I SA/Wa 352/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi H. M. i R.B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 listopada 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7281-47/2020/MP w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.

H. M. i R. B. (dalej, jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2020 r. znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania. Stan sprawy przedstawia się następująco. Pismem z dnia 12 grudnia 1990 r. K. S. (1) (senior), złożył do Urzędu Rejonowego w Warszawie wniosek "o otrzymanie ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą". Przedmiotowy wniosek został przekazany do rozpoznania do Wojewody Mazowieckiego postanowieniem Starosty Piaseczyńskiego z dnia 23 marca 2005 r. i zarejestrowany pod sygn. [...]. W dniu 3 października 2007 r. K. S.(2) (junior), będący następcą prawnym właściciela pozostawionej nieruchomości wystąpił do Wojewody Mazowieckiego z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez K. S.(1) (seniora) poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach: [...], [...], [...] oraz [...]. Wojewoda Mazowiecki wniosek K. S.(1) (seniora) oraz K.S. (2) (juniora) włączył do jednego postępowania prowadzonego pod sygn. [...]. Wojewoda Mazowiecki oceniając dowody zgromadzone w toku postępowania stwierdził, iż wynika z nich, że K. S. (1) (senior) był właścicielem tylko dwóch majątków, tj. [...] i [...]. Majątek [...] była własnością M. R. z domu S.. Majątek [...] był własnością Z.S.. Z akt sprawy wynika, że Wojewoda Mazowiecki podzielił postępowanie na 3 części: postępowanie prowadzone pod sygn. [...], dotyczące rekompensaty za majątki J[...] i [...]. Postępowanie to zakończone zostało decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 marca 2012 r., nr. [...], w której zostało potwierdzone stronom prawo do rekompensaty; postępowanie prowadzone pod sygn. [...], o rekompensatę za majątek [...] ; sprawa o sygn. [...], dotycząca majątku [...] została przekazana do Wojewody Pomorskiego zawiadomieniem z dnia 3 czerwca 2015 r., zgodnie z właściwością. Dodatkowo, z wniosku R. B. z dnia 15 sierpnia 2014 r. przed Wojewodą Mazowieckim toczy się postępowanie pod sygn. [...] dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami RP majątki: [...] i [...]. Ponadto, z wniosku H. M. z dnia 7 listopada 2017 r. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. z domu S. nieruchomości w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...] w woj. W. toczy się postępowanie pod sygn. [...]. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], znak: [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia 5 czerwca 2020 r. skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że na podstawie art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej jako: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.), organem wyższego stopnia w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy do spraw administracji publicznej. Z kolei zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi okoliczność ustalenia następstwa prawnego po zmarłej J. R.. W aktach zastępczych sprawy znajduje się kopia dokumentu z Urzędu Stanu Cywilnego w K., z dnia [...] marca 2012 r. (księga [...], strona 131), z którego wynika, że J. R. zmarła w dniu [...] maja 2000 r. w C. oraz ze posiadała obywatelstwo holenderskie. W przedmiotowych aktach sprawy brak jest jednak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej J. R. bądź zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego przez notariusza. Organ przytaczając treść art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wskazał, że zobligowany jest do zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu wszystkim potencjalnym spadkobiercom właściciela pozostawionego mienia. Jednym ze spadkobierców, po właścicielu mienia pozostawionego była J. R., zmarła w dniu [...] maja 2000 r., co czyni ją stroną postępowania. Organ podał, że nie dysponuje w chwili obecnej dokumentem świadczącym o nabyciu praw do spadku po J. R., a tym samym nie może zagwarantować jej spadkobiercom czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Wezwanie spadkobierców i ich przystąpienie do postępowania w miejsce zmarłej strony, będzie możliwe dopiero po przedłożeniu do akt sprawy postanowienia sądu o nabyciu spadku lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po J. R. wraz ze wskazaniem adresów zamieszkania wszystkich jej spadkobierców. Dodatkowo organ przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r., sygn. I OPS 3/17. Nadto wskazał, że H. M. przy swoim wniosku z dnia 7 listopada 2017 r. o wznowienie postępowania, załączyła akt zgonu J. R. z którego wynika, że urodziła się ona w dniu w dniu [...] sierpnia 1906 r. w C., a zmarła w dniu [...] maja 2000 r. w C. i posiadała obywatelstwo holenderskie. Z aktu zgonu, a także z postanowienia o nabyciu spadku po T. R. nie wynika, czy J. R. posiadała obywatelstwo polskie. Z obowiązującej w dacie śmierci J. R. ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim wynika, iż nie wyklucza ona możliwości posiadania podwójnego obywatelstwa, natomiast nakazuje traktować osoby, które posiadają obywatelstwo polskie i inne obywatelstwo, jako obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Z postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika natomiast, że J. R. nabyła spadek po T. R., co oznacza iż jest ona niewątpliwie stroną postępowania. Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodzili się i wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na ich rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez uznanie zmarłej J. R. za stronę postępowania w sprawie przyznania rekompensaty w sytuacji, gdy nie spełniała ona nigdy przesłanki posiadania obywatelstwa polskiego, bowiem w chwili śmierci była ona obywatelstwa Holandii, a jak wynika z ustawy obowiązującej w okresie naturalizacji całej rodziny, tj. w dniu 11 kwietnia 1961 r., obywatel polski nie mógł być równocześnie obywatelem innego państwa (ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim – Dz. U. z 1951 r. Nr 4 poz. 25), co wyklucza możliwość posiadania przez nią podwójnego obywatelstwa zarówno w tamtym, jak i późniejszym okresie; 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 28 K.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie J. R. za stronę postępowania, w sytuacji gdy wniosek K. S.(1) został złożony 3 października 2007 r., zaś J. R. zmarła w dniu [...] maja 2000 r., a zatem z mocy prawa nigdy nie była ona stroną tego postępowania, bowiem zmarła 7 lat przed jego wszczęciem; 3. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na śmierć strony, podczas gdy zawieszenie postępowania na tej podstawie dopuszczalne jest jedynie w razie śmierci strony w toku postępowania, gdy tymczasem J. R. zmarła 7 lat przed wszczęciem postępowania i nigdy nie miała charakteru strony procesu; 4. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez bezzasadne zawieszenie postępowania na skutek braku następców prawnych J. R., w sytuacji gdy prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie jest świadczeniem podzielnym i przyznawane jest stosownie do wielkości posiadanych udziałów przez uprawnionego wynikających z następstwa prawnego po właścicielu utraconego majątku, co do których organ rozstrzygnął w decyzji częściowej; 5. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 8 § 2 K.p.a. w zw. z art. 8 § 1 K.p.a. w zw. z art. 6 i 7 K.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie co do wnioskodawców – H. M. i R. B. przejawiające się zawieszeniem postępowania, podczas gdy decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Wojewoda Mazowiecki uwzględnił już prawo do rekompensaty w stosunku do części następców prawnych Z. S. i nie zawiesił on postępowania wobec braku uczestnictwa następców prawnych J. R., jak również w odrębnie prowadzonych postępowaniach dotyczących przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. S. nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej organ prowadzący zaniechał ustalenia dalszych spadkobierców po zmarłej J. R., co wobec oderwania od utrwalonej praktyki organu w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej stanowi istotne naruszenie zasady zaufania, mające wpływ na wynik sprawy; Nadto z ostrożności procesowej zarzucono naruszenie: 6. art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wezwanie stron przez organ, w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, do usunięcia braków w postaci dokumentów koniecznych do rozpatrzenia ich wniosku, stanowi środek właściwy do zastosowania w rozpatrywanej sprawie, a to z uwagi na fakt, że dokumenty których żąda organ nie dotyczą stron postępowania, a sam przepis stanowi lex specialis w odniesieniu do przepisów K.p.a., co oznacza że organ winien w pierwszej kolejności wezwać stronę do uzupełnienia braków wniosku, a po bezskutecznym upływie terminu na ich uzupełnienie, wydać rozstrzygnięcie na podstawie materiału dowodowego, którym na dany moment dysponował. W obszernych uzasadnieniu przedstawiono stosowną argumentację na poparcie stawianych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Ministra utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o zawieszeniu z urzędu postępowania wznowieniowego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy Wojewoda zasadnie z urzędu zawiesił postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. – zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105 K.p.a.). Zgodnie z 61 § 4 K.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Zaś art. 10 § 1 K.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z przepisu tego wynika, iż organ ma obowiązek prawidłowego ustalenia wszystkich stron postępowania. W uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17, stwierdzono, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Zagadnienie rekompensat za tzw. mienie zabużańskie reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu powołanych w przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie. Zaś z art. 3 ust. 1 i 2 tej ustawy wynika, że w przypadku, gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (ust. 1). W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie Wojewoda, postanowieniem z [...] maja 2020 r., następnie utrzymanym w mocy postanowieniem Ministra z dnia [...] listopada 2020 r. - zawiesił z urzędu postępowanie z wniosku H. M. z dnia 7 listopada 2017 r. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. z domu S. nieruchomości w miejscowości K., gmina P., powiat m. w woj. W., gdyż uznał, że rozpatrzenie sprawy uzależnione jest od ustalenia właściwego kręgu spadkobierców po J. R.. Jak bowiem wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] w G. Wydział XIII Cywilny z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt [...], spadek po T. R. (spadkobiercy M. R. z domu S.) nabyła skarżąca oraz J. R.. W aktach sprawy brak jest jednak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej J. R. bądź zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego przez notariusza. W ocenie Sądu stanowiska organów orzekających w sprawie jest prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1353/13, stwierdził, że spadkobranie nie jest kategorią prawa administracyjnego, dlatego organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek żądać udokumentowania tego faktu. Nie może bowiem pominąć, że z art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego (dalej, jako: k.c.) wynika domniemanie prawne, iż osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Następstwo prawne ze spadkobrania nie może zatem stanowić przedmiotu oświadczenia, ponieważ na skutki prawne z tego wynikające może powoływać się jedynie osoba, za którą przemawia ww. domniemanie prawne, określone w powołanym art. 1025 § 2 k.c. Potwierdzenie następstwa prawnego, jak wskazano, wynika z ustawowo określonego domniemania prawnego, a zatem nie może wynikać z domniemania faktycznego. Jedynie sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia nabycia praw do spadku przez spadkobierców i dokonuje tego w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wielkość ich udziałów (art. 677 § 1 k.p.c.). Ponadto zgodnie z art. 95j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Wobec powyższego wskazać należy, że dopiero po ustaleniu następców prawnych J. R. możliwe będzie prawidłowe prowadzenie postępowania - z udziałem wszystkich stron. Prawidłowo więc Wojewoda, a za nim Minister zaskarżonym postanowieniem zawiesił postępowanie w sprawie. Z kolei kwestie związane z obywatelstwem J. R. mogą zostać ocenione dopiero we wznowionym postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty w kontekście zaistnienia przesłanek wynikających z powołanych wyżej przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie ar. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.