II OZ 296/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kiermaszek po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 września 2024 r. sygn. akt II SAB/Bd 52/24 o odrzuceniu skargi E. A. na bezczynność Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 6 września 2024 r., sygn. akt II SAB/Bd 52/24 odrzucił skargę E. A. (dalej zwany skarżącym) na bezczynność Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Jednocześnie Sąd orzekł o zwrocie skarżącemu uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Postanowienie wydano na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.), Wniesiona skarga została podpisana przez pełnomocnika skarżącego J. M. Wezwano więc pełnomocnika do wykazania, że jest uprawniony do reprezentowania skarżącego w niniejszym postępowaniu sądowym i należy do osób wymienionych w art. 35 § 1 P.p.s.a., w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem uznania, że pełnomocnik nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie i przyjęcia, że skarżący działa w niniejszej sprawie osobiście. W piśmie z dnia 1 lipca 2024 r. skarżący poinformował, że wypowiedział udzielone pełnomocnictwo, zatem Sąd w dalszych czynnościach pominął J. M. jako pełnomocnika skarżącego. Następnie, Przewodniczący Wydziału II Sądu zarządzeniem z dnia 8 lipca 2024 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie własnoręcznie podpisanej skargi lub podpisanie skargi znajdującej się w aktach sprawy, w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka sądowa zawierająca powyższe wezwanie została w dniu 24 lipca 2024 r. wysłana skarżącemu na adres wskazany w skardze. Przesyłka ta po dwukrotnym awizowaniu wróciła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "zwrot, nie podjęto w terminie". Wezwanie zostało uznane przez Sąd za doręczone w dniu 12 sierpnia 2024 r., w trybie art. 73 P.p.s.a. Według Sądu ostatnim dniem na uzupełnienie braku formalnego skargi był 19 sierpnia 2024 r., skoro zaś brak formalny skargi nie został uzupełniony przez skarżącego w tym terminie, skargę odrzucił. W piśmie procesowym z dnia 1 sierpnia 2024 r. skarżący wskazał nowy adres do doręczeń. Skarżący wniósł zażalenie (zatytułowane skarga kasacyjna) na postanowienie Sądu z dnia 6 września 2024 r. domagając się uchylenia powyższego postanowienia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia od organu administracji na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie naruszenia ogólnego prawa do sądu, a także w zakresie naruszenia prawa strony do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd: 2) art. 3 § 2 pkt 1 i art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie; 3) art. 3 § 3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a przez to uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego; 4) art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi, mimo że skarżący nie otrzymał wezwania z dnia 24 lipca 2024 r. i w konsekwencji nie uzupełnił braku formalnego skargi; natomiast pismem z dnia 1 sierpnia 2024 r. wskazał nowy adres do doręczeń. W efekcie pozbawiono skarżącego prawa do uzupełnienia w terminie braku formalnego skargi i rozpoznania sprawy, a tym samym prawa do sprawiedliwego procesu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy stwierdzić, że zasadnie Przewodniczący Wydziału II Sądu wezwał pełnomocnika skarżącego, który podpisał skargę i wniósł ją do sądu, do wykazania, że należy do kręgu osób wymienionych w art. 35 § 1 i 2 P.p.s.a., a wobec niewykazania tej okoliczności - prawidłowo pominął pełnomocnika w dalszych czynnościach w postępowaniu sądowym. Należy również zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w tej sytuacji zachodziły podstawy do wezwania skarżącego do nadesłania podpisanej skargi lub podpisania skargi znajdującej się w aktach sprawy, w siedmiodniowym terminie pod rygorem jej odrzucenia. Skarga do sądu winna bowiem czynić zadość wszelkim wymaganiom, jakie muszą spełniać pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 P.p.s.a.). Każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Niepodpisanie skargi przez stronę skarżącą albo podpisanie skargi przez osobę, która nie wykazała, że mocodawca udzielił jej pełnomocnictwa do działania w jej imieniu jest brakiem formalnym, który podlega usunięciu na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 i art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. Słusznie korespondencja sądowa zawierająca wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi wysłana została na adres skarżącego wskazany w skardze, który był wówczas (24 lipca 2024 r.) jedynym znanym sądowi adresem skarżącego. Tym niemniej ma rację skarżący, że nie zaistniały przesłanki do odrzucenia skargi. Uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że skarżący w dniu 1 sierpnia 2024 r. (data wpływu pisma do Sądu), a zatem jeszcze przed datą uznania przesyłki, zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi za skutecznie doręczoną w trybie art. 73 § 4 P.p.s.a., co nastąpiło w dniu 12 sierpnia 2024 r., wskazał nowy adres do doręczeń. Po dacie zawiadomienia o nowym adresie nie zachodziły warunki do uznania wezwania za dokonane skutecznie. Sąd powinien był ponownie wezwać skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi kierując wezwanie na nowy adres do doręczeń. Pokreślić należy, że przepisy art. 73 § 1 - 4 P.p.s.a. stwarzają możliwość skorzystania przez sąd administracyjny z instytucji tzw. fikcji doręczenia, w ramach której przyjmuje się, że pismo zostało doręczone, podczas gdy w rzeczywistości fakt ten nie ma miejsca. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy, gdy doręczenie osobiste nie może dojść do skutku. Należy z niej zatem korzystać z rozwagą, po zweryfikowaniu wszelkich występujących wątpliwości co do prawidłowości danych adresowych, także tych ujawnionych po wysłaniu korespondencji. W przeciwnym razie dojść może do pozbawienia strony możliwości korzystania z podstawowych gwarancji proceduralnych, w tym - jak w rozpoznawanej sprawie - prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W kontekście powyższych rozważań uznać należy, że odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia jej braku formalnego, w sytuacji gdy skarżącemu nie doręczono w sposób prawidłowy wezwania do uzupełnienia tego braku, stanowi naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Z tej przyczyny zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a Sąd pierwszej instancji zobowiązany będzie ponownie wezwać skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi wysyłając wezwanie na nowy adres do doręczeń podany w piśmie z dnia 1 sierpnia 2024 r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wywołanego wniesionym zażaleniem stwierdzić należy, że nie może on zostać uwzględniony, bowiem brak jest podstawy prawnej do orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu zażaleniowym o zwrocie takich kosztów między stronami, w szczególności podstawy takiej nie stanowią przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a.