I OW 191/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem K. a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.M. o udzielenie pomocy finansowej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 16 września 2025 r. Burmistrz K. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.M. (dalej: "zainteresowana") o udzielenie pomocy finansowej. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowana jest osobą bezdomną, przez co właściwość organu należy ustalić w oparciu o jej ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały – które znajdowało się w Warszawie. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy podniósł, że z uwagi na szczególną sytuację zainteresowanej organem właściwym winien być organ miejsca jej obecnego pobytu – które znajduje się w K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy przyznania świadczenia z pomocy społecznej, na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups"). Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). Nie budzi wątpliwości i nie jest w sprawie sporne, że zainteresowana jest osobą bezdomną – okoliczność tą Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy uznał. W tej sytuacji zasadą – zgodnie z art. 101 ust. 2 ups – jest właściwość organu na zasadzie ostatniego zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie na pobyt stały – w realiach sprawy jest to Warszawa. W świetle jednoznacznego brzmienia powyższego przepisu bez znaczenia pozostają wskazywane w odpowiedzi na wniosek okoliczności dotyczące tego, że zainteresowana nie zamierza mieszkać w Warszawie, jak również dotyczące nieprzekazania pełnej dokumentacji. Kwestia sporna dotyczy wyłącznie tego, czy z uwagi na szczególną sytuację zainteresowanej w sprawie powinien znaleźć zastosowanie art. 101 ust. 3 ups. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stan faktyczny wynikający z przedstawionych akt sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzą w niej okoliczności, które czyniłyby sytuację osobistą zainteresowanej szczególną w tym rozumieniu, że różniłaby się ona drastycznie od sytuacji innych osób dotkniętych kryzysem bezdomności, ani wskazujących, że w sytuacji zainteresowanej zachodzi sprawa niecierpiąca zwłoki. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 101 ust. 3 ups. Odnotować bowiem należy, że przepis ten ma charakter wyjątku od zasad ogólnych, co powoduje, że jego zastosowanie możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w tym przepisie z jednoczesnym wyłączeniem możliwości dokonania interpretacji rozszerzającej zawartych w nim przesłanek ustawowych. W tym stanie sprawy zastosowanie znajduje art. 101 ust. 2 ups – zgodnie z którym organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy. W tej sytuacji na podstawie art. 101 ust. 2 ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.