I SA/Wa 99/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. K., B. K., M. K., A. K., S. W., J. K.-S., L. M. i M. M. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 lipca 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 1371/16 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 2000 (dwa tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta m.st Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz M. K., B. K., M. K., A. K., S. W., J. K.-S., L. M., M. M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

M.K(1), J.K., B.K., A.K., M.K. (2), L.M., M.M. oraz S.W. (dalej jako skarżący) pismem z 16 grudnia 2022 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie grzywny Prezydentowi m.st. Warszawy (dalej jako Prezydent lub organ) w związku z niewykonaniem przez ten organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 lipca 2017 r., sygn. akt I SAB/Wa 137/16, zobowiązującego Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 17 grudnia 2013 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], objętą dawną księgą hipoteczną [...] oraz za nieruchomość położoną w [...] w rejonie ulic [...], [...] i [...], objętą dawną księgą hipoteczną [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta te wraz z odpisem prawomocnego wyroku doręczone zostały zaś organowi 20 września 2017 r. W konsekwencji termin do jego wykonania upłynął 22 stycznia 2018 r. W związku ze zwłoką w wykonaniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 127/18 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 1000 złotych, oddalając skargę w zakresie zgłoszonego w niej żądania przyznania skarżącym sumy pieniężnej. Przy czym w ww. wyroku stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1334/20 wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy kolejną grzywnę w wysokości 3000 złotych, przyznał na rzecz skarżących sumę pieniężną po 1500 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Kolejnym wyrokiem tutejszego Sądu z 22 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 426/21 organowi została wymierzona grzywna w wysokości 6000 zł, przyznano na rzecz skarżących sumę pieniężną w wysokości po 2000 zł oraz stwierdzono, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odpis tego wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności wpłynął do organu 5 stycznia 2022 r. Mimo to sprawa odszkodowania nadal pozostawała nierozpoznana. W tym stanie rzeczy skarżący po raz kolejny wezwali Prezydenta m.st. Warszawy do wykonania wyroku (pismo z 22 listopada 2022 r.), a następnie wnieśli przywołaną na wstępie skargę, żądając w niej: wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości 15.000 zł w oparciu o art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 12.000 zł w oparciu o art. 154 § 7 p.p.s.a., stwierdzenie, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od Prezydenta m.st. Warszaw na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 p.p.s.a., W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że Prezydent m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr [...], zawiesił postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2021 poz. 1899 ze zm.) o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości do czasu złożenia przez strony prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłych A. K. i T. K. jak również ustalenia wszystkich stron przedmiotowego postępowania. Przy piśmie z dnia 15 września 2021r. przekazano do Wojewody Mazowieckiego zażalenie L. M., M. M., S. W., M. K.(1), J. K., M. K.(2), A. K. i B. K. z dnia 7 września 2021 r.) na postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy. Przy piśmie z dnia 28 września 2022 r. przekazano do Wojewody Mazowieckiego akta własnościowe w celu rozpoznania zażalenia. Postanowieniem nr [...] z dnia 2 listopada 2022 r. Wojewoda Mazowiecki uchylił postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 17 sierpnia 2021r. Pismem z dnia 3 listopada 2022 r. Wojewoda Mazowiecki przekazał Ministrowi Rozwoju i Technologii ponaglenie w sprawie rozpoznania zażalenia na postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 17 sierpnia 2021 r. wraz z aktami własnościowymi przedmiotowego postępowania. Dalej organ wskazał jakie czynności są przez niego podejmowane w celu załatwienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga, w zakresie w jakim zarzuca Prezydentowi m.st. Warszawy bezczynność w wykonaniu prawomocnego wyroku tutejszego Sądu jest zasadna, co skutkować musi wymierzeniem organowi określonej w sentencji grzywny, jak też oceny charakteru zaistniałej zwłoki. Wniesiona ona została w trybie art. 154 p.p.s.a. Przepis ten w § 1 stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w tym przepisie, stosownie do § 6 art. 154 p.p.s.a., wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 2 art. 154). Uwzględniając skargę sąd, w myśl § 7 art. 154 p.p.s.a., może ponadto przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Jednocześnie po myśli § 3 art. 154 wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia skargi. Uwzględnienie skargi na niewykonanie wyroku sądu administracyjnego następuje przede wszystkim poprzez wymierzenie organowi grzywny. Należy także podkreślić, że w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że sąd administracyjny, oceniając zasadność skargi na niewykonanie wyroku, bierze pod uwagę stan istniejący w dacie jej wnoszenia (M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Wyd. CH Beck, Warszawa 2011, T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 4, Warszawa 2011, wyrok NSA z dnia 4 marca 2009 r., I OSK 652/08, wyrok NSA z dnia 10 listopada 2009 r., II OSK 1390/09 publik. CBOSA). Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy, adekwatną grzywną będzie kwota 2000 zł. Wymierzając grzywnę w tej wysokości Sąd wziął pod uwagę czas jaki upłynął od wydania wyroku zobowiązującego do rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie, który na dzień wydania wyroku w przedmiotowej sprawie wynosił ponad 4 lata, ale przede wszystkim okres jaki upłynął od wydania ostatniego wyroku z 22 lipca 2021 r. wymierzającego organowi grzywnę za niewykonanie wyroku, do momentu złożenia kolejnej skargi z wnioskiem o wymierzenie grzywny (ponad 10 miesięcy), jak również fakt wydania już po wydaniu wyroku z 22 lipca 2021 r. przez organ postanowienia z 17 sierpnia 2021 r. o zawieszeniu postępowania do czasu złożenia przez strony prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłych A. K. i T. K. jak również ustalenia wszystkich stron przedmiotowego postępowania. Powyższe postanowienie zostało uchylone dopiero postanowieniem wojewody Mazowieckiego nr [...] z dnia 2 listopada 2022 r. Określając wysokość grzywny uwzględniono przy tym, że przedmiotowa (czwarta) skarga na niewykonanie ww. wyroku złożona została pismem z 12 grudnia 2021 r., gdy jednocześnie zostały uruchomione na wniosek skarżących postępowania zażaleniowe, w trakcie których akta zostały przesłane do organów wyższej instancji. Okoliczności te nie usprawiedliwiają niewykonania prawomocnego wyroku sądu, niemniej Sąd uwzględnił je przy określaniu wysokości grzywny uznając, że żądanie grzywny w wysokości wskazanej w skardze było żądaniem zbyt wygórowanym. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza również, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13 publik. CBOSA). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w wykonaniu wyroku przybrała postać kwalifikowaną, a więc rażąco narusza prawo, tj. art. 286 § 2 p.p.s.a., jak też art. 153 p.p.s.a. i art. 12 k.p.a. Przy tej ocenie Sąd wziął pod uwagę obiektywną wysokość przekroczenia terminu wyznaczonego przez Sąd w wyroku z 2017 r. opisanego wyżej. Natomiast Sąd oddalił skargę w zakresie przyznania od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz skarżących - na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a - sumy pieniężnej, uznając to żądanie za nieuzasadnione. Odwołując się do stanowiska NSA ze sprawy II GSK 1159/19, które Sąd w sprawie niniejszej podziela, wskazać trzeba, że suma pieniężna jest rozwiązaniem nowym na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, wprowadzonym z uwagi na niewystarczalność dotychczas istniejących środków ochrony prawnej przed bezczynnością i przewlekłym prowadzeniem postępowania przez organy administracji publicznej. Suma pieniężna ma zapewnić bardziej efektywną ochronę jednostki. Stanowi ona rodzaj rekompensaty za krzywdę, której skarżący doznał na skutek wadliwego działania administracji publicznej. Ma uświadomić skarżącemu, że nie jest on bezbronny, że sąd administracyjny widzi wszystkie dolegliwości i niedostatki jakich on doznaje na skutek przewlekłego prowadzenia jego sprawy i że obejmuje skarżącego ochroną. Zdaniem Sądu kwestia sumy pieniężnej powinna być ocenia odrębnie w każdej sprawie opartej na art. 154 p.p.s.a. i przyznanie tej sumy skarżącym wcześniejszymi wyrokami nie nakłada z automatu na Sąd obowiązku przyznania jej ponownie. Biorąc zatem okoliczność przywołane już przez Sąd przy uzasadnieniu wysokości wymierzonej grzywny, w szczególności fakt zawieszenia postępowania do czasu ustalenia wszystkich stron postępowania, nie ma potrzeby zastosowania dodatkowego środka dyscyplinującego organ do załatwienia sprawy o przyznanie odszkodowania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 oraz art. 154 § 2 zd. drugie p.p.s.a orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku Sąd wydał na podstawie art. 151 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.