I OZ 606/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o odmowie wyłączenia sędziego z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 543/23 w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 marca 2023 r., nr SKO.41/988/L/2023 w przedmiocie dodatku węglowego postanawia: oddalić zażalenie.

Pismem z dnia 17 maja 2023 r. A.C. (dalej "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 27 marca 2023 r., nr SKO.41/988/L/2023 w przedmiocie dodatku węglowego. W dniu 14 września 2023 r. (dzień rozprawy wyznaczonej przed Sądem I instancji) wpłynął wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego J.P. od orzekania w niniejszej sprawie. We wniosku wskazano, że skarżący był wielokrotnie "niesłusznie pomawiany przez niego w różnych sprawach wcześniejszych". W wyniku powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny odroczył rozprawę wyznaczoną na ten dzień. W dniu 18 września 2023 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II zarządził przedstawienie przedmiotowego wniosku sędziemu celem złożenia wyjaśnień w trybie art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."). W piśmie z dnia 19 września 2023 r. sędzia J.P. oświadczył, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w przedmiotowej sprawie. Nie zachodzą także okoliczności, o których mowa w art. 18 § 1 P.p.s.a. uzasadniające wyłączenie go od orzekania w tej sprawie z mocy ustawy. Postanowieniem z dnia 27 września 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 543/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 22 § 2 P.p.s.a. odmówił wyłączenia sędziego. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych, itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Jest to istotna gwarancja procesowa, która ma doprowadzić do stanu, w którym sprawa jest rozpoznawana przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd wskazał, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy od orzekania w sprawach wskazanych w art. 18 § 1-3 P.p.s.a. obejmujących m.in. sprawy, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki. Sąd I instancji wskazał ponadto, że jeżeli strona wnosi o wyłączenie sędziego, to na niej spoczywa obowiązek przedstawienia obiektywnych okoliczności wywołujących w jej ocenie wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wniosek powinien zatem wskazywać na obiektywne przesłanki wyłączenia sędziego, które należy uprawdopodobnić. W ocenie Sądu, złożony przez skarżącego w niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego nie wskazuje na konkretne okoliczności, które przemawiałyby za wyłączeniem sędziego. Sfomułowanie "niesłuszne pomawianie" nie konkretyzuje bowiem na czym miałoby ono polegać. Sam zarzut skarżącego, że utracił on zaufanie do sędziego J.P. w związku z poprzednimi sprawami sądowymi, w których orzekał, zdaniem Sądu również nie mógł stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o jego wyłączenie. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą mieć bowiem charakter realny a nie potencjalny, czego skarżący, w ocenie Sądu I instancji, nie wykazał. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący. W uzasadnieniu wskazano m.in., że "Sędzia WSA w Lublinie J.P. zachowuje się stronniczo, nie przedstawia faktów i zdarzeń obiektywnie – są przekłamane, odwrócone, mataczone razem z kolegą starszym Referendarzem Sądowym WSA w Lublinie J.H. co eliminuje go jako sędziego WSA w Lublinie. Nie posiada żadnej etyki (...). Tak działają sądy na Ukrainie". Skarżący powołał również postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt II SAB/Lu 173/22, w którym Sąd ten odrzucił skargę skarżącego z uwagi na niewyczerpanie przez skarżącego środków zaskarżenia – niezłożenie przez niego ponaglenia do odpowiedniego organu przed wniesieniem skargi do sądu. W sprawie tej, również orzekał sędzia J.P. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o zmianę postanowienia i wyłączenie sędziego J.P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że art. 18 § 1 P.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest art. 19 P.p.s.a. Stosownie zaś do treści art. 20 P.p.s.a. wnoszący o wyłączenie obowiązany jest wskazać i uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Podkreślenia wymaga, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, które wynikają z art. 18 i 19 P.p.s.a. Oznacza to, że przyczyną wyłączenia nie jest jakakolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność przewidziana ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziego WSA J.P. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 P.p.s.a., a podane we wniosku okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Obowiązkiem Sądu I instancji było zatem zbadanie okoliczności podniesionych we wniosku z dnia 14 września 2023 r., w którym strona wystąpiła o wyłączenie sędziego WSA J.P. od orzekania w niniejszej sprawie. Uzasadniając ten wniosek skarżący wskazał, że był wielokrotnie "niesłusznie pomawiany" przez ww. sędziego w "różnych sprawach wcześniejszych". Odnosząc się do tej argumentacji podkreślić należy, że wskazane przez skarżącego okoliczności wynikają z niezadowolenia strony z prowadzenia przez ww. sędziego czynności. Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie może natomiast stanowić przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się wnoszący zażalenie, był sprawozdawcą czy też członkiem składu w innej sprawie z jego udziałem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08). Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomym jest, że sędzia J.P. orzekał również w innych sprawach wszczętych przez skarżącego, m.in. w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 173/22. W przedmiotowej kwestii podkreślić należy, że pomiędzy rozpoznawaną sprawą, a sprawą o wyżej wskazanej sygnaturze, w której wcześniej orzekał sędzia WSA J.P., nie zachodzi związek, który skutkowałby koniecznością wyłączenia ww. sędziego od rozpoznania sprawy. Stwierdzenie tej okoliczności nie wymagało znacznego nakładu pracy (tak czasowego jak i osobowego); wystarczające w tym względzie było zapoznanie się z treścią orzeczenia wydanego w sprawie II SAB/Lu 173/22 (dostępnego w systemie informatycznym Sądu) w zakresie przedmiotu sprawy. We wskazanej sprawie Sąd odrzucił skargę skarżącego z uwagi na niewyczerpanie przez niego środków zaskarżenia – niezłożenie ponaglenia do odpowiedniego organu przed wniesieniem skargi do sądu. Dlatego też upatrywanie wadliwości zaskarżonego postanowienia w powyższym, nie znajduje racjonalnych podstaw. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że sędzia, którego dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem I instancji złożył wymagane oświadczenie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku o wyłączenie sędziego brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego oświadczenia. W konsekwencji stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zasadnie uznał, że wniosek o wyłączenie nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.