I SA/Lu 14/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędzia WSA Jakub Polanowski Protokolant referent stażysta Magdalena Klimczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2025 r. nr 2055/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o umorzenie odsetek i kosztów upomnienia oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 listopada 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania S. P. (płatnik, skarżący, strona) od decyzji Zakładu Nr 1910/2025 z 20 października 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu odsetek i kosztów upomnienia, utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzją z 20 października 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia odsetek i kosztów upomnienia. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po przeprowadzonej ponownie szczegółowej analizie konta rozliczeniowego skarżącego Prezes ZUS ustalił, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. na 10 października 2025 r. konto płatnika nie wykazywało zadłużenia z tytułu odsetek i kosztów upomnienia. Z tego względu utrzymano w mocy decyzję o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż nie można prowadzić postępowania w sprawie o umorzenie odsetek i kosztów upomnienia, w sytuacji braku zaległości z tego tytułu. W skardze na powyższą decyzję S. P. wskazał, że jego problemy zostały stworzone przez instytucje państwowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponownie wskazał, że skarżący nie posiada zaległości, które mogłyby być przedmiotem jego wniosku o umorzenie (odsetki i koszty upomnienia). W piśmie z dnia 20 kwietnia 2026 r. skarżący podniósł, że ZUS znęca się nad nim, nie zwraca jego nadpłaty. Dołączył też zażalenie z dnia 21 marca 2026 r. skierowane do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, w którym wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji. Spłaca kredyt bankowy, utrzymując się z emerytury. Jego problemy powstały w związku z ogłoszeniem upadłości banku spółdzielczego oraz zatorów płatniczych w programie Czyste powietrze. Niesłusznie też naliczano mu podatki. Na rozprawie skarżący przedłożył w charakterze dowodu (uwzględnionego przez Sąd) postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 maja 2026r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 czerwca 2026 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Wskazał, że organ bezpodstawnie rozbił jego żądania zawarte w piśmie z dnia 6 października 2025 r., nadto nadal nie otrzymał on zwrotu nadpłaconej kwoty. Dodatkowo poinformował, że toczy się postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych dotyczące tej właśnie kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania z wniosku skarżącego o umorzenie odsetek i kosztów upomnienia. W myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest dopuszczalne wyłącznie z powodu oczywistych przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku, tj. gdy nie trzeba w sprawie przeprowadzić postępowania wyjaśniającego. Odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych jest możliwa tylko wtedy, gdy wniosek o wszczęcie postępowania pochodzi od podmiotu, który w oczywisty sposób nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu (por. wyroki NSA z 16 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2493/20, z 7 października 2021 r., sygn. akt II OSK 269/21, z 10 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 911/19). Druga sytuacja unormowana w przepisie art. 61a k.p.a. występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn", przez co rozumie się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania administracyjnego. Organ uznał, że ten właśnie przypadek zachodzi w niniejszej sprawie z tego względu, że skarżący nie posiada zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu odsetek i kosztów upomnienia, jak też – jak wskazywał we wniosku opłat manipulacyjnych. Sąd nie neguje, że skarżący znajduje się być może w trudnej sytuacji, posiada obciążenia, które przekraczają jego budżet, jednak nie wynikają one z tytułów, jakie zostały wskazane we wniosku o udzielenie ulgi. Tymczasem to rzeczą strony inicjującej postępowanie jest takie sprecyzowanie treści podania, by mogło ono być podstawą przeprowadzonego postępowania. Skoro już we wstępnej kontroli wniosku okazało się, że skarżący nie posiada zaległości płatniczych, o których mowa, to oczywistym jest, że nie można było wszcząć i przeprowadzić stosownego postępowania w zakresie jego wniosku. Odrębną sprawą są natomiast pozostałe żądania zawarte we wniosku strony (pismo z dnia 6 października 2025 r.). Organ zasadnie nadał im odrębny bieg (w części należą one bowiem do właściwości różnych organów), a sprawy są obecnie w toku. Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 maja 2026 r. wynika, że organ – w ponownie prowadzonym postępowaniu (ZUS) – zobowiązany został do uzupełnienia i przeanalizowania materiału dowodowego, bowiem do tej pory nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności tej sprawy (a dotyczy ona umorzenia kosztów egzekucyjnych). Jedną z nich jest istnienie nadpłaty, która wprost wynika z pisma Dyrektora Oddziału ZUS z 31 marca 2026 r. (kwota 766,65 zł), a która do tej pory nie została skarżącemu zwrócona. Z tych względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a