I SA/Wa 2485/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Nina Beczek Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 lipca 2020 r. nr KOX/1326/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65) – dalej zwanej "ugn", art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 916) – dalej zwanej "ustawą przekształceniową" i art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 270) – dalej zwanej "ustawą zmieniającą", po rozpatrzeniu wniosku Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...] o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr: [...], [...], [...] z obrębu [...], jest nieuzasadniona, orzeczeniem z 16 lipca 2020 r. nr [...] umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Prezydent m.st. Warszawy pismem z 20 grudnia 2018 r. wypowiedział użytkownikowi wieczystemu opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr: [...], [...], [...] z obrębu [...] i zaproponował nową wysokość opłaty od 1 stycznia 2019 r. Do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynął za pośrednictwem poczty 21 stycznia 2019 r. wniosek użytkownika wieczystego o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ww. udziału jest nieuzasadniona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie orzeczeniem z 16 lipca 2020 r. umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 78 ust. 1 i 2 ugn aktualizacji opłaty rocznej dokonuje właściwy organ, wypowiadając w formie pisemnej wysokość dotychczasowej opłaty w terminie do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego oraz przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej wysokości opłaty rocznej. Użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. 5 października 2018 r. weszła w życie ustawa przekształceniowa, która w art. 1 ust. 1 i 2 stanowi, że 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów. Przez grunty zabudowane na cele mieszkaniowe należy rozumieć nieruchomości zabudowane wyłącznie budynkami: 1) mieszkalnymi jednorodzinnymi lub 2) mieszkalnymi wielorodzinnymi, w których co najmniej połowę liczby lokali stanowią lokale mieszkalne, lub 3) o których mowa w pkt 1 lub 2, wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innymi obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych. Natomiast art. 21 ust. 1 ustawy przekształceniowej stanowi, że postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych. 13 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa zmieniająca, która w art. 2 zmieniła ustawę przekształceniową. Zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Kolegium zauważyło, że postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, jako wszczęte po 5 października 2018 r. i niezakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej podlegało umorzeniu, a opłata przekształceniowa równa jest opłacie dotychczasowej. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 79 ust. 3 i art. 80 ugn od orzeczenia Kolegium nie przysługuje środek odwoławczy, jednakże strona niezadowolona z niniejszego orzeczenia może wnieść od niego sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Sąd Rejonowy [...] w [...] postanowieniem z 1 lipca 2021 r. sygn. akt [...], po rozpoznaniu powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej im. [...], odrzucił sprzeciw z powodu niedopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym, stwierdzając w tym zakresie właściwość sądu administracyjnego. Postanowienie Miasto [...] otrzymało 22 września 2021 r. Pismem z 28 września 2021 r. od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 16 lipca 2020 r. Miasto [...] wniosło za pośrednictwem poczty skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie: 1. art. 112 kpa i art. 9 kpa poprzez wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie błędnego pouczenia w zaskarżonym orzeczeniu w postaci wskazania środka odwoławczego, tj. sprzeciwu, czego konsekwencją było uniemożliwienie Miastu [...] wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia SKO w Warszawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone; 3 art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie, czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego skarżący wniósł o: 1. przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 16 lipca 2020 r. w postaci skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2. uchylenie w całości orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 16 lipca 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ; 3. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przyjętą w zaskarżonym orzeczeniu. Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z 27 lutego 2023 r. sygn. akt [...] odrzucił zażalenie wobec nieuiszczenia opłaty stosunkowej. Zarządzeniem z 17 maja 2023 r. WSA w Warszawie pozostawił wniosek o przywrócenie terminu bez nadawania mu dalszego biegu, uznając skargę za dopuszczalną, mając na uwadze art. 112 kpa (stosowany odpowiednio w sprawach aktualizacyjnych na mocy art. 79 ust. 7 ugn) w zw. z art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec prawomocnego odrzucenia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że niniejsza skarga była dopuszczana. Kolegium błędnie pouczyło stronę o prawie do wniesienia sprzeciwu od zaskarżonego orzeczenia do sądu powszechnego. Potwierdził to Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w prawomocnym postanowieniu z 1 lipca 2021 r. sygn. akt [...]. Wobec tego mając na uwadze, że zgodnie z art. 112 kpa, stosowanym odpowiednio w postępowaniach aktualizacyjnych (art. 79 ust. 7 ugn), błędne pouczenie w orzeczeniu co do wniesienia powództwa do sądu powszechnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia oraz wobec treści art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej zwanej "ppsa" Sąd nie mógł odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 ppsa (sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Przechodząc do meritum sprawy Sąd zauważa, że sporne pomiędzy Miastem [...], a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie było to, czy w niniejszej sprawie spełniły się wszystkie przesłanki do umorzenia postępowania aktualizacyjnego, zainicjowanego przez Spółdzielnię Mieszkaniową im. [...] w [...]. Sąd zauważa, że podstawę prawną orzeczenia SKO w Warszawie z 16 lipca 2020 r. stanowił art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Zgodnie z tym przepisem postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Z kolei ust. 1 art. 4 ustawy zmieniającej przewiduje, że jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Poza sporem jest to, że postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste zostało w niniejszej sprawie wszczęte z dniem złożenia do SKO w Warszawie, za pośrednictwem Prezydenta [...] jako organu właściwego (organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych), wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona (art. 78 ust. 2 ugn w zw. z art. 61 § 3 kpa i art. 79 ust. 7 ugn). Wniosek ten wpłynął do organu właściwego 21 stycznia 2019 r. W niniejszej sprawie spełniona została także przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej dotycząca niezakończenia postępowania aktualizacyjnego do 13 lutego 2019 r. (do daty wejścia w życie ustawy zmieniającej). Z akt sprawy wynika, że postępowanie aktualizacyjne 13 lutego 2019 r. było w toku. W tej dacie nie doszło do zawarcia ugody przez strony, ani do wydania przez SKO w Warszawie orzeczenia o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ugn). Trafnie zwróciło uwagę Miasto [...], że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie naruszyło art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej pomijając ustalenie, czy przed 1 stycznia 2019 r. wypowiedzenie zostało, czy nie zostało doręczone użytkownikowi wieczystemu przedmiotowych nieruchomości (działek ewidencyjnych). Zdaniem Sądu to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie prowadzi postępowanie aktualizacyjne i zobowiązane jest do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w jego całokształcie, jak tego wymagają art. 77 § 1 i art. 80 kpa stosowane w postępowaniu aktualizacyjnym na mocy art. 79 ust. 7 ugn. Grunt położony w [...], przy ul. [...] był przed 1 stycznia 2019 r. zabudowany budynkami mieszkalnymi, co wynika z treści działu I-O księgi wieczystej Kw nr [...]. Jego jedynym użytkownikiem wieczystym 1 stycznia 2019 r. była Spółdzielnia Mieszkaniowa im. [...] w [...]. W niniejszej sprawie zarysował się jednak spór pomiędzy Miastem [...], a Spółdzielnią Mieszkaniową im. [...], czy sporny grunt spełnia wymogi ustawy przekształceniowej. Miasto [...] twierdzi, że przedmiotowy grunt nie spełnia takich wymogów, co wynika z pisma Miasta [...] z 17 kwietnia 2019 r. (data wpływu do SKO w Warszawie). Z kolei Spółdzielnia utrzymuje, że sporny grunt podpada pod reżim ustawy przekształceniowej (sprzeciw Spółdzielni z 3 września 2020 r.). Z treści Kw nr [...] nie wynika, żeby zostało wydane zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ustawy przekształceniowej, potwierdzające przekształcenie. W niniejszej sprawie nie zostało wyjaśnione przez SKO w Warszawie, czy sporny grunt (w znaczeniu funkcjonalnym, prawnorzeczowym z art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego – por. wyrok NSA z 13 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 92/20) był objęty reżimem ustawy przekształceniowej, a jeżeli tak, to czy wypowiedzenie zostało, czy nie zostało doręczone użytkownikowi wieczystemu przed 1 stycznia 2019 r. Brak tychże ustaleń świadczy o tym, że wydanie przez SKO w Warszawie orzeczenia o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego było przedwczesne przez co SKO w Warszawie naruszyło art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 79 ust. 7 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO w Warszawie dokona ustaleń we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda akt odpowiadający prawu mając na względzie, że umorzenie postępowania aktualizacyjnego w oparciu o art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej będzie możliwe tylko wtedy, gdy okaże się, że grunty zapisane w Kw nr [...] były zabudowane 1 stycznia 2019 r. na cele mieszkaniowe (budynkami mieszkalnymi i niezbędną im infrastrukturą towarzyszącą przewidzianą ustawą przekształceniową) - co potwierdza zaświadczenie stwierdzające przekształcenie, a wypowiedzenie opłaty rocznej nie zostało przed 1 stycznia 2019 r. doręczone użytkownikowi wieczystemu przedmiotowych gruntów (działek ewidencyjnych). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 200 i art. 205 § 1 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.