I SA/Łd 170/20

Dnia 23 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2020 roku sprawy ze skargi E. J. i A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprawdzenia wartości nieruchomości, stanowiącej przedmiot umowy sprzedaży 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. i, postanowieniem z [...] 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu [...] Skarbowego Ł. – G. z [...] 2020 r., którym odmówiono E. J. i A. J. wszczęcia postępowania w sprawie sprawdzenia wartości nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 20, stanowiącej przedmiot umowy sprzedaży z [...] 2019 r.. Z akt sprawy wynika, że aktem notarialnym z [...] 2019 r. E. i A., małżonkowie J. nabyli nieruchomość o powierzchni 0,2376 ha, zabudowaną budynkiem gospodarczym o powierzchni użytkowej 115 m2, położoną w Ł. przy ul. A 20. Wartość tej nieruchomości określona została przez strony umowy na kwotę 200.000 zł. Od owej transakcji notariusz, jako płatnik, pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych według stawki 2%, tj. w kwocie 400 zł. W dniu 11 grudnia 2019 r. nabywcy nieruchomości złożyli wniosek o sprawdzenie jej wartości nabytej nieruchomości, załączając kopię aktu notarialnego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G., postanowieniem z [...] 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymując w mocy powyższe postanowienie wskazał, że ustawodawca nie przewidział w przepisach Ordynacji podatkowej trybu wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych i weryfikacji wartości rynkowej na wniosek strony. Uprawnienia takiego nie przewidują również przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, które regulują wprawdzie kwestie związane z wartością rynkową przedmiotu opodatkowania, ale nie przewidują jednak jej weryfikacji na żądanie strony. Także notariusz - jako płatnik podatku od czynności cywilnoprawnych może wyłącznie obliczyć podatek przyjmując za podstawę opodatkowania wartość wskazaną przez strony, co też uczynił sporządzając akt notarialny z [...] 2019 r. Zatem, w ocenie organu w sytuacji, gdy przepisy Ordynacji podatkowej, jak również ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie przewidują weryfikacji przez organ podatkowy wartości rynkowej przedmiotu czynności cywilnoprawnej na wniosek strony, zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania podatkowego w oparciu o przepis art. 165a § o.p.. W skardze na ww. postanowienie E. i A. J. zarzucili naruszenie art. 6 ust. 3 u.p.c.c. oraz art. 133, art. 165 i art. 165a § 1 o.p.. W uzasadnieniu wskazali, że zawiera ono błędne założenie, iż domagają się wszczęcia nowego, innego postępowania podatkowego. Dodali, że z chwilą podania ceny sprzedaży (wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej) i pobrania przez notariusza podatku od czynności cywilnoprawnej toczy się cały czas to samo postępowanie podatkowe i jednym z jego etapów jest weryfikacja przez organ podatkowy wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej, a ich wniosek dotyczył podjęcia czynności podatkowo-weryfikacyjnych przez organ podatkowy. W ocenie skarżących Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał wprawdzie, iż "organ podatkowy ma obowiązek podjęcia z urzędu oceny wartości nieruchomości w podatku od czynności cywilnoprawnych lecz nie podał terminu, w jakim ma podjąć te czynności. Z przepisów prawa wynika natomiast, że ma na to czas 5 lat. W przypadku zakwestionowania przez organ podatkowy wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej, konicznym będzie dokonanie przez skarżących dopłaty podatku i to z odsetkami za okres prawie 5 lat. Skarżący uważamy, iż skoro zapłacili podatek od czynności cywilnoprawnych to są podatnikami, a więc mają prawo zarówno wszczynać jak i brać udział w każdym postępowaniu podatkowym, które ich dotyczy. Pozbawienie ich prawa żądania wszczęcia kolejnego etapu postępowania podatkowego narusza ich elementarne prawa określone w ustawie i stanowi rażące naruszenia prawa przez organy podatkowe. Niedopuszczalnym jest bowiem trwanie przez okres pięciu lat stanu niepewności, co do możliwych działań organu podatkowego w przedmiocie weryfikacji wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej, a następnie obciążenie podatników odsetkami od zobowiązania podatkowego za okres 5 lat (art. 21 § 1 ust. 1 i art. 53 o.p.) W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Organy wydały zaskarżone rozstrzygnięcie i poprzedzające je postanowienie pierwszej instancji powołując się na art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organy powołały się przy tym na stanowisko orzecznicze, zgodnie z którym przepis ten nie tworzy w stosunku do stron uprawnień do wszczęcia postępowania, jeżeli nie wynikają one z przepisów prawa materialnego i wywiodły, że obowiązujące przepisy prawa podatkowego nie przewidują możliwości prowadzenia na wniosek strony postępowania podatkowego w zakresie weryfikacji wartości przedmiotu sprzedaży, bowiem jest to czynność podejmowana w ramach postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od czynności cywilnoprawnych (uzasadnienie postanowienia organu pierwszej instancji k. 9-11 akt administracyjnych). Rzecz jednak w tym, że organy nie dostrzegły, iż skarżący bynajmniej nie wnosili o wszczęcie postępowania w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od czynności cywilnoprawnych domagając się jedynie sprawdzenia wartości nieruchomości nabytej na podstawie aktu notarialnego z [...] 2019 r. celem weryfikacji prawidłowości pobranego przez płatnika (notariusza) podatku od czynności cywilnoprawnych (wniosek k. 6 akt administracyjnych). Nie dostrzegły również i tej istotnej okoliczności, że żądanie powyższe spełnia dyspozycję art. 272 punkt 1 litera b, w myśl którego organy są obowiązane do sprawdzania terminowego wpłacania zadeklarowanych podatków, w tym pobieranych przez płatników jak również punktu 2 cytowanego przepisu, na podstawie którego organy te mają obowiązek stwierdzenia czy zadeklarowane podatki są formalnie poprawne. Jak wskazano w doktrynie ocena formalnej poprawności ma na celu sprawdzenie czy dokument został sporządzony zgodnie z ustalonymi wymaganiami oraz czy nie zawiera błędów (M. NIezgódka-Medek Ordynacja podatkowa Komentarz Lexis Nexis., Warszawa wydanie 7 s. 997-998). Wartość nieruchomości jest zgodnie z art. 6 ust.1 punkt 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 815) podstawą opodatkowania. Od jej wysokości zależy prawidłowe obliczenie pobranie i wpłacenie podatku przez płatnika. Jednocześnie art. 6 ust. 3 cytowanej ustawy z 9 września 2000r. statuuje obowiązek organu ustalenia wartości rynkowej przedmiotu opodatkowania niezależnie od tego czy podatnik wskaże tę wartość. Jeśli zatem podatnik, jak w rozpoznawanej sprawie domaga się sprawdzenia wartości nieruchomości, która to wartość stanowi element konstrukcyjny daniny publicznoprawnej to organ ma obowiązek zadośćuczynić jego żądaniu na podstawie art. 272 punkt 1 litera b i punkt 2 o.p.. W toku ponownej weryfikacji zasadności postanowienia wydanego przez organ pierwszej instancji organ odwoławczy uwzględni powyższe wywody i spełni żądanie skarżących przyjmując, że w toku dotychczasowego rozpatrywania sprawy naruszone zostały art. 165a o.p. jako zbędnie zastosowany jak i art. 272 punkt 1 litera b i punkt 2 o.p.. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnym, (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) należało orzec jak w sentencji. PJ