I SA/Wa 1470/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dalej "organ/Minister", z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U z 2020 r., poz. 256 dalej: k.p.a.) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 2097; dalej "ustawa"), po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez L. P., dalej "Skarżąca", oraz odwołania złożonego przez M. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...], odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. udziału w wysokości 1/6 prawa własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w kolonii T., woj. [...], utrzymano tę decyzję w mocy. Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący. Wnioskiem z [...] lipca 2019 r. L. P. wniosła o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. udziału w wysokości 1/6 własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w kolonii T., w woj. [...]. Wskazała, że decyzją z [...] października 2014 r., znak: [...], Wojewoda [...] potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. B. (brata J. B.) udziału w wysokości 1/6 w prawie własności tej nieruchomości. Decyzją z [...] lutego 2020 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił Skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty jako złożonego po terminie ustawowym tj. po dniu 31 grudnia 2008 r. Skarżąca wniosła odwołanie wskazując na naruszenie art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez błędne przyjęcie, że wniosek został złożony po 31 grudnia 2008r., w sytuacji gdy został złożony wcześniej, w 1991 r., przez innego współwłaściciela pozostawionej nieruchomości. Ponadto zarzuciła naruszenie artykułu 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że złożony w sprawie wniosek z [...] lipca 2019 r. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty zawierał braki formalne, które uniemożliwiały nadanie sprawie dalszego biegu przed ich usunięciem, tj. był niepodpisany. Dlatego więc, zgodnie z zaleceniami organu II instancji, Wojewoda [...] rozpoznając sprawę ponownie miał wezwać Skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku z [...] lipca 2019 r., a w przypadku uzupełnienia poprzez jego podpisanie, ponownie rozpoznać sprawę z zachowaniem wszelkich uprawnień przysługujących skarżącej, zgodnie z procedurą administracyjną. [...] kwietnia 2020 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek M. B., o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. udziału w wysokości 1/6 prawa własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w kolonii T., woj. [...]. Decyzją z [...] marca 2021 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił Skarżącej i M. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na złożenie wniosków po ustawowym terminie. Skarżąca i M. B. wnieśli odwołanie. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu odwołania stwierdził brak podstaw do odmiennej niż to dokonał organ I instancji oceny faktycznej i prawnej. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 powołanej ustawy. Jednocześnie art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Z przepisu tego wynika zatem, że postępowanie w danej sprawie może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia takiego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Po jego upływie roszczenie wygasa ponieważ termin ten jest terminem prawa materialnego, który jest nieprzywracany, gdyż nie ma do niego zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. odnoszący się do terminów prawa procesowego. Skarżąca pismem z [...] lipca 2019 r., a M. B. pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. złożyli wnioski o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, czyli po terminie zawartym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., tj. dniu 31 grudnia 2008 r. a więc z naruszeniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Odnosząc się do zarzutu stron o nie uwzględnieniu wcześniej złożonego wniosku przez innego uprawnionego organ wskazał, że w przypadku, gdyby któraś z zainteresowanych stron nie brała udziału w danym postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty zakończonym decyzją ostateczną, ma możliwość złożenia wniosku o wznowienie tegoż postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżąca i M. B. nie złożyli wniosku o wznowienie postępowania zainicjowanego wnioskiem F. B. zakończonego prawomocną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r. znak: [...]. Dlatego też, Wojewoda [...] właściwie rozpatrzył sprawę uznając wnioski Skarżącej i M. B. jako osobne wnioski, które zostały złożone po 31 grudnia 2008 r. Ponadto, organ II instancji stwierdził że przywołana w odwołaniu przez Nich uchwała NSA z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3/17, nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż przewiduje ona możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty stronie dotychczas nie uczestniczącej w postępowaniu o potwierdzenie ww. prawa zakończonego decyzją ostateczną, poprzez złożenie przez nią wniosku o wznowienie postępowania na postawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie poprzez złożenie nowego wniosku o wydanie nowej decyzji. Dodatkowo analiza literalna złożonego wniosku z [...] lipca 2019 r. i wniosku z [...] kwietnia 2020 r. nie stwarza wątpliwości odnośnie treści żądania z jakim wystąpili. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej i zwrot kosztów postępowania. Zarzuciła jej: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez jego niewłaściwą wykładnię prowadzącą do stwierdzenia, że wniosek o rekompensatę nie został złożony w terminie do 31 grudnia 2008 r., 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez odniesienia się w sposób wymagany powołanymi przepisami do poszczególnych wskazanych w odwołaniu zarzutów, jak również niepełne i nieścisłe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwą i jedynie częściową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co finalnie doprowadziło do przeniesienia uchybień poczynionych przez organ I instancji do postępowania odwoławczego, a w konsekwencji poskutkowało:, nieuzasadnionym przyjęciem przez organ odwoławczy jednostronnej wykładni obowiązującego prawa, która to wykładnia z pozbawia beneficjentów tego prawa, którymi są obywatele występujący w postępowaniu (vide m.in. art. 9 k.p.a.) realnej możliwości skorzystania z przysługujących im uprawnień. W uzasadnieniu skargi rozwinęła podstawy poszczególnych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz. U. 2021, poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie niesporne jest pomiędzy stronami że poprzednicy prawni Skarżącej pozostawili poza granicami obecnej Polski majątek w Kolonii t. w województwie [...]. Poza tym w obrocie prawnym obowiązuje prawomocna decyzja Wojewody [...] z [...] października 2014 r. znak: [...] o potwierdzeniu prawa do rekompensaty wydana na rzecz F. B. (brata właściciela pozostawionej nieruchomości). W postępowaniu tym nie brała udziału Skarżąca ani M. B.. Wniosek jaki złożyła skarżąca datowany był na [...] lipca 2019 r. a wniosek M. B. na [...] kwietnia 2020 r. Podstawę prawną do odmowy uwzględnienia żądania wskazaną przez organy był przepis art. 5 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty ograniczone było w czasie tj. do 31 grudnia 2008 r. Po tej dacie, jak trafnie wywodzą organy, roszczenie wygasało. Sąd w pełni podziela wywody skargi o tym, że na tle ustaw zabużańskich obecnie dominuje pogląd o tym, że złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli lub ich następców prawnych odnosi skutek w stosunku do pozostałych w tym sensie, że organ z urzędu wzywa ich jako strony tego postępowania. W tej sprawie jednak mamy do czynienia z zupełnie inną sytuacją faktyczną. Mianowicie w stosunku do jednego ze współspadkobierców wydana została w 2014 r decyzja o ustaleniu prawa do rekompensaty. Decyzja ta jest ostateczna i na mocy art. 16 k.p.a. i wyrażonej w tym przepisie zasady trwałości decyzji administracyjnych wiąże strony i organy. Postępowanie w tamtej sprawie jest więc zakończone. Dlatego organ w obecnie rozpoznawanej sprawie nie może zastosować konstrukcji współuczestnictwa materialnego a więc nie może ani uznać że sprawa nie została w całości rozpoznana gdyż pominięto pozostałych uprawnionych ani niejako "dołączyć" obecnego wniosku skarżącej i drugiego uprawnionego i ponownie rozpoznać sprawę. Jak trafnie wskazał organ w takiej sytuacji strona która nie brała udziału w postępowaniu mogła złożyć wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Z literalnego wniosku Skarżącej w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że domaga się potwierdzenia prawa do rekompensaty a nie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z [...] października 2014 r. Ponieważ wniosek Skarżącej z [...] lipca 2019 r. został złożony przez profesjonalnego pełnomocnika organ nie miał nawet obowiązku, wynikającego z art. 7 i 9 k.p.a. informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Przepis ten bowiem skierowany jest do stron, które prawa nie znają albo które nie mają świadomości znaczenia przepisów prawa w świetle podstaw uzasadniających żądanie prowadzenia postępowania administracyjnego. W związku z tym nie doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. Wywody skargi co do braku wnikliwej oceny zebranych dowodów, co miało polegać przede wszystkim na pominięciu wniosku z [...] stycznia 1991 r o przyznanie prawa do rekompensaty na rzecz Skarżące i kwestie dotyczące współuczestnictwa wszystkich uprawnionych w postępowaniu administracyjnym dt. mienia zabużańskiego, choć istotne to nie wywołują skutku w postaci konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Tak jak to zostało wskazane wyżej w obecnie rozpoznawanym postępowaniu, organ będąc związany wnioskami inicjującymi postępowanie administracyjne nie mógł ingerować w zakończone ostateczną decyzją wcześniejsze postępowanie administracyjne. Byłoby to możliwe tylko w sytuacji w której nowy wniosek byłby wnioskiem w trybie nadzwyczajnym (o wznowienie lub o stwierdzenie nieważności) albo gdy taką możliwość dają ustawy szczególne (art. 16 § 1 in fine k.p.a. w zw. z art. 20 ustawy z 8 lipca 2005 r. ). Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd skargę oddalił. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (D.U: 2020, poz. 1842), p. także uchwała składu 7 Sędziów NSA z 30 listopada 2020 II OPS 6/19).