I SAB/Wa 109/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosków 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosków z dnia [...] stycznia 1948 r. i [...] maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do części nieruchomości hipotecznej wydzielonej z "[...], rej. hip. Nr [...]", w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] solidarnie na rzecz I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 21 stycznia 2022 r. I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. (dalej: "skarżący"), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "Prezydent, "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosków z 29 stycznia 1948 r. i 25 maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości hipotecznej oznaczonej jako [...], wydzielonej z [...]. Skarżący zarzucili organowi rażące naruszenie art. 35 § 1 i 3 k.p.a.. Jednocześnie podnieśli, że na skutek braku podjęcia działań przez Prezydenta, pismem z 29 grudnia 2021 r., wnieśli ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie wynikającym z przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o zobowiązanie Prezydenta do wydania decyzji w możliwie najkrótszym terminie wyznaczonym przez Sąd oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że przed Prezydentem m. st. Warszawy nie toczy się żadne postępowanie, w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu na obszarze m. st. Warszawy. Prezydent podkreślił, że jak wynika z akt będących w dyspozycji organu dotyczących przedmiotowej nieruchomości nie złożono żadnego wniosku w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Ponadto, przy piśmie z 31 marca 2022 r. organ wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z 10 marca 2022 r., nr KOC/298/Go/22 uznało złożone w sprawie ponaglenie za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przedmiotem skargi I. O., J. O., Z. Z., A. Z. i J. Z. jest bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy, polegająca na nierozpoznaniu wniosków z 29 stycznia 1948 r. i 25 maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do części nieruchomości hipotecznej wydzielonej z [...]. Bezczynność ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym przepisami procedury administracyjnej terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, czy innego aktu. Do tego rodzaju wniosków prowadzi także definicja bezczynności sformułowana w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania), jak również stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast istotne znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, wnioski o przyznanie prawa własności czasowej do części nieruchomości hipotecznej wydzielonej z [...] nie zostały dotychczas rozpoznane, a więc skarga zasługuje na uwzględnienie. I tak, materiał dokumentacyjny wskazuje, że postanowieniem z 13 października 2015 r., nr 143/GK/DW/2015, Prezydent m. st. Warszawy zawiesił z urzędu postępowanie o odszkodowanie za nieruchomość położoną w Warszawie ozn. [...] wydzieloną z [...] - do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpoznania wniosków o przyznanie prawa własności czasowej z dnia 19 stycznia 1948 r. i z 25 maja 1949 r. W konsekwencji sam organ stwierdził, że postępowanie takie toczy się. Stan ten potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt I SAB/Wa 720/15 umarzając postępowanie sądowe w części dotyczącej zobowiązania organu do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość z uwagi na zawieszenie tego postępowania do czasu rozpoznania powyższych wniosków dekretowych. Postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody Mazowieckiego z 21 kwietnia 2016 r., nr 504/2016. W uzasadnieniu tego postanowienia Wojewoda wyjaśnił, że decyzją z 16 września 2014 r., nr 391/GK/DW/2014, Prezydent m. st. Warszawy odmówił ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. [...] ozn. hip. [...], wydzielonego z [...] oraz wskazał, że w stosunku do pozostałej części nieruchomości hipotecznych oznaczonych jako [...], wnioski z 29 stycznia 1948 r. oraz z 25 maja 1948 r. zostaną rozpatrzone w późniejszym terminie. Wojewoda stwierdził także, że "z akt przedmiotowej sprawy wynika, że wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego dotyczący nieruchomości położonej w Warszawie ozn. [...], wydzielonej z [...] – do dnia dzisiejszego nie został rozpoznany. Taki stan sprawy (z akt nie wynika aby postępowanie to było zakończone), prowadzi do konstatacji, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu ww. wniosków. Zatem, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd zobowiązał organ do ich rozpoznania w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W ocenie Sądu, termin ten jest wystarczający do załatwienia sprawy. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Z akt sprawy wynika, że do dzisiejszego wnioski dekretowe z 29 stycznia 1948 r. i 25 maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej do części nieruchomości hipotecznej wydzielonej z [...], pomimo wniesienia przez skarżących - pismem z 29 grudnia 2021 r. -wezwania do wydania merytorycznej decyzji nie zostały rozpoznane. Organ nie dokonał żadnej merytorycznej czynności zmierzającej do zakończenia przedmiotowej sprawy - przed wniesieniem skargi z dnia 21 stycznia 2022 r. na bezczynność organu, twierdząc że takich wniosków w aktach brak. Taki sposób działania organu godzi niewątpliwie w zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), co z kolei prowadzić musi do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Tymczasem, stanie na straży praworządności wymaga od organu prowadzenia postępowania w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że podejmuje on wszelkie niezbędne działania zmierzające do załatwienia sprawy. Ponadto organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania (pkt 3 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł.