I OZ 208/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/23 w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr KO C/1841/Op/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/23.

Zaskarżonym postanowieniem z 27 grudnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R.O. (dalej "skarżący") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z 17 października 2023 r., którym to wyrokiem Sąd ten oddalił skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 19 kwietnia 2023 r., nr KO C/1841/Op/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. Sąd I instancji, powołując się na treść art. 86 oraz art. 87 § 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") wskazał, że wniosek skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika nie mógł zostać uwzględniony bowiem wnioskujący nie wykazał szczegółowo przesłanek wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 17 października 2023 r. Profesjonalny pełnomocnik skarżącego, co prawda wskazała we wniosku na kilkumiesięczny stan zagrożenia życia, w związku z którym nie była w stanie złożyć w terminie 7 dni od dnia rozprawy wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego na niej wyroku. W ocenie Sądu I instancji, nie były to przesłanki wskazujące na brak winy strony skarżącej w uchybieniu terminu. Sąd podniósł, że pełnomocnik skarżącego, będąca adwokatem posiadając wiedzę, że od kilku miesięcy nie czuje się dobrze i może nie być w stanie należycie reprezentować skarżącego w niniejszym postępowaniu, powinna poinformować go wcześniej (przed terminem rozprawy), że być może nie będzie mogła go reprezentować w Sądzie na rozprawie, w tym złożyć, w terminie, wniosku o uzasadnienie wyroku. Ewentualnie, profesjonalny pełnomocnik, dbając o interesy osoby którą reprezentuje, wiedząc o chorobie mogła również ustanowić substytuta, który by ją zastąpił i należycie reprezentował skarżącego przed Sądem. Sąd wskazał, że brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę do przywrócenia terminu. W orzecznictwie do niezawinionych przyczyn uchybienia terminowi zalicza się z reguły przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy uwzględnieniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie okoliczności, na które powoływał się skarżący, nie mogły stanowić pozytywnej przesłanki do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/23. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu podnosząc, że wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, we wniosku o przywrócenie terminu szczegółowo określono problemy zdrowotne pełnomocnika skarżącego, na okoliczność czego przedłożono stosowną dokumentację medyczną. Podkreślono, że pełnomocnik w tym okresie cierpiał na zaburzenia mózgowe, hipoglikemię z zaburzeniami neurologicznymi nieznanej przyczyny oraz problemy kardiologiczne. Dolegliwości, jakie występowały w tamtym terminie to zaburzenia pamięci, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, koncentracji, mowy, koordynacji ruchów, orientacji, świadomości, zasłabnięcia, drżenia mięśniowe, nudności, wymioty. Dolegliwości te występowały przed dniem rozprawy przed Sądem I instancji, jednakże pełnomocnik był stale diagnozowany. Pełnomocnik również stale pracował zdalnie w niepełnym zakresie – jednoosobowa działalność gospodarcza. W uzasadnieniu podniesiono również, że w dniu [...] października 2023 r. lekarz kardiolog stwierdził, iż w dniu [...] czerwca 2023 r. pełnomocnik skarżącego przeszedł epizod TIA (przejściowego zaburzenia krążenia mózgowego – obrona organizmu przed udarem) i wymagana jest pilna dalsza diagnostyka. W dniu [...] października 2023 r. nastąpiło nagłe pogorszenie stanu zdrowia pełnomocnika i zaczęła się intensywna diagnostyka, zaś lekarze doszli do wniosku, że wcześniejsze diagnozy i zalecenia były błędne. Od tego czasu pełnomocnik nie wychodził z domu. Cały czas występowały m.in. zaburzenia pamięci, zawroty głowy, zaburzenia widzenia czy zasłabnięcia. Ponadto oprócz stwierdzonej wady serca stwierdzono zmiany na kolejnych dwóch zastawkach – aortalnej i płucnej, nadciśnienie samoistne, tachykardię zatokową, arytmię nadkomorową. Dalsze poszukiwania przyczyny złego stanu zdrowia doprowadziły do podejrzewania choroby - niedoczynność kory nadnerczy. Pełnomocnik w listopadzie 2023 r., tj. w dniu sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu, w wyniku zaleceń lekarzy oraz tymczasowego podania leku kardiologicznego oraz objawowego leczenia hipoglikemii, mógł powrócić, choć w ograniczonym zakresie, do obowiązków zawodowych. Tak więc w pierwszym dniu od ustąpienia przyczyny uchybienia terminowi, gdy pełnomocnik choć trochę poczuł się lepiej, podjął czynności w przedmiotowej sprawie. Podkreślono ponadto, że pełnomocnik nie mógł przewidzieć nagłego pogorszenia swojego stanu zdrowia i ustanowić zastępstwa (jednoosobowa działalność gospodarcza), gdyż nawet lekarze tego nie przewidzieli pomimo, że pełnomocnik przebywał pod ich opieką. W ocenie skarżącego, Sąd I instancji bezrefleksyjnie rozpoznał wniosek w niniejszej sprawie i odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1063/23. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Kryterium braku winy wynikające z art. 86 § 1 P.p.s.a. jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1199/13). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając jej prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Ponadto zgodnie z art. 87 § 2 P.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 989/13). Chodzi więc nie tylko o uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy, lecz także wykazanie, że powoływana choroba stanowiła niemożliwą do przezwyciężenia przyczynę niedochowania terminu. Konieczne jest zatem w takim przypadku wykazanie przez wnioskodawcę, że jego stan zdrowia był takiego rodzaju, iż nie pozwalał na osobiste wykonanie czynności. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżącego, we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 października 2023 r. złożonego wraz z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie tegoż uzasadnienia, wbrew stanowisku Sądu I instancji, uprawdopodobnił, w sposób niebudzący wątpliwości przyczynę niedochowania terminu w niniejszej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zły stan zdrowia pełnomocnika, udokumentowany stosownymi zaświadczeniami (złożonymi wraz z wnioskiem) oraz przebieg diagnozowania choroby z występującymi zaburzeniami pamięci, zawrotami głowy, zaburzeniami widzenia, koncentracji, mowy, koordynacji ruchów, orientacji, świadomości, zasłabnięciami, drżeniem mięśniowym, nudnościami, wymiotami uniemożliwiał jego osobiste działanie w sprawie. Pełnomocnik podniósł również, że od dnia [...] października 2023 r. nastąpiło nagłe pogorszenie jego stanu zdrowia i od tego czasu nie wychodził on z domu, będąc pod stałą obserwacją lekarską. Ze złożonego zażalenia wynika również, że pełnomocnik jest aktualnie diagnozowany w kierunku niedoczynności kory nadnerczy. W listopadzie 2023 r., po podaniu niezbędnych leków, pełnomocnik powrócił, w ograniczonym zakresie, do obowiązków zawodowych. W pierwszym dniu od ustąpienia przyczyny uchybienia terminu, pełnomocnik podjął czynności w przedmiotowej sprawie, składając stosowny wniosek. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można wykluczyć, że wskazane u pełnomocnika skarżącego zaburzenia związane z jego ogólnym stanem zdrowia stanowiły przeszkodę w dokonaniu czynności polegającej na terminowym złożeniu wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku. Jednocześnie wskazania wymaga, że zaburzenia te zaistniały w trakcie biegu terminu do złożenia ww. wniosku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej, dlatego powołanie się przed Sądem na okoliczność choroby wymaga wykazania, że była to taka choroba, która uniemożliwiła osobiste działanie stronie. W sprawie niniejszej, pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił nie tylko sam fakt zaistnienia choroby, ale także wpływ stanu zdrowia na niemożność działania. Z przedstawionych i obiektywnie istniejących dokumentów, a także argumentacji zarówno wniosku jak i zażalenia wynika, że pełnomocnik cierpi na poważne zaburzenia ogólnego stanu zdrowia, jego diagnozy były wielokrotnie zmieniane, a zaburzenia neurologiczne nie ustępowały. Pełnomocnik został również skierowany na cito na oddział endokrynologiczny (k. 43 akt sądowych). Bez wątpienia, taka przeszkoda uniemożliwiała dokonanie przez pełnomocnika czynności w terminie bez swojej winy. Zauważyć również należy, że pełnomocnik skarżącego składając wniosek o przywrócenie terminu, dokonał jednocześnie czynności polegającej na złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z tych względów, na podstawie art. 86 § 1 i art. 188 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.