki decydują zarówno o umorzeniu zobowiązania (lub odmowie umorzenia), jak i o rozłożeniu spłaty świadczenia na raty, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie istnieją okoliczności, aby rozłożyć skarżącemu na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, skutkującym brakiem ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że skarżący spełnia kryteria umorzenia ustawowych odsetek od należności głównej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań; - naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w odmowie umorzenia skarżącemu ustawowych odsetek od należności głównej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej oraz rozłożenia na raty powstałych zobowiązań, pomimo, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącego uzasadnia uwzględnienie wniosku skarżącego; - naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez niewłaściwe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem w konsekwencji czego nie uwzględniono skargi i nie uchylono decyzji dotkniętej naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez umorzenie w całości odsetek ustawowych naliczonych od należności wypłaconych uprawnionej - córce W.B. z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Pismem sporządzonym dnia 25 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zielonej Górze wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Zarzuty skargi kasacyjnej, sprowadzające się do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2022, poz. 1205 – dalej jako: "u.p.a."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego. Dz.U. z 2023, poz. 775 – dalej jako: "k.p.a."), polegające na niepełnym wyjaśnieniu stanu faktycznego i dowolnej ocenie materiału dowodowego, są bezzasadne. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 u.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuznaniu sytuacji R.B. za szczególną w rozumieniu wskazanego przepisu. Skarżący w skardze kasacyjnej podnosi, że jego trudna sytuacja finansowa, wynikająca z minimalnego wynagrodzenia, braku majątku oraz faktu utrzymywania się jedynie z pracy zarobkowej, uniemożliwia spłatę całości zadłużenia, w tym odsetek, a jego obecne działania świadczą o realnej zmianie postawy wobec obowiązku alimentacyjnego. Twierdzenia te, choć niewątpliwie przedstawiają subiektywną ocenę sytuacji skarżącego, nie znajdują jednak oparcia w obiektywnych przesłankach, które uzasadniałyby zastosowanie wyjątkowego trybu umorzenia należności. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.a. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ administracji publicznej dysponuje swobodą w rozstrzygnięciu sprawy, jednak swoboda ta nie może prowadzić do dowolności. Uznanie administracyjne nie jest wolne od kontroli sądowej, która jednak ogranicza się do badania, czy organy nie przekroczyły granic tego uznania, a ich rozstrzygnięcie jest oparte na wszechstronnym i wnikliwym zebraniu oraz ocenie materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organy obu instancji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, prawidłowo oceniły, że sytuacja skarżącego, choć trudna, nie posiada cech nadzwyczajności i wyjątkowości na tle innych dłużników alimentacyjnych. Podkreślono, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo, uzyskuje dochody, a zadłużenie powstało w znacznej mierze wskutek jego wcześniejszych zaniedbań i biernej postawy w wypełnianiu obowiązku alimentacyjnego. Fakt odbywania kary pozbawienia wolności, na który powołuje się skarżący w uzasadnieniu odwołania, słusznie został uznany przez organy za okoliczność niemającą charakteru obiektywnego, lecz będącą konsekwencją jego własnych, zawinionych działań. Uznanie takiej sytuacji za przesłankę do umorzenia długu byłoby sprzeczne z zasadami sprawiedliwości społecznej i prowadziłoby do premiowania nagannych zachowań. Zgodnie z preambułą u.p.a., celem ustawy jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów, co łączy się z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi zatem wyjątek od zasady i powinno być interpretowane ściśle, stosowane tylko w sytuacji, gdy obiektywne okoliczności uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku. W rozpatrywanym przypadku, pomimo trudnej sytuacji dochodowej skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że jest on w takiej sytuacji, że nie jest w stanie wywiązać się ze spłaty zadłużenia. Wykonywany zawód kierowcy, o ile nie jest to chwilowa trudność z pracą, rokuje na wzrost dochodów w przyszłości, co daje szansę na spłatę należności, nawet jeśli w dłuższej perspektywie. W odniesieniu do zarzutu błędnej wykładni art. 30 ust. 2 u.p.a., polegającej na przyjęciu, że te same przesłanki decydują zarówno o umorzeniu zobowiązania (lub odmowie umorzenia), jak i o rozłożeniu spłaty świadczenia na raty, co doprowadziło do błędnego uznania, że nie istnieją okoliczności, aby rozłożyć skarżącemu na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należy wskazać, że organy i Sąd I instancji prawidłowo oceniły przesłanki zarówno umorzenia, jak i rozłożenia na raty. Chociaż są to różne formy ulgi, to jednak w obu przypadkach kluczowe jest uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organy nie odrzuciły arbitralnie możliwości rozłożenia na raty, lecz dokonały oceny zaproponowanej przez skarżącego kwoty 700 zł miesięcznie. Stwierdziły, że taka rata spowodowałaby jedynie spłacanie narastających odsetek, bez zmniejszania należności głównej, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym i celem egzekucji. Co więcej, rozłożenie na raty wiązałoby się z zawieszeniem egzekucji komorniczej, podczas gdy, jak wskazano, skarżący ma możliwość wpłacania deklarowanej kwoty bezpośrednio na konto komornika, co pozwala na bieżące regulowanie części zobowiązania bez konieczności zawieszania postępowania egzekucyjnego. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, są również nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku szczegółowo przedstawił proces gromadzenia i oceny materiału dowodowego przez organy administracji. Wyjaśnienia organów są wewnętrznie spójne, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy zebrały obszerny materiał dotyczący sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, w tym informacje o jego zatrudnieniu, dochodach, wydatkach na utrzymanie mieszkania, spłacanych kredytach, zobowiązaniach alimentacyjnych wobec innych dzieci oraz braku majątku. Ponadto, uwzględniły informacje od komornika sądowego dotyczące egzekwowanych kwot. Na podstawie tak zebranego materiału, organy dokonały rzetelnej i obiektywnej oceny sytuacji skarżącego. Ustalono, że pomimo trudnej sytuacji skarżącego, nie można jej nadać cech wyjątkowości, które uzasadniałyby umorzenie odsetek czy rozłożenie na raty w proponowanej przez niego formie, która prowadziłaby do nieefektywnego odzyskiwania należności. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organy nie dopuściły się naruszenia elementarnych standardów procesowych, a ich rozstrzygnięcie jest zgodne z przepisami prawa materialnego i procesowego. Nie doszło zatem do przekroczenia granic uznania administracyjnego ani do dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odpowiada prawu, a zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są bezzasadne. Zastosowanie art. 151 p.p.s.a. było w niniejszej sprawie uzasadnione, a skarga kasacyjna nietrafnie zarzuca naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził od skarżącego kasacyjnie na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, których domagano się w piśmie procesowym z 25 kwietnia 2024 r. Stosownie bowiem do art. 179 p.p.s.a. termin na wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną wynosi 14 dni od doręczenia stronie odpisu skargi kasacyjnej. Złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną po terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. powoduje, że pismo to traci przymiot odpowiedzi na skargę kasacyjną i staje się zwykłym pismem procesowym. Odpowiedź na skargę kasacyjną, której odpis doręczono Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Zielonej Górze dnia 09 kwietnia 2024 r. sporządzono dnia 25 kwietnia 2024 r. i nadano w Urzędzie Pocztowym w Zielonej Górze dnia 26 kwietnia 2024 r., a więc po terminie z art. 179 p.p.s.a. Oznacza to, że zawarty w takim piśmie wniosek o zasądzenie kosztów postępowania jest nieskuteczny. Złożona do akt niniejszej sprawy "odpowiedź na skargę kasacyjną" nie mogła zatem wywołać skutków procesowych, bowiem została wniesiona po terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. W tych okolicznościach brak jest podstaw do zasądzenia zwrotu kosztów w postaci wynagrodzenia pełnomocnika za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną.