I SA/Wa 689/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Marek Maliński, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2024 r. nr DN.rn.625.98.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę

Zaskarżoną decyzją DN.m.625.98.2021 z 15 lutego 2024r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako minister/organ) uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 06 sierpnia 2021r. nr N.II.7533.6.8.2018 i umorzył postępowanie przed organem I instancji w całości. Jak wynika z akt sprawy, postępowanie toczyło się na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej jako rozporządzenie). Ww decyzją z dnia z dnia 06 sierpnia 2021r. nr N.II.7533.6.8.2018 Wojewoda Podkarpacki, po przeprowadzeniu postępowania na wniosek B. J. (dalej jako skarżąca) stwierdził, że nieruchomość położona w obrębie R., gm. [...], oznaczona w operacie ewidencji gruntów jako działki nr : [...] o pow. 0,7445 ha oraz [...] o pow. 3,55 ha, na których usytuowany jest zespół dworsko-parkowy - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).Uchylając decyzję organu I instancji i umarzając postępowanie w sprawie minister podał, że wnioskodawczyni (skarżąca) nie legitymuje się przymiotem strony, albowiem prawa i roszczenia do złożenia wniosku w trybie § 5 rozporządzenia nabyła na podstawie umowy darowizny, nie ma więc interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa. Organ wyjaśnił, że wnioskodawcą w postępowaniu dotyczącym oceny podpadania nieruchomości pod przepisy dekretu może być tylko osoba, której dekret nadaje uprawnienia do złożenia takiego wniosku. Podał, że spadek po Z. D. z d. D. (byłej właścicielce nieruchomości) nabył wnuk S. S., który aktem notarialnym umowy darowizny, sporządzony w dniu 26 kwietnia 2017r darował siostrze B. J. przysługującą mu wierzytelność - ogół uprawnień wynikających z dochodzenia zwrotu będącej własnością Z. D., a przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości określonej jako "Zespół parkowo-dworski w R.", położonej w R., gmina [...], powiat [...], województwo podkarpackie, stanowiącej obecnie działki ewidencyjne nr [...] o pow. 0,7445 ha i dz. nr [...] o pow. 3,3500 ha. Wg ministra, na podstawie § 5 rozporządzenia uprawnione osoby mogły złożyć wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów dekretu ale uprawnienie takie przysługiwało byłym właścicielom przejętych majątków. Jak podał, ograniczenie podmiotów uprawnionych potwierdza art. 17 dekretu, który przewidywał dla wywłaszczonych właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości ziemskich (i tylko dla nich) możliwość otrzymania samodzielnego gospodarstwa rolnego poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek; a w przypadku nieskorzystania z tego prawa, przysługiwało im zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy, a więc świadczenie o charakterze osobistym, ściśle związanym z osobą uprawnioną, które nie dotyczy praw zbywalnych w rozumieniu art. 30 § 4 kpa. Stąd minister przyjął, że dekret, jako akt o charakterze szczególnym, musi być interpretowany ściśle, w kontekście wniosku z § 5 rozporządzenia, możliwości otrzymania gospodarstwa zastępczego lub zaopatrzenia miesięcznego, a więc odnosi wyłącznie do uprawnień właścicieli lub współwłaścicieli przejętych majątków a nie do osób które nabyły swoje prawa na podstawie umowy cywilnoprawnej. W skardze na ww decyzję skarżąca zarzuciła ministrowi : 1) naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 28 kpa, art. 30 § 4 kpa, art. 922 § 1 i 2 k.c., art. 1051 k.c. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez błędne uznanie przez organ administracyjny I instancji, iż uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i wszczęcia w ten sposób procedury stypizowanej w § 5 rozporządzenia jest uprawnieniem przypisanym do określonej osoby (tj. właściciela nieruchomości z chwili przejęcia własności przez Skarb Państwa) i jako takie jest wyłączone ze spadku i nie może zostać skutecznie zbyte na podstawie umowy zbycia spadku, gdy w rzeczywistości wniosek inicjujący postępowanie został złożony przez jedyny uprawniony do tego podmiot w osobie skarżącej B. J., która nabyła własność w drodze darowizny; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 30 § 4 kpa i art. 28 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez niezasadne uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania przed Wojewodą Podkarpackim w całości z uwagi na bezprzedmiotowość omawianego postępowania wynikającą z wszczęcia postępowania rzekomo na wniosek nieuprawnionego podmiotu, w sytuacji, w której wniosek inicjujący sprawę został złożony przez obecną właścicielkę nieruchomości B.J., b) art. 107 § 3 kpa poprzez sporządzenie przez organ II instancji uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób, który uniemożliwia ustalenie, który z prezentowanych przez niego poglądów prawnych przesądził o tym, iż nabywca spadku po dawnym właścicielu ziemskim nie może skutecznie wszcząć postępowania z § 5 rozporządzenia (tj. czy Minister uznał, iż uprawnienie do złożenia takiego wniosku przysługiwało jako uprawnienie osobiste i niedziedziczne wyłącznie właścicielowi/współwłaścicielowi nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu PKWN, czy też z tego powodu, iż omawiane uprawnienie nie może być skutecznie przeniesione na inny podmiot na mocy umowy zbycia spadku), c) art. 28 kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnej odmowie uznania skarżącej B. J. za stronę postępowania, gdy w rzeczywistości stan faktyczny sprawy wskazuje w sposób niebudzący wątpliwości na bezpośredni interes skarżącej w uznaniu, iż sporna nieruchomość położona w obrębie R., na której został usytuowany zespół dworsko-parkowy, nie podpadała pod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, d) § 5 ust. 1 i 2 oraz § 6 rozporządzenia mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w postaci nieuprawnionego przyjęcia przez organ I instancji, iż wniosek o stwierdzenie, że ww. nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN może zostać złożony wyłącznie przez ówczesnych właścicieli nieruchomości; Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i przekazanie sprawy do merytorycznego rozpoznania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wraz z zobowiązaniem organu II instancji do zaniechania dalszego umarzania postępowania na podstawie twierdzenia, iż postępowanie zostało wszczęte na podstawie wniosku podmiotu nieuprawnionego; a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów niniejszego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle treści przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako dekret) - brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżąca mocą wskazanej umowy darowizny, w drodze czynności cywilnoprawnej, weszła w prawa byłej właścicielki nieruchomości i może domagać się skutecznie wszczęcia postępowania na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu. Wnioskodawcą w postępowaniu dotyczącym oceny podpadania nieruchomości pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej może być bowiem tylko osoba, której dekret nadaje uprawnienia do złożenia takiego wniosku. W kontekście wniosku określonego w § 5 rozporządzenia, możliwość wszczęcia postępowania odnosi się wyłącznie do uprawnień właścicieli lub współwłaścicieli przejętych majątków, stąd teza o osobistym i niezbywalnym charakterze uprawnienia z § 5 rozporządzenia. Zasadnie też minister podał, że w orzecznictwie zwrócono uwagę, że nie ma normy prawa materialnego, z której wynikałoby, że np. nabywcy udziału w spadku w drodze czynności cywilnoprawej przysługiwałoby uprawnienie wywodzone z § 5 rozporządzenia, tym bardziej, że uprawnienie to dotyczyło sytuacji prawnej znacjonalizowanego właściciela nieruchomości (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 322/19; wyrok NSA z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 1703/20). Żądanie dochodzone w trybie § 5 rozporządzenia ma charakter publicznoprawny i niezbywalny. Nabycie wierzytelności przez B. J. od spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości mocą umowy cywilnoprawnej nie może powodować nabycia statusu strony postępowania administracyjnego, zbycie statusu strony w postępowaniu administracyjnym nie jest bowiem możliwe. Stanowisko to zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku I OSK 919/19 z 23 lutego 2022r.; LEX nr 3349558. Wskazał mianowicie, że interes prawny musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiącego podstawę wydania decyzji w określonym przedmiocie postępowania. Dany podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W tym aspekcie NSA wyjaśnił, że przepisy odnoszące się do problematyki nacjonalizacji nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie kreują zbywalnego w drodze czynności cywilnoprawnej roszczenia o unieważnienie decyzji blokujących możliwość odzyskania w naturze tego rodzaju nieruchomości. Z tego względu, podmiot powołujący się nabycie w trybie umowy cywilnoprawnej roszczenia w istocie nie nabywa interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa do bycia stroną wszelkich postępowań administracyjnych odnoszących się do gruntu przejętego przez Państwo w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Prawo domagania się ustalenia, iż nieruchomość nie podpadała poddziałanie dekretu nie ma charakteru zbywalnego roszczenia. Dla tego rodzaju żądania, zgodnie z § 5 rozporządzenia, właściwa jest droga postępowania administracyjnego. Jednak przepis § 5 rozporządzenia to przepis proceduralny, który sam w sobie nie kreuje podstawy materialnoprawnej uzasadniającej przyjęcie posiadania interesu prawnego w żądaniu wszczęcia postępowania administracyjnego. Uwzględniając powyższe Sąd oddalił skargę (art. 151 ppsa). Za niezasadne Sąd uznał argumenty co do naruszenia art. 28 kpa czy przywołanych w skardze przepisów postępowania (art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 30 § 4 kpa i art. 28 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa). Wbrew zarzutom skargi decyzja została prawidłowo uzasadniona (art. 107 § 3 kpa) a wywód ministra nie budzi wątpliwości. Uwzględniając etap sprawy i jej aspekt czysto formalny związany z możliwością zainicjowania postępowania "dekretowego" przez skarżącą, Sąd uznał za bezprzedmiotowe relacjonowanie historii i powierzchni objętego wnioskiem majątku; szczegółowo przedstawiły te kwestię organy administracji obu instancji, natomiast przyjęcie, że istotą sprawy jest legitymacja wnioskodawczyni – czyni zbędnym odnoszenie się do zasadności merytorycznego uwzględnienia bądź nieuwzględnienia wniosku.