I SA/Wa 57/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 listopada 2022 r. nr KOC/427/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] – po rozpatrzeniu odwołania W. M. od decyzji Prezydenta [...] z [...] grudnia 2021 r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – decyzją z [...] listopada 2022 r. nr [...] w pkt 1. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i w pkt 2. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615): - przyznało W. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. M., od dnia [...] sierpnia 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie, - odmówiło przyznania W. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. M. w okresie od [...] listopada 2021 r. do dnia [...] lipca 2022 r., z powodu posiadania w tym okresie prawa i pobierania świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Uzasadniając stanowisko Kolegium wyjaśniło, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie powinno zostać przyznane od [...] listopada 2021 r., bowiem wniosek został złożony [...] listopada 2021 r., jednakże negatywną przesłankę do ustalenia uprawnienia od tej daty było uprawnienie do konkurencyjnego świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca była bowiem uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od [...] listopada 2021 r. do [...] lipca 2022 r. na podstawie decyzji z [...] grudnia 2021 r., która została uchylona na wniosek strony decyzją z [...] sierpnia 2022 r., a ostatnie świadczenie zostało wypłacone w lipcu 2022 r., co potwierdza wyjaśnienie Prezydenta [...] zawarte w piśmie z [...] października 2022 r. Z przedstawionych względów, zdaniem Kolegium, za okres od [...] listopada 2021 r. do [...] lipca 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Skargę na decyzję Kolegium wniosła W. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w części w zakresie nieprzyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2021 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na jej wydanie poprzez niezastosowanie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co spowodowało nieprzyznanie skarżącej świadczenia począwszy od dnia, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od dnia [...] listopada 2021 r. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podniesiono nadto, że organ, wydając decyzję, pominął regułę z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącej przysługuje prawo wyboru korzystniejszego świadczenia. Zdaniem skarżącej nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca przesłanki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, nie będąc uprzednio pouczona o prawie wyboru jednego z nich. Takie postępowanie organów, zdaniem skarżącej, narusza nie tylko powołaną wyżej normę, ale również podstawową zasadę postępowania administracyjnego, tj. zasadę budzenia zaufania obywateli do organów Państwa, której urzeczywistnieniem jest obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a także obowiązek udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w toku postępowania tak, aby nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 8 i 9 kpa). Ponadto zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium, że fakt pobierania specjalnego zasiłku dla opiekuna oraz niezłożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezwarunkowego oświadczenia o rezygnacji z jego pobierania, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku. Skarżąca składając taki wniosek w chwili jego złożenia, pozbawiłaby się bowiem środków pieniężnych niezbędnych do własnego utrzymania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie z wnioskiem z [...] listopada 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła W. M., z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką H. M.. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca do lipca 2022 r. włącznie, pobierała przyznany decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. specjalny zasiłek opiekuńczy. Niesporne jest również, że na etapie postępowania administracyjnego strona działała przez profesjonalnego pełnomocnika, który nie zaskarżył decyzji organu I instancji z [...] sierpnia 2022 r. uchylającej, za zgodą skarżącej, decyzję z [...] grudnia 2021 r. przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powoływanej dalej jako "uśr" lub "ustawa"), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z omówionych przepisów wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego zarówno przyznania, jak i pobierania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu zarówno o fakt przyznania świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Gdyby bowiem strona miała przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Tym samym, gdyby strona miała przyznane jednocześnie dwa świadczenia - nie byłoby podstaw prawnych, aby nie mogła ich pobierać. By zapobiec takim sytuacjom, czyli kumulacji świadczeń, organy wydają decyzje o przyznaniu jednego świadczenia na dany okres. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji, wskazując na chęć pobierania innego świadczenia. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. W niniejszej sprawie skarżąca do lipca 2022 r. włącznie, pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany decyzją z [...] grudnia 2021 r. na okres od [...] listopada 2021 r. do [...] października 2022 r. Decyzja ta została uchylona decyzją z [...] sierpnia 2022 r. Wobec czego ostatni specjalny zasiłek opiekuńczy został skarżącej wypłacony za miesiąc lipiec 2022 r., co wynika z pisma Prezydenta [...] z [...] października 2022 r., znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. W oparciu o art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W omawianej sprawie Kolegium po analizie stanu prawnego i faktycznego prawidłowo orzekło o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem jego wypłaty od [...] sierpnia 2022 r. Wcześniej bowiem od [...] listopada 2021 r. i aż do [...] lipca 2022 r. skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy. Dopiero we wniosku z [...] sierpnia 2022 r. skarżąca zrezygnowała ze specjalnego zasiłku opiekuńczego na korzyść świadczenia pielęgnacyjnego, co znalazło wyraz w decyzji z [...] sierpnia 2022 r. o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, co z kolei wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak już wyjaśniono - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczeń: pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa i faktyczna) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Z tych względów Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Oczywistym jest, że dopiero po ustaniu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego (z dniem [...] lipca 2022 r.) skarżąca mogła otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, czyli jak słusznie wskazał w zaskarżonej decyzji organ – od dnia [...] sierpnia 2022 r., do tego dnia funkcjonowała bowiem w obrocie prawnym decyzja o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 uśr, należało ostatecznie przyjąć, że skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką począwszy od [...] sierpnia 2022 r., gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od daty wcześniejszej jak tego żąda skarżąca, tj. od [...] listopada 2021 r. W tym bowiem okresie W. M. przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę, a co - jak wyżej wspomniano - wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd oczywiście rozumie, że skarżąca chciała się zabezpieczyć i nie doprowadzić do sytuacji, w której zostanie bez wsparcia finansowego, czyli nie chce doprowadzić do okresu bez jakiegokolwiek świadczenia, stąd zapobiegawczo nie zrezygnowała z zasiłku w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz uczyniła to dopiero w piśmie z 9 sierpnia 2022 r. Organ prawidłowo jednak, w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa, orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2022 r., co czyniło skargę bezzasadną. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) Sąd skargę oddalił. Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powyższej ustawy.