II GZ 399/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia D. S.A. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 620/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi A. Sp. j. w L. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 21 grudnia 2023 r. nr POD.503.143.2021.WF.AFR.15 w przedmiocie odmowy przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 września 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 620/24, odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi A. Sp. j. w L. (strona skarżąca, skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego (GIF, organ) z dnia 21 grudnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przeniesienia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2024 r. odrzucił skargę strony skarżącej na powyżej powołaną decyzję, wskazując że pomimo prawidłowego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1000 zł, w terminie uiszczono wpis w wysokości 100 zł. Wnioskiem z dnia 7 czerwca 2024 r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że pełnomocnik otrzymała w dniu 25 marca 2024 r. wyłącznie pismo przewodnie bez załącznika. Doręczone pismo przewodnie nie zawierało wskazania kwoty wpisu ani też wymaganego prawem pouczenia o odrzuceniu skargi. Pełnomocnik wskazała, że cierpi na boreliozę i reumatoidalne zapalenie stawów, ma 75 lat i prowadzi kancelarię samodzielnie, jednocześnie dołączając do wniosku kartę informacyjną leczenia szpitalnego z 12 kwietnia 2024 r. Sąd I instancji, odmawiając przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wskazał, że w aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania do uiszczenia wpisu (k. 28 akt sądowych). Sąd uznał także, że nawet gdyby przyjąć twierdzenie pełnomocnika skarżącej, że odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie został do tego pisma załączony, pełnomocnik miał świadomość skierowania do niego wezwania do uiszczenia wpisu, a w razie jakichkolwiek wątpliwości – miał możliwość skontaktować się z sekretariatem sądowym, czego jednak nie uczynił. Sąd zaznaczył także, że nie można przyjmować uiszczenia kwoty w jakiejkolwiek wysokości za wykonanie wezwania Sądu. Ponadto prowadzący jednoosobowo kancelarię profesjonalny pełnomocnik powinien brać pod uwagę możliwość wystąpienia problemów zdrowotnych, które uniemożliwią mu wykonywanie czynności zawodowych, bowiem zasadne jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. W ocenie Sądu I instancji, samo dokonanie wpłaty lub zlecenie przelewu jest czynnością o charakterze technicznym, więc uiszczenie opłaty sądowej może być dokonane na wiele sposobów, nie tylko osobiście przez samego pełnomocnika. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego nie uprawdopodobniono w należyty sposób braku winy pełnomocnika skarżącej w niedochowaniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi w prawidłowej wysokości, tym samym wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zażalenie na powołane na wstępie postanowienie wniósł uczestnik postępowania D. S.A. w K. (uczestnik), zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa procesowego, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie i nieprzywrócenie terminu, pomimo uprawdopodobnienia przez stronę okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, tj. "braku winy pełnomocnika w niedokonaniu czynności w terminie". W uzasadnieniu podniesiono argumentację na poparcie zarzutu sformułowanego w petitum zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w przedmiotowej sprawie podziela ustalenia i oceny prawne Sądu Wojewódzkiego, który trafnie przyjął, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła w należyty sposób braku winy (art. 87 § 2 p.p.s.a.) pełnomocnika procesowego w niedochowaniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi w prawidłowej wysokości. Założenie to – jako prawidłowe – było wystarczającą podstawą do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu procesowego. Odnosząc się do twierdzeń i wątpliwości strony skarżącej, należy przypomnieć, że uprawdopodobnienie, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., jako surogat dowodu, wymaga wykazania prawdopodobieństwa zaistnienia okoliczności świadczących o tym, że stronie nie można przypisać choćby najniższego stopnia winy w zakresie obowiązku dbałości o własne sprawy (w tym co do terminowego wykonywania czynności procesowych). Oznacza to, że strona jest zobowiązana do wykazania wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że uchybienie terminu zostało spowodowane zdarzeniami lub stanami od niej niezależnymi, których przyczyna zaistnienia miała charakter zewnętrzny, nadzwyczajny i nieprzewidywalny. Przy ocenie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu należy ponadto przyjąć pewien obiektywny miernik staranności podmiotów prawnych, co jest równoznaczne z przyjęciem – jako wzorca oceny prawnej spełnienia przesłanki braku winy – sposobu zachowania podmiotu należycie i solidnie dbającego o terminowe wykonywanie swoich obowiązków. W konsekwencji uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (w tym czynności uiszczenia wpisu sądowego) jest prawnie możliwe tylko wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że strona nie tylko nie mogła przewidzieć przeszkody w terminowym dokonaniu czynności procesowej, lecz także nie mogła jej przezwyciężyć. Okoliczności uchybienia terminu muszą być więc – jak już wskazano – względem strony całkowicie niezależne, nieprzewidywalne i obiektywnie nieprzezwyciężalne. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie wskazuje się, że brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem i życiem lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Powyższe wymogi podlegają odpowiedniemu zastosowaniu do sytuacji pełnomocnika procesowego, który profesjonalnie – wykonując zawód adwokata lub radcy prawnego – zajmuje się reprezentowaniem stron w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W takim wypadku wina pełnomocnika procesowego (w tym nawet lekkie niedbalstwo) obciąża mocodawcę, który nie jest uprawniony do ekskulpacji z powołaniem się na okoliczności związane z brakiem wpływu na zachowania pełnomocnika lub brakiem winy w jego wyborze. Rozwiązanie to należy uznać za racjonalne i konieczne nie tylko z uwagi na samą istotę konstrukcji pełnomocnictwa procesowego, lecz także ze względu na konieczność przeciwdziałania negatywnym skutkom możliwego rozdziału odpowiedzialności strony i jej pełnomocnika dla sprawności, terminowości i efektywności postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy, oceniając wskazaną we wniosku o przywrócenie terminu przyczynę uchybienia, związaną ze stanem zdrowotnym pełnomocnika, trzeba wskazać, że nie jest w tym zakresie wystarczające samo odwołanie się do przebytej lub trwającej choroby, lecz konieczne jest także uprawdopodobnienie, że stan zdrowia danej osoby wywołany tą chorobą obiektywnie uniemożliwiał – bezpośrednie lub pośrednie (za pomocą innych osób) – dokonanie wymaganych czynności, a zatem był niemożliwą do przezwyciężenia przyczyną niedochowania terminu (por. np. postanowienie NSA z 22.11.2013 r., II OZ 1053/13, LEX nr 1394994; postanowienie NSA z 20.03.2013 r., I GZ 49/13, LEX nr 1300901; postanowienie NSA z 8.03.2018 r., I OZ 218/18, LEX nr 2469137; postanowienie NSA z 29.11.2022 r., III FZ 452/22, LEX nr 3438456; postanowienie NSA z 17.04.2023 r., II OZ 171/23, LEX nr 3558985; postanowienie NSA z 25.10.2023 r., III OZ 522/23, LEX nr 3656298; postanowienie NSA z 21.03.2024 r., III OZ 113/24, LEX nr 3710348; postanowienie NSA z 21.03.2024 r., III OZ 119/24, LEX nr 3710349). Okoliczności tego rodzaju w przedmiotowej sprawie nie uprawdopodobniono. Z przedłożonej dokumentacji lekarskiej (karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 12 kwietnia 2024 r.) wynika natomiast, że pełnomocnik procesowy przebywał na oddziale szpitalnym w dniach od 8 kwietnia 2024 r. do 12 kwietnia 2024 r. (k. 73 i n., 104 i n. akt sprawy), podczas gdy termin do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi upłynął bezskutecznie z dniem 2 kwietnia 2024 r. (zob. k. 21-22, 28 akt sprawy), a zatem hospitalizacja miała miejsce już po zakończeniu biegu uchybionego terminu procesowego. Na zakończenie powyższych rozważań godzi się także przypomnieć, że pełnomocnik świadczący zawodowo usługi z zakresu pomocy prawnej (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze) powinien dochować należytej staranności wymaganej od profesjonalisty. Zaniedbania adwokackiego pełnomocnika procesowego w zakresie organizacji pracy kancelarii lub organizacji i rozkładu czasu wykonywania obowiązków adwokackich są typowymi przykładami zawinionych działań lub zaniechań tego rodzaju pełnomocnika procesowego, których skutki prawne obciążają bezpośrednio mocodawcę. Z kolei sam mocodawca nie jest zwolniony z obowiązku nadzoru nad pracą i czynnościami pełnomocnika, który jako strona umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług prawniczych podlega ocenie wierzyciela (mocodawcy) w świetle kryterium należytego wykonywania zobowiązania. Mając na względzie podniesione argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. o oddaleniu zażalenia.