II GZ 120/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1058/21 o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz zwrocie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia składek członkowskich postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1058/21, odrzucił skargę kasacyjną Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lipca 2021 r. w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z [...] października 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy umorzenia składek członkowskich. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Wyrokiem z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1058/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na ww. uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2020 r., uchylił zaskarżoną uchwałę. Od powyższego wyroku Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych reprezentowane przez radcę prawnego wywiodło skargę kasacyjną. W skardze kasacyjnej wskazano, że wyrok jest zaskarżony w całości, przy czym wniesiono o uchylenie wyroku i oddalenie skargi oraz o rozpoznanie skargi na rozprawie. Sąd I instancji stwierdził, że złożona skarga kasacyjna zawiera brak formalny, wobec czego zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 9 września 2021 r., wezwano pełnomocnika organu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej, poprzez wskazanie zakresu żądania uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku zgodnie z art. 176 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) oraz nadesłanie dwóch odpisów ww. oświadczenia. Sąd wskazał, że przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, wysłana pełnomocnikowi organu na adres organu, po dwukrotnym awizowaniu (5 i 13 października 2021 r.) została zwrócona do WSA w dniu 27 października 2021 r. z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Zarządzeniem z dnia 28 października 2021 r. uznano ww. przesyłkę za doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a., jednakże do dnia wydania postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej organ nie uzupełnił braków formalnych skargi kasacyjnej. Wydając postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, Sąd I instancji przywołał m.in. treść art. 176 § 1 p.p.s.a. i stwierdził, że organ wnosząc skargę kasacyjną spełnił jedynie wymagania określone w art. 176 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Analiza formalna skargi kasacyjnej wykazała zaś, że wnioski skargi kasacyjnej, o których mowa w art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie zawierają oznaczenia zakresu żądanego uchylenia wyroku. W związku z powyższym WSA wezwał organ do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w zakreślonym terminie, z jednoczesnym pouczeniem o skutkach procesowych jego zaniechania. Zdaniem Sądu, wezwanie zostało wysłane na prawidłowy adres organu jednakże nie zostało odebrane, wobec czego w dniu 20 października 2021 r. dokonano jego zwrotu do Sądu. WSA na podstawie art. 73 p.p.s.a. uznał przesyłkę za doręczoną z dniem 19 października 2021 r., w konsekwencji czego przyjął, że ostatnim dniem na uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej był 26 października 2021 r. Skoro do dnia wydania zaskarżonego postanowienia organ nie uzupełnił braków formalnych skargi kasacyjnej, Sąd I instancji stwierdził, że nie ma pełnej wiedzy, czy w skardze tej zawarty jest wniosek o uchylenie wyroku w całości, czy tylko w części. WSA podkreślił również, że z uwagi na to, iż w rozpoznawanej sprawie w imieniu organu czynności procesowych dokonywał profesjonalny pełnomocnik, uzasadnione jest stwierdzenie, że jako osoba legitymująca się wymaganą wiedzą i doświadczeniem zawodowym, zna on procedurę zaskarżania rozstrzygnięć w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz jest świadom skutków prawnych popełnionych w tym zakresie uchybień. Zdaniem WSA, dostrzeżone w sprawie uchybienia musiały skutkować odrzuceniem skargi kasacyjnej w oparciu o art. 178 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 65 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 69 p.p.s.a. w zw. z art. 73 § 1- 4 p.p.s.a. w zw. z art. 178 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie albowiem Sąd skierował wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej na niewłaściwy adres pełnomocnika Organu a następnie, pomimo błędnego adresu, zastosował fikcję doręczenia po podwójnej awizacji przesyłki zawierającej wezwanie - czego następstwem było nieuprawnione wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej; 2. art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarga kasacyjna objęta była brakiem formalnym polegającym na niewskazaniu zakresu żądania uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku - podczas gdy skarga kasacyjna braku takiego nie zawierała. W uzasadnieniu zażalenia organ skarżący kasacyjnie podniósł, że przesyłka sądowa zawierająca wezwanie została wysłana do pełnomocnika organu na adres: [...], a następnie została uznana za doręczoną w trybie art. 73 p.p.s.a. Zdaniem kasatora, powyższe działanie Sądu należy uznać za niewłaściwe, bowiem WSA próbował dokonać doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej na niewłaściwy adres pełnomocnika organu, tj. na adres: [...] zamiast na adres [...1]. Skarżący kasacyjnie podkreślił, że adres mieszczący się na [...], w toku całego postępowania nie był wskazywany ani przez organ ani przez jego pełnomocników jako adres właściwy do dokonywania doręczeń w sprawie. Organ na etapie całego postępowania posługiwał się tylko i wyłącznie jednym adresem do doręczeń, tj. adresem: [...1], o czym świadczy treść wszystkich pism związanych z niniejszym postępowaniem oraz działania Sądu, zgodnie z którymi pozostałych doręczeń dokonywano na adres prawidłowy. Zdaniem wnoszącego zażalenie, jedyną okolicznością, która mogła (choć niesłusznie) zasugerować posłużenie się przez Sąd błędnym adresem do doręczeń, było omyłkowe posłużenie się przez pełnomocnika organu nieaktualnym papierem firmowym, na którym utrwalono złożoną w sprawie skargę kasacyjną. W nagłówku tej skargi, w części graficznej pisma zamieszczony był od kilku już lat nieaktualny adres organu, jednakże w samej treści pisma został wskazany prawidłowy adres do doręczeń, tj. [...1]. Adres do doręczeń w sprawie pozostawał zatem niezmiennie ten sam (także pomimo zmiany pełnomocników), a graficzny błąd w nagłówku skargi kasacyjnej, nie powinien mieć wpływu na prawidłowość doręczeń w sprawie. W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd w kwestiach proceduralnych powinien kierować się treścią pisma procesowego. a nie jego elementami graficznymi. W zażaleniu ponadto wskazano, że organ nigdy nie informował Sądu o zmianie adresu do doręczeń w trybie art. 70 § 1 p.p.s.a., co przesądza także o tym, że na etapie całego postępowania legitymował się on adresem wskazanym m.in. na kartach 13, 20, 25, 32, 51, 58. WSA nie powinien zatem doręczać wezwania na "zmieniony na własną rękę" błędny adres, ponieważ to na organie spoczywa obowiązek powiadomienia o zmianie adresu do doręczeń, czego organ nigdy nie uczynił. W sytuacji, w której powstała jakakolwiek wątpliwość związana z prawidłowością dokonywanych doręczeń (choćby z uwagi na graficzny i nic nieznaczący aspekt graficzny pisma), Sąd powinien tę okoliczność dokładnie zbadać, dokonując ponownego doręczenia na prawidłowy adres, nie zaś automatycznie uznawać fikcję dokonanego doręczenia. Organ wnoszący zażalenie stwierdził, że posłużenie się przez WSA niewłaściwym adresem doprowadziło do nieuprawnionego zastosowania przepisów dotyczących fikcji doręczeń, co skutkowało przedwczesnym wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Pełnomocnik organu nie miał bowiem nigdy obiektywnej możliwości uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi kasacyjnej, bowiem wezwanie do uzupełnienia tych braków nigdy nie zostało mu doręczone w sposób prawidłowy. Tym samym w niniejszej sprawie nie mógł zostać zastosowany art. 73 p.p.s.a. W ocenie organu z przedstawionej argumentacji jednoznacznie wynika, że dane wynikające z dowodu doręczenia wezwania są niezgodne z rzeczywistością co oznacza, że składający skargę kasacyjną pełnomocnik nie mógł w ogóle odebrać przesyłki pocztowej. Przedstawione okoliczności powinny skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia w całości, a w konsekwencji ponownym wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej na nowy adres do doręczeń, mieszczący się na [...2]. Na marginesie organ wnoszący zażalenie zauważył, że złożona w sprawie skarga kasacyjna - wobec treści zaskarżonego wyroku - nie zawierała braku formalnego w postaci niewskazania zakresu żądanego uchylenia. Wyrok zaskarżony był w całości, a jego uchylenie mogło polegać wyłącznie na uchyleniu całości orzeczenia. Wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi mogło być zatem nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty sformułowane w punkcie 1 petitum zażalenia w swojej istocie sprowadzają się do zakwestionowania przez organ prawidłowości dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń, dotyczących wystąpienia w niniejszej sprawie fikcji doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie dla strony do uzupełnienia braków formalnych wywiedzionej skargi kasacyjnej, konsekwencją czego niezasadnie uznano, że skarżący kasacyjnie organ nie uzupełnił stwierdzonego braku formalnego skargi kasacyjnej w terminie wynikającym z przyjętej przez Sąd daty doręczenia wezwania. Analiza akt sprawy, zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji oraz argumentów przedstawionych w zażaleniu, uzasadniają stwierdzenie, że WSA nie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej organu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, korespondencja zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej została skierowana do pełnomocnika organu na błędny adres. Podkreślić należy, że strona inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne powinna precyzyjnie wskazać adres na jaki spodziewa się doręczania pism z Sądu. Wskazując adres strona bierze na siebie ryzyko, że Sąd uzna za dowód doręczenia zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki jeżeli wskazany na nim adres będzie się pokrywał z podanym przez stronę postępowania. Temu obowiązkowi spoczywającemu na stronach postępowania sądowoadministracyjnego, wynikającemu z art. 46 § 2 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., odpowiada obowiązek sądu prawidłowego zaadresowania przesyłki i dokonywania doręczeń zgodnie z przepisami określonymi w Rozdziale 4 "Doręczenia", w tym zwłaszcza w treści art. 65-73 p.p.s.a. Skuteczność dokonania zarówno doręczenia właściwego, jak i doręczenia zastępczego, sąd administracyjny może poddawać weryfikacji co do zasady tylko w sytuacji, gdy przesyłka jest prawidłowo zaadresowana do właściwego adresata. W przeciwnym razie sąd dopuszcza się naruszenia art. 65 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II GZ 495/13). Z akt sprawy wynika, że Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w toku prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego posługiwało się adresem do doręczeń: "[...1]", wskazywanym zarówno w pismach procesowych organu, strony przeciwnej skarżącej w pierwszej instancji, jak i w pismach kierowanych do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych przez Sąd I instancji (vide: skarga RPO – karta akt sądowych nr 3, odpowiedź na skargę – karta akt sądowych nr 15; dwa wezwania Sądu z dnia 12 maja 2021 r. – karta akt sądowych nr 20 oraz nr 25; odpowiedź Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na wezwanie Sądu – karta akt sądowych nr 32 oraz koperta, w której została nadana – karta akt sądowych nr 35; doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem – karta akt sądowych nr 51; pełnomocnictwo procesowe – karta akt sądowych nr 58). Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej skierował na adres: [...] (vide: karta akt sądowych nr 65). Jak wynika z akt sprawy, adres na wezwaniu nie był prawidłowy, a zatem Sąd I instancji nie był uprawniony do przyjęcia fikcji doręczenia, o której mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega wprawdzie niestaranność pełnomocnika profesjonalnego reprezentującego organ na etapie wnoszenia skargi kasacyjnej oraz posłużenie się przez niego pismem firmowym organu, zawierającym w jego nagłówku inny adres niż rzeczywisty adres organu, którym posługiwano się na etapie całego toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym, jednakże stwierdza, iż okoliczność ta nie dawała Sądowi I instancji uprawnienia do kierowania korespondencji właśnie na ten adres. Dopóki bowiem strona postępowania nie złoży w toku postępowania w sposób skuteczny oświadczenia o zmianie adresu do doręczeń, Sąd obowiązany jest do dokonywania każdego doręczenia na dotychczasowy adres strony. Zgodnie z treścią art. 70 § 1 p.p.s.a. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń, w tym adresu elektronicznego, lub siedziby. Do czasu, dopóki strona postępowania nie zawiadomi sądu o zmianie adresu do doręczeń, sąd nie może zaistnienia takiej okoliczności wysnuwać samodzielnie, chociażby z kolejnego złożonego w toku postępowania pisma strony wynikał inny adres niż dotychczas przez nią używany. Tym bardziej nieprawidłowe było dokonanie doręczenia przez WSA na inny adres niż dotychczas, w sytuacji, gdy oświadczenie o zmianie adresu nie zostało Sądowi złożone, zaś w skardze kasacyjnej wskazane zostały dwa różne adresy (jeden w nagłówku pisma, drugi zaś w określeniu danych podmiotu wnoszącego skargę kasacyjną). W przedstawionych okolicznościach sprawy stwierdzić należy, że wezwanie Sądu I instancji z dnia 30 września 2021 r. do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej zostało nadane na adres, którego organ nie używał na żadnym etapie toczącego się postępowania, a w konsekwencji – na skutek braku podjęcia przesyłki w przewidzianym terminie – nie mogło dojść do skutecznego doręczenia w trybie zastępczym. W takim stanie sprawy, w świetle art. 73 § 2 – 4 p.p.s.a., Sąd I instancji niezasadnie uznał, że przedmiotowe wezwanie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę kasacyjną w trybie tego przepisu z dniem 19 października 2021 r. W konsekwencji termin do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej nie rozpoczął biegu w tej dacie i nie upłynął z dniem 26 października 2021 r. Przedstawione powyżej okoliczności nie dawały zatem podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a., zgodnie z którym wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny na marginesie niniejszej sprawy odnosi się również do kwestii zasadności wezwania przez Sąd I instancji do usunięcia braków formalnych, które w ocenie WSA zawierała złożona przez organ skarga kasacyjna. Jak stanowi art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (§ 1). Poza tymi wymaganiami skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (§ 2). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie WSA narusza wskazane przepisy art. 178 w zw. z art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jak bowiem wynika z treści skargi kasacyjnej, wyrok został zaskarżony w całości, a także został sformułowany wniosek o uchylenie tego wyroku i oddalenie skargi, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie ma wątpliwości co do zakresu żądania uchylenia zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1058/21. Wyrok został zaskarżony w całości, zaś organ wnoszący skargę kasacyjną domagał się jego uchylenia i oddalenia skargi. Zdaniem NSA, zakres żądanego uchylenia orzeczenia wynika jednoznacznie z treści skargi kasacyjnej, sformułowanego w niej zakresu zaskarżenia "w całości" oraz złożonego wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a zatem - wbrew twierdzeniom WSA – nie wymaga wykładni. W tym miejscu warto wskazać, że odrzucenie skargi kasacyjnej jest rozstrzygnięciem, którego zastosowanie może mieć miejsce tylko w ściśle określonych przypadkach, w taki sposób, aby nie doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Skoro więc, jak wywiedziono powyżej, Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega przeszkód w przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej z powodu sposobu sformułowania wniosku o uchylenie wyroku i oddalenie skargi oraz sprzeczności pomiędzy złożonym wnioskiem a oznaczeniem zakresu zaskarżenia orzeczenia (art. 176 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a.), to uznać należało, że odrzucenie skargi kasacyjnej w okolicznościach niniejszej sprawy było niezasadne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.