II GZ 8/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2021 r. sygn. akt VI SPP/Wa 222/20 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 1 października 2020 r. znak DZP-II.604.132.2020 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt VI SPP/Wa 222/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) działając jako sąd drugiej instancji, odrzucił sprzeciw R.P. (dalej: skarżący) od postanowienia starszego referendarza sądowego tego sądu z 22 kwietnia 2021 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z 1 października 2020 r. znak DZP-II.604.132.2020 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu WSA wskazał, że skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu czyli o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W związku z tym został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak dokumentów tych nie nadesłał i nie wykazał skąd czerpie środki na utrzymanie, ponadto do sprzeciwu nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację majątkową uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. WSA podkreślił, że strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem brak wskazanych dokumentów uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Tym samym, w ocenie WSA brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego i dlatego WSA utrzymał w mocy prawidłowe postanowienie referendarza sądowego z 22 kwietnia 2021 r. W zażaleniu na postanowienie WSA z 30 sierpnia 2022 r. skarżący wniósł o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym, podnosząc, że jako osoba bezdomna, bez środków do życia nie jest w stanie uiścić żadnych opłat ani kosztów, czego sąd nie wziął pod uwagę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie wniesione w sprawie podlegało odrzuceniu jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2020 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie oraz na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. W przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi po 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), nieprzewidującym prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na jego podstawie. W zmienionym stanie prawnym zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej do wniesienia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w razie merytorycznej kontroli sprzeciwu czy art. 259 § 2 p.p.s.a. w przypadku jego odrzucenia wobec kwestii formalnych. Zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w postępowaniu wpadkowym w ramach prawa pomocy przysługuje jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a. A zatem wniesiony w tej sprawie środek odwoławczy jest niedopuszczalny. Zaskarżone postanowienie WSA z 30 sierpnia 2021 r. zostało wydane na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. na skutek rozpoznania sprzeciwu od rozstrzygnięcia starszego referendarza sądowego. W takim przypadku sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (zob. art. 260 § 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu wydane na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego nie zostało wymienione jako zaskarżalne zażaleniem w przywołanym art. 194 § 1 p.p.s.a. Prawo do wniesienia zażalenia na takie rozstrzygnięcia nie wynika w tym przypadku także z żadnego przepisu szczególnego. Zatem na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego zażalenie nie przysługuje. Postanowienie to jest prawomocne, o czym skarżący został pouczony zarządzeniem z 30 czerwca 2021 r. doręczonym wraz z odpisem postanowienia (k. 55 i 56 akt sądowych). Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia WSA w Warszawie z 25 sierpnia 2022 r., sąd ten zobowiązany był zastosować sankcję z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i zażalenie odrzucić. Sąd pierwszej instancji nie wychwycił zaistniałego uchybienia i nie zastosował ww. sankcji mimo występowania ku temu przesłanek procesowych i złożone zażalenie przekazał do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.