II GSK 1173/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi E. Sp. k. w Z. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 747/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 668/22 w sprawie ze skargi E. Sp. k. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 lipca 2022 r. nr 1401-IOC.48.51.2021.2.BB w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi oddala skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") wyrokiem z 23 stycznia 2024r. sygn. akt II GSK 747/23, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2023r., sygn. akt VIII SA/Wa 668/22 w sprawie ze skargi A. Sp. k. w Z. (dalej: "skarżąca", "Spółka") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 lipca 2022r.,nr 1401-IOC.48.51.2021.2.BB w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądził od skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 3.000 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Pismem z 6 czerwca 2024r. pełnomocnik skarżącej Spółki, na podstawie art. 273 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") złożył skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyżej wskazanym prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2024r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz ponowne rozpoznanie sprawy. Strona wskazała jako przesłankę wznowieniową nową okoliczność - ujawnione po wydaniu wyroku stronniczość oraz brak niezawisłości sędziego Joanny Sieńczyło-Chlabicz. Skarżąca podkreśliła, że informację o wystąpieniu przesłanki wznowienia postępowania powzięła w dniu 18 marca 2024r., w związku z czym zachowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Podniosła, że nie mogła złożyć wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy na wcześniejszym etapie gdyż wiedzę o stronniczości i braku niezawisłości sędziego powzięła dopiero w dniu 18 marca 2024r., wtedy to doręczono jej pełnomocnikowi - adw. [...] protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] z [...] stycznia 2024r. Uzasadnione obawy co do braku bezstronności i niezawisłości sędzi Joanny Sieńczyło-Chlabicz wynikają z tego, że podczas posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] w dniu [...] stycznia 2024r. zabrała głos, wypowiadając się negatywnie o adw. [...]. Następnie, zaledwie kilka dni po zabraniu głosu na forum Rady Wydziału Uniwersytetu w [...] sędzia Joanna Sieńczyło-Chlabicz, jako członek składu orzekającego NSA wzięła udział w rozstrzyganiu spraw, zmieniając korzystne dla klienta adw. [...] orzeczenie Sądu I instancji. Zachowanie sędziego poprzedzające wydanie wyroków świadczy o poważnych wątpliwościach co do jej niezawisłości i bezstronności podczas wyrokowania, a wręcz wysoce uprawdopodabnia ich brak. W przedmiocie wątpliwości co do niezawisłości sędziego Joanny Sieńczyło-Chlabicz Spółka podkreśliła, że sędzia, będąca jednocześnie pracownikiem Uniwersytetu w [...], może właśnie z uwagi na powiązania pracownicze lub względy osobiste, poczuwać się w obowiązku opowiedzenia się po stronie Dziekana Uniwersytetu w [...], co w tej konkretnej sytuacji uczyniła, a pamiętać należy, że sędzia powinna pozostawać poza wszelkimi wpływami zewnętrznymi w związku z pełnioną przez siebie funkcją. Wskazany brak bezstronności sędziego i brak jej niezawisłości niewątpliwie ma wpływ na wynik sprawy. Gdyby strona wcześniej wiedziała o istnieniu pewnego rodzaju osobistego uprzedzenia do jej pełnomocnika, które zostało wprost wyartykułowane przez sędziego lub możliwym wpływie zatrudnienia Pani Sędzi na Wydziale Prawa Uniwersytetu w [...] na jej niezawisłość w orzekaniu, z pewnością złożyłaby wniosek o wyłączenie sędziego, co prawdopodobnie skutkowałoby wyłączeniem tego sędziego od orzekania w tej sprawie. Jednocześnie skład sędziowski, wolny od osobistych uprzedzeń wobec strony lub jej pełnomocnika, w szczególności mając na względzie korzystne dla strony rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji, mógłby utrzymać je w mocy i oddalić skargę kasacyjną oponenta procesowego. Jednakże strona o powyższej okoliczności faktycznej dowiedziała się już po wydaniu wyroku, w związku z czym niniejsza skarga jest w pełni uzasadniona. Pismem z 17 czerwca 2024r. skarżąca uzupełniła wniosek o wznowienie postępowania poprzez przytoczenie argumentacji w zakresie art. 165b § 1 Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga o wznowienie postępowania nie zawiera uzasadnionych argumentów. W myśl art. 273 § 2 p.p.s.a. można skutecznie żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Już z treści przytoczonego przepisu wynika, iż muszą to być okoliczności nieznane w toku postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem, mogące mieć wpływ na wynik sprawy oraz takie, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wznowienie postępowania, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, może mieć zastosowanie tylko w ściśle określonych w ustawie przypadkach. Nie jest w takim razie dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. W pierwszym rzędzie rozważenia wymaga zatem czy oparcie skargi na ustawowej podstawie może być utożsamiane z przywołaniem przepisu określającego taką podstawę. W orzecznictwie NSA wyrażony został pogląd, według którego mimo błędu we wskazaniu przez stronę przepisu prawa (powołanego jako podstawa wznowienia postępowania) konieczne jest dokonanie oceny czy tak wskazana podstawa mieści się w podstawach wymienionych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (m.in. w wyrok NSA z 11 października 2005r., sygn. akt FSK 2448/04 - w sprawie, w której jako podstawę wznowienia strona wskazała art. 401 pkt 2 k.p.c.). W konsekwencji przyjąć należy, iż dla oceny czy skarga została oparta na ustawowej podstawie wznowienia nie jest przesądzające powołanie przepisu określającego tę podstawę. Dla stwierdzenia, że skargę o wznowienie postępowania oparto na ustawowych podstawach nie jest też wystarczające sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający brzmieniu przepisu określającemu taką ustawową podstawę (tak też: T. Woś i in. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz" Wyd. Prawne LexisNexis; W-wa 2005 str. 677, teza 1; postanowienie NSA z 25 września 2001r., sygn. akt II SA/Gd 970/01, wyrok NSA z 17 kwietnia 2007r., sygn. akt I FSK 607/08; także orzeczenia SN na tle analogicznych uregulowań w k.p.c. - a to postanowienie SN z 28 października 1999r. sygn. akt II UKN 174/99, postanowienie SN z 29 stycznia 1968r., sygn. akt I CZ 122/67). Za najistotniejsze w tym względzie uznać należy zestawienie wskazanej przez stronę podstawy skargi o wznowienie z treścią jej uzasadnienia i zbadanie czy twierdzenia skargi taką ustawową podstawę stanowią. Odniesienie powyższych uwag do niniejszej sprawy poprzedzić należy przypomnieniem, że w rozpatrywanym przypadku strona wnioskując o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego przed NSA, zakończonego prawomocnym wyrokiem z 23 stycznia 2024r. sygn. akt II GSK 747/23, w podstawie skargi powołała art. 273 § 2 p.p.s.a. Wnioskodawca wskazał, że jego zdaniem "w sprawie nową okolicznością są ujawnione po wydaniu wyroku stronniczość oraz brak niezawisłości sędziego Joanny Sieńczyło-Chlabicz, jak również jej osobisty negatywny stosunek do pełnomocnika strony, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. O okoliczności tej, strona dowiedziała się już po wydaniu wyroku, który zapadał na posiedzeniu niejawnym i został pełnomocnikowi doręczony". Pełnomocnik podkreślił także, że "strona nie mogła złożyć wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznawania sprawy na wcześniejszym etapie, gdyż wiedzę o stronniczości i braku niezawisłości sędziego powzięła dopiero w dniu 18 marca 2024r, wtedy to doręczono adw. [...] protokół z posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] z dnia [...] stycznia 2024r.". Zdaniem wnioskodawcy "Uzasadnione obawy co do braku bezstronności i niezawisłości sędzi Joanny Sieńczyło-Chlabicz wynikają z tego, że podczas posiedzenia Rady Wydziału Prawa Uniwersytetu w [...] w dniu [...] stycznia 2024r. zabrała głos w sprawie, wypowiadając się negatywnie o adw. [...]". W kontekście wskazanych przez wnioskodawcę podstaw wznowieniowych należy podkreślić, iż zakreślonych ustawowo ram dopuszczalności weryfikacji orzeczeń w trybie wznowienia nie można więc rozszerzać. NSA nie znajduje żadnych podstaw ku temu, aby przypisać tego typu okolicznościom charakter okoliczności faktycznych, o których mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a. - powołanym przez stronę jako ustawowa podstawa wznowienia postępowania. Jak trafnie bowiem podnosi się w nauce prawa "Logiczna wykładnia przepisu art. 273 § 2 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że chodzi w nim o takie okoliczności faktyczne - względnie dowody, które dotyczą podstawy skargi i uzasadniają przytoczony w niej stan faktyczny" (K. Sobieralski, Sądownictwo administracyjne - skarga o wznowienie postępowania - braki w postępowaniu dowodowym zawinione przez skarżącego. Glosa do postanowienia WSA z 16 maja 2011r., sygn. akt II SA/Gl 82/11, OSP 2012, nr 10, s. 719). Za stanowiskiem, że okoliczności związane z oceną podstaw do wyłączenia sędziego ustawodawca wyraźnie odróżnia od okoliczności faktycznych, późniejsze wykrycie których mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, przemawia i to, że fakt orzekania przez sędziego podlegającego wyłączeniu stanowi odrębną od art. 273 § 2 p.p.s.a. podstawę wznowienia postępowania, przewidzianą art. 271 pkt 1 p.p.s.a. (tak też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2009r., sygn. akt II GSK 264/09 - cytowane orzeczenia publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny biorąc pod uwagę wskazane wyżej wywody (oparte m.in. na poglądach wyrażonych w uzasadnieniu wyroku NSA z 11 października 2005r., sygn. akt FSK 2448/04) zbadał, czy zaszła przyczyna wznowienia postępowania z przyczyny nieważności przewidziana w art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie Sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Odnosząc się do podstawy skargi sformułowanej w art. 271 pkt 1 p.p.s.a., odnotować trzeba, że ustawodawca w art. 18 p.p.s.a. określił zamknięty katalog okoliczności sprawiających, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy. Zgodnie z art. 18 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Biorąc pod uwagę wywody zawarte w skardze o wznowienie postępowania nie można także uznać, iż w stosunku do sędziego NSA Joanny Sieńczyło-Chlabicz zachodziły przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy, gdyż żaden z przypadków wymienionych wyczerpująco w art. 18 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Podkreślenia wymaga natomiast, że udział w postępowaniu sędziego, który - stosownie do treści art. 19 p.p.s.a. - powinien być wyłączony na własne żądanie lub na wniosek strony, nie uzasadnia wznowienia postępowania (zob. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lutego 2025r., sygn. akt III OSK 1541/24; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2025r., sygn. akt I FSK 1789/2; A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 271; R. Mikosz, 16.4. Podstawy skargi o wznowienie postępowania [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory, red. R. Mikosz, Warszawa 2008). Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego. O kosztach postępowania sądowego, mimo wniosku organu, nie orzeczono, ponieważ zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed Sądem I instancji, a w świetle stanowiska zajętego w uchwale NSA 17 stycznia 2023r., przy oddaleniu skargi o wznowienie postępowania brak jest podstaw do zasądzenia kosztów postępowania wznowieniowego, ponieważ takie orzeczenie nie zostało wymienione w treści art. 209 p.p.s.a. (zob. in fine uzasadnienia uchwały NSA z 17 stycznia 2023r., sygn. akt II GPS 1/22, ONSAiWSA 2023, nr 3, poz. 35).