I OZ 23/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1078/22 w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2022 r., nr SKO Gd/3234/21 w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania dotyczącego zmiany treści uzasadnienia decyzji w sprawie zasiłku okresowego postanawia: odrzucić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 7 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1078/22 odrzucił zażalenie A.M. (dalej: skarżący) na postanowienie tego Sądu z 29 sierpnia 2023 r., wskazując, że skarżący, pomimo wezwania, nie usunął braków formalnych zażalenia poprzez jego podpisanie bądź nadesłanie podpisanego zażalenia w zakreślonym terminie. Pismem z 30 listopada 2023 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zażalenie to nie zostało przez skarżącego podpisane, wobec czego zarządzeniem z 4 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1078/22 wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych, przez podpisanie zażalenia bądź przez złożenie odpisu zażalenia zawierającego własnoręczny podpis, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wezwanie do uzupełnienia braków zażalenia zostało skarżącemu doręczone w dniu 21 grudnia 2023 r., jednak wskazany brak zażalenia nie został przez skarżącego uzupełniony. Z uwagi na specyfikę sprawy związaną z wielokrotnym nieuzupełnianiem braków formalnych i kumulacją zażaleń wnoszonych przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zwrócił się z prośbą o rozważenie możliwości wydania orzeczenia bez zwracania akt sądowi I instancji w aktualnej sytuacji procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. W myśl przepisu art. 180 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków. Jak wynika z art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się, co do zasady, odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Wniesione w niniejszej sprawie zażalenie podlega odrzuceniu. Z akt sprawy wynika, że przedstawione Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu zażalenie jest obarczone brakiem formalnym, gdyż nie zawiera podpisu wnoszącego zażalenie. Pismo procesowe niezawierające podpisu strony nie może wywołać skutków procesowych. Nie ulega wątpliwości, że brak podpisu pod zażaleniem jest brakiem formalnym pisma, podlegającym uzupełnieniu. W takiej sytuacji, w myśl art. 49 § 1 p.p.s.a., strona wzywana jest do uzupełnienia braku formalnego, co w niniejszej sprawie uczyniono. Przewodnicząca Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarządzeniem z 4 grudnia 2023 r. wezwała skarżącego do usunięcia braków formalnych zażalenia. Nałożone na skarżącego zobowiązanie nie zostało wykonane. Konsekwencją nieuzupełnienia braku formalnego zażalenia w wyznaczonym terminie jest odrzucenie zażalenia, stosownie do art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Powołane przepisy obligują Sąd I instancji do odrzucenia zażalenia, którego braków formalnych strona nie uzupełniła w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił jednak przyczyny przedstawienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku obarczonego brakiem formalnym zażalenia i uznał, że zaistniały podstawy do orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny o dopuszczalności zażalenia. W przedstawionej sprawie skarżący nie po raz pierwszy zaniechał podpisania zażalenia. Jak wynika z akt sprawy, pierwszym niepodpisanym zażaleniem w sprawie było zażalenie na postanowienie Sądu z 22 marca 2023 r. Skarżący został wezwany do podpisania zażalenia i pomimo wezwania zażalenia nie podpisał. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ww. zażalenie odrzucił – postanowieniem z 12 czerwca 2023 r., wyjaśniając podstawy takiego rozstrzygnięcia. Skarżący skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do wniesienia zażalenia na to postanowienie, ponownie nie podpisując składanego środka odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie wystosował do skarżącego wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, jednak i to wezwanie pozostało bez odpowiedzi skarżącego, co spowodowało konieczność odrzucenia zażalenia. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 29 sierpnia 2023 r. o odrzuceniu zażalenia także zostało przez skarżącego zakwestionowane zażaleniem – pismo z 22 września 2023 r. – konsekwentnie, niepodpisanym przez skarżącego. Pomimo kolejnego, prawidłowego wezwania, skarżący ponownie nie uzupełnił braków formalnych składanego zażalenia. Sąd I instancji w dniu 7 listopada 2023 r. wydał kolejne postanowienie, odrzucając kolejne zażalenie, które nie mogło podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Zażalenie skarżącego z 30 listopada 2023 r. na ww. postanowienie nie zostało podpisane i braku tego skarżący nie uzupełnił także na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Przekazane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu zażalenie stanowi zatem czwarte zażalenie w sprawie, które jest obarczone takim samym brakiem formalnym i którego uzupełnienia skarżący uporczywie odmawia. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo również z urzędu, że skarżący konsekwentnie w sprawach sądowoadministracyjnych wnosi środki zaskarżenia pozbawione podpisu, które w wyniku nieusunięcia przez niego tego braku formalnego podlegają odrzuceniu. W rozpoznawanej obecnie sprawie skarżący każdorazowo z powodu braku podpisu był wzywany do podpisania zażaleń, każdorazowo wezwania te pozostawiając bez odpowiedzi. Praktyka skarżącego powoduje nieuzasadnione przedłużanie postępowania sądowego i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie nie zasługuje na aprobatę. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniu z 23 stycznia 2023 r., sygn. akt I OZ 630/22 (wydanym w innej sprawie skarżącego), w którym zwrócono uwagę na nietypowe zachowanie procesowe skarżącego, oceniając je jako nadużycie prawa. Ocenę tę podziela Naczelny Sąd Administracyjny również w okolicznościach niniejszej sprawy, praktyka przyjęta przez skarżącego jawi się jako działanie zamierzone, ukierunkowane na przedłużanie postępowania sądowego, a nie na ochronę jego uprawnień. Tego typu zachowanie strony uznać należy za nadużycie prawa do sądu, które nie może podlegać ochronie prawnej. Nadużycie prawa jest kategorią stosowania prawa. To bardzo konkretna sytuacja, w której określony podmiot działa w sprecyzowany sposób (por.: K. Osajda, Nadużycie prawa w procesie cywilnym, PS 2005/3/47). Ma ono miejsce w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jego sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por.: M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak właśnie ocenić należy działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136). Kwestionowanie przez skarżącego postanowień Sądu I instancji kolejnymi zażaleniami, które nie zawierają podpisu wnoszącego, przy prawidłowym wystosowywaniu przez WSA kolejnych wezwań w tym samym zakresie (z określeniem terminu na ich wykonanie i wskazaniem prawidłowego rygoru, opatrzonych pouczeniami) traktować należy jako nadużycie prawa do sądu. Nie sposób bowiem uznać, że strona, wielokrotnie pouczana o konieczności sygnowania środka odwoławczego podpisem, nie ma świadomości konsekwencji swojego działania, szczególnie w sytuacji kolejnego zażalenia w tej samej sprawie. Instytucja zażalenia stanowi jedną z form realizacji wpisanego w Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) prawa strony do sądu, jednak nie może być skutecznie realizowana w sytuacji wyżej opisanego działania skarżącego, który wydaje się dążyć jedynie do przedłużenia postępowania sądowego, czyniąc ze swojego prawa nienależyty użytek. Ponieważ uregulowanie przepisów art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. zakłada możliwość odrzucenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia, jeżeli ulegało ono odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.