II OZ 100/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń Nadleśnictwa [...] i T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 51/23 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 października 2022 r. znak [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 51/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku J.B., wstrzymał wykonanie decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 31 października 2022 r. znak [...] W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że J. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, utrzymującą w mocy decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 2 sierpnia 2022 r., nr [...], nakazującą rozbiórkę [...] wraz z urządzeniami towarzyszącymi na działkach ewid. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...][...], [...],[...], [...], [...], [...]i [...][...] obręb [...][...] [...]. W skardze został także zawarty wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania niemożliwych do odwrócenia skutków w postaci poniesienia przez skarżącego bardzo dużych środków finansowych na dokonanie rozbiórki, która może okazać się nielegalna. W obszernym uzasadnieniu wniosku skarżący przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych, w zakresie zaś odnoszącym się bezpośrednio do sprawy wskazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby powodować dla niego znaczną szkodę finansową, gdyż musiałby wydać bardzo duże środki na rozbiórkę przedmiotowego obiektu. Jego zdaniem rozbiórka [...] spowoduje ogromną szkodę dla wielu mieszkańców [...], którzy codziennie korzystają z funkcjonalności tej [...]. Uzasadniając uwzględnienie przedmiotowego wniosku Sąd stwierdził, że skarżący wykazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może skutkować niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodować trudne do odwrócenia skutki. Sąd wskazał, że co do zasady rozbiórka obiektu budowlanego, niezależnie od jego wielkości i wartości materialnej, przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej ze swej istoty wiąże się z potencjalnym niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Trwałe skutki wykonania decyzji administracyjnych są w istocie nieuniknione. Sąd podkreślił, że zakres objętej wnioskiem decyzji obejmuje również roboty na skarpach brzegowych oraz dnie potoku [...]. Celem działania obiektu będącego przedmiotem decyzji jest piętrzenie wody za pomocą stopnia, pobór i wykorzystanie energii wodnej do produkcji energii elektrycznej oraz zrzut wykorzystanej wody do potoku [...]. Konstrukcja ta wykorzystuje zatem wodę z potoku [...] w [...] i jest z nim trwale związana. Oznacza to, że rozbiórka tego obiektu niewątpliwie pociągnie za sobą nakład pewnych sił i środków, a także czasu, gdyż rozbiórka [...] wraz z urządzeniami towarzyszącymi i wykonaniem prac w potoku jest skomplikowanym procesem wymagającym specjalnych nakładów czasowych czy też finansowych, a to z uwagi na trwałe jej połączenie z gruntem i potokiem. A zatem rozbiórka takiego obiektu może doprowadzić do powstania znacznej szkody po stronie skarżącego. Mając zatem na uwadze powyższe cechy przedmiotowego obiektu Sąd uznał, że późniejsze przywrócenie stanu poprzedniego może spowodować nadmierne i ponadprzeciętne trudności. W związku z powyższym należało zdaniem Sądu przyjąć, że skarżący uprawdopodobnił, że wykonanie zaskarżonej decyzji - jeszcze przed skontrolowaniem jej przez sąd administracyjny - może spowodować trudne do odwrócenia skutki. Wykonanie decyzji wiąże się nie tylko z koniecznością poniesienia znacznych nakładów finansowych, ale może skutkować trudnościami przywrócenia stanu poprzedniego. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały podstawy do udzielenia skarżącemu ochrony tymczasowej do czasu zbadania zaskarżonej decyzji przez Sąd pod kątem jej zgodności z prawem. Zażaleniem Nadleśnictwo [...] zaskarżyło powyższe postanowienie nie podzielając stanowiska Sądu co do istnienia w sprawie przesłanek do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł także uczestnik postępowania T. B. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie jego interesów jako osoby pokrzywdzonej wieloletnimi bezprawnymi działaniami skarżącego, gdzie Sąd zabezpiecza interesy inwestora zupełnie pomijając, iż wysoce prawdopodobnym jest, że wobec braku wykonania decyzji wnoszący zażalenie nie będzie miał już czego bronić, skoro jego działka wraz z domem może przestać istnieć na skutek niewykonania zaskarżanej decyzji. W zażaleniu podkreślono, że w postępowaniu przed organami wykazano ilu i jak istotnych naruszeń prawa budowlanego dopuszczono się przy kwestionowanej budowie. Wskazano, że na skutek tych błędów i naruszeń doszło do tego rodzaju podmycia terenu działki żalącego się, że stworzyło niebezpieczeństwo katastrofy budowlanej. Ponadto Sąd pominął w rozważaniach fakt absolutnego braku możliwości doprowadzenia przedmiotowej budowy do stanu zgodnego z prawem. Z uwagi na powyższe w zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Stosownie zaś do art. 61 § 3 P.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba, że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Przesłanką wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest zatem zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Nie chodzi przy tym o jakiekolwiek skutki i jakąkolwiek szkodę, ale o szkodę i skutki kwalifikowane, tzn. przekraczające normalne następstwa związane z wykonywaniem aktu. Uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa natomiast na stronie skarżącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie dokonał prawidłowej oceny zawartych w powołanym przepisie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Motywem wstrzymania wykonania kontrolowanej decyzji przez Sąd pierwszej instancji były argumenty strony skarżącej dotyczące konieczności poniesienia znacznych kosztów rozbiórki. Mając na uwadze przedmiot niniejszej sprawy oraz podnoszone przez skarżącego okoliczności w pierwszej kolejności wskazać należy, że złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji obowiązków z niej wynikających. Sąd ocenia jedynie, czy podane przez stronę okoliczności w istocie wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, by Sąd mógł stwierdzić, w oparciu o konkretne dane, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji istotnie trudne do odwrócenia. Tymczasem w przedmiotowej sprawie powołując się na konieczność poniesienia kosztów mających na celu sprostanie oczekiwaniom organów skarżący w żaden sposób nie wykazał, że uszczuplenie jego majątku w związku z wykonaniem zaskarżonej decyzji grozi wyrządzeniem mu znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Bez wskazania, jaka jest rzeczywista sytuacja majątkowa skarżącego i zobrazowania kosztów wykonania nakazanych zaskarżoną decyzją prac nie można dokonać pełnej oceny, czy w sprawie zaistnieje niebezpieczeństwo, o jakim mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżący oprócz gołosłownych tez nie przedstawił żadnych dokumentów ani ekspertyz na poparcie swoich argumentów, w tym twierdzenia o niebezpieczeństwie powstania "szkody dla wielu mieszkańców [...], którzy codziennie korzystają z funkcjonalności tej [...][...]". Samo złożenie wniosku o wstrzymanie bez wykazania twierdzeń na jego poparcie nie może odnieść zamierzonego skutku. Fakt poniesienia szkody finansowej jest natomiast wpisany w wykonanie decyzji rozbiórkowej. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie pozostaje bez wpływu na ocenę przesłanek zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. podnoszona w pismach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie (z 16 marca 2022 r. i 6 kwietnia 2022 r.) okoliczność bezpośredniego przyczynienia się wykonania rurociągu derywacyjnego spornej [...]" na postępujące uszkodzenie prawej skarpy brzegowej potoku [...], co skutkowało – "z uwagi na tempo w jakim rośnie zagrożenie na działce nr [...][...]" (cyt. z decyzji organu I instancji z 2 sierpnia 2022 r., nr [...]) - powiązaniem orzeczonej przez Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego rozbiórki spornej [...] z robotami zabezpieczającymi skarpy brzegowe i dno potoku, których zakres określi zarządca potoku. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji wadliwie ocenił, że strona skarżąca w swoim wniosku wykazała zaistnienie przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., dlatego zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji i odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. i art. 188 zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie bowiem z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego.