I SA/Ke 317/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2025 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2025 r. nr 150000/7/215708/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 21 marca 2025 r. nr 150000/71/215708/2025.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Zakład) decyzją z 28 kwietnia 2025 r. nr 150000/7/215708/2025 utrzymał w mocy decyzję własną z 21 marca 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku S. W. o umorzenie części składek za miesiąc luty 2025 r. Organ ustalił, że strona 12 marca 2025 r. (data wpływu) wystąpiła z wnioskiem o umorzenie części składek za miesiąc luty 2025 r. Następnie, wskazując na treść przepisów art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2025 r., poz. 350, dalej: "u.s.u.s."), Zakład wyjaśnił, że nie mógł prowadzić postępowania w sprawie umorzenia "około połowy części składek za miesiąc luty 2025r.", ponieważ na dzień złożenia wniosku tj. 12 marca 2025 r. składka nie była jeszcze wymagalna i nie mogła być przedmiotem postępowania umorzeniowego, gdyż termin płatności składek za luty 2025 r. przypadał dopiero 20 marca 2025 r. Zważywszy na powyższe decyzją z 21 marca 2025 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek za miesiąc luty 2025 r. Pismem z 7 kwietnia 2025 r. wnioskodawca zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy objętej decyzją Zakładu z 21 marca 2025 r. Zakład wyjaśnił, że w przypadku złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek zobligowany jest rozpatrzyć go zgodnie z obowiązującymi zasadami dotyczącymi umarzania należności, które zostały uregulowane w u.s.u.s. Stwierdził, że poprzednio wydana decyzja organu jest prawidłowa. Na powyższą decyzję S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i wniósł o jej uchylenie. W treści pisma opisał swoją sytuację osobistą i zdrowotną oraz wskazał na uciążliwości wynikające z konieczności uiszczania danin publicznoprawnych przez płatników na rzecz ZUS. Końcowo wskazał na spór z Zakładem w zakresie należnych, a niewypłaconych mu przez organ środków pieniężnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie 2 października 2025 r. skarżący poparł skargę i ponownie opisał okoliczności związane ze złym stanem swojego zdrowia, spowodowanym urazem barku prawnego, który istotnie ogranicza jej sprawność i możliwości wykonywania pracy. Nadto złożył wniosek o przeprowadzenie dowodów z zaświadczenia lekarskiego, skierowania i konsultacji ortopedycznej. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a.") postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W tak zakreślonych ramach prawnych sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej podniesionych. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie części składek za miesiąc luty 2025 r. należnych za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 61a § 1 k.p.a. zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca w treści przywołanego wyżej przepisu art. 61a k.p.a. wprowadził w postępowaniu administracyjnym swego rodzaju postępowanie wstępne, mające na celu weryfikację warunków i możliwości wszczęcia postępowania, przy czym przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania muszą być oczywiste, a ich stwierdzenie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2020 r., sygn. akt: I OSK 2205/17). W realiach kontrolowanej sprawy przyczyną odmowy wszczęcia postępowania było stwierdzenie przez organ, że nie można prowadzić postępowania w sprawie umorzenia "około połowy części składek za miesiąc luty 2025 r.", ponieważ na dzień złożenia wniosku tj. 12 marca 2025 r. składka nie była jeszcze wymagalna i nie mogła być przedmiotem postępowania umorzeniowego. Organ wyjaśnił bowiem, że termin płatności składek za luty 2025 r. przypadał dopiero 20 marca 2025 r. Zgodnie z przepisem art. 47 ust. 1 pkt 4 u,s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, nie później niż do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek. Przepisy art. 47 ust. 1 u.s.u.s. wprowadzają terminy opłacania składek za dany miesiąc. Upływ tych terminów uprawnia wierzyciela do żądania zapłaty składek. Jak ustalono skarżący 12 marca 2025 r. wystąpił z wnioskiem o umorzenie części składek za miesiąc luty 2025 r. Decyzja w pierwszej instancji wydana została 21 marca 2025 r. Odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składki za luty 2025 r. (jej części) był brak wymagalności składki za ten miesiąc. Organ nie dostrzegł jednak, że decyzję wydał w dniu, kiedy składka ta już była wymagalna. Organ orzekając w drugiej instancji zaakceptował powyższą argumentację, choć -zestawiając wskazaną datę złożenia wniosku oraz wydania decyzji przez Zakład - odmowa wszczęcia postępowania nastąpiła z naruszeniem art. 61a k.p.a. W ocenie Sądu, już na dzień orzekania przez organ nie istniała przedmiotowa przeszkoda do wszczęcia postępowania umorzeniowego, gdyż w świetle ww. przepisu prawa sporna składka z dniem 21 marca stała się wymagalna i organowi przysługuje uprawnienie do żądania jej zapłaty. Wobec powyższego w rozpoznawanej sprawie brak było uzasadnionych podstaw do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., albowiem wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia już po wstępnej analizie wniosku. Reasumując, Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu z 21 marca 2025 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny mieć na uwadze argumentację wskazaną powyżej i po wszczęciu postępowania rozpoznać wniosek skarżącego o umorzenie należności. Końcowo wyjaśnienia wymaga, że Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., odmówił przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów z dokumentów, wskazanych i załączonych do pisma złożonego na rozprawie. Dowody te dotyczą sytuacji zdrowotnej skarżącego, która będzie oceniana dopiero po wszczęciu postępowania o umorzenie składek. Skarżący będzie uprawniony, a organ zobowiązany do oceny składanych przez stronę dowodów w kontekście zasadności umorzenia składki za luty 2025 r. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji.