II OZ 437/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 marca 2026 r. sygn. akt II SA/Ol 803/25 o odrzuceniu skargi (pkt 1) i odmowie przyznania prawa pomocy (pkt 2) w sprawie ze skargi E. C. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 14 października 2025 r. nr P.7722.59.2025 18KK w przedmiocie wstrzymania budowy drewnianego ustępu postanawia: 1. oddalić zażalenie w zakresie punktu 1 zaskarżonego postanowienia; 2. uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia i umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy.

Pismem z 20 listopada 2025 r. E. C. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 14 października 2025 r. nr P.7722.59.2025 18KK w przedmiocie wstrzymania budowy drewnianego ustępu. Na mocy zarządzeń p.o. Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 18 grudnia 2025 r., II SA/Ol 803/25, skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez nadesłanie 3 egzemplarzy jej odpisów oraz wskazanie numeru PESEL, a także do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, doręczenie skarżącemu korespondencji nastąpiło 5 stycznia 2026 r. (k.16 akt sąd.). W wyznaczonym terminie skarżący złożył, w zwykłej formie pisemnej, a następnie – na skutek wezwania – na urzędowym formularzu PPF, wniosek o przyznanie prawa pomocy (wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych). Postanowieniem z 2 marca 2026 r., II SA/Ol 803/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 258 § 4 w zw. z § 2 pkt 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę (pkt 1) i odmówił przyznania prawa pomocy (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, nie uzupełnił braków formalnych skargi, nie nadesłał bowiem odpisów skargi oraz nie wskazał numeru PESEL. W ocenie Sądu I instancji okoliczność ta uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. W sytuacji zaś zakwalifikowania skargi do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd jest uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. To z kolei, zdaniem Sądu I instancji, uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy na tym etapie postępowania sądowego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wskazując, że jest tylko człowiekiem i doszło do niedopatrzenia: "zostało wysłane do Wysokiego Sądu tylko po 1 egzemplarzu pisma skargi, w dodatku bez peselu, o którym po prostu zapomniałem". W treści zażalenia skarżący podał numer PESEL a jako załącznik wskazał "2 x ksero skargi". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., pierwsze pismo w sprawie powinno zawierać numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną. Zgodnie zaś z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Stosownie do brzmienia art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Oczywistym jest, że strona winna stosować się do wezwań sądu, a tym samym przesłać wszystkie żądane od niej dokumenty oraz uzupełnić wszystkie braki, którymi dotknięte jest złożone przez nią pismo procesowe. Nieuzupełnieniem braków skargi jest bowiem nie tylko niewykonanie wezwania, ale także jego nieprawidłowe, czy niepełne wykonanie. Stronie niewątpliwie należy umożliwić uzupełnienie braków skargi. Jeżeli jednak z takiej możliwości nie skorzystała w sposób odpowiedni, to ponosi konsekwencje procesowe swego zaniedbania. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w treści art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. Z powołanych przepisów wynika, że każde nieuzupełnienie istotnych braków formalnych skargi skutkuje jej odrzuceniem. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący w przedmiotowej skardze nie podał swojego numeru PESEL ani nie załączył odpisów skargi i w konsekwencji słusznie został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący w dniu 5 stycznia 2026 r. odebrał przesyłkę sądową zawierającą wezwanie. W wyznaczonym terminie skarżący nie wykonał jednak wezwania do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi. Tym samym uznać należało, że Sąd I instancji prawidłowo, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., odrzucił skargę. W odniesieniu zaś do zawartego w pkt 2 sentencji postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wskazać należy, że zgodnie z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony. Zastosowanie przepisu art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a. W przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, stwierdzenie przez sąd, że w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA z: 20 września 2006 r., II FZ 564/06, niepubl.; 15 lipca 2008 r., II GZ 146/08; 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11; 10 maja 2013 r., II OZ 342/13; 12 lutego 2014 r., I OZ 81/14; 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14). Oczywistość bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. należy łączyć nie tylko z jej merytoryczną oceną, ale i z możliwością jej wniesienia. Wyjaśnienia jednak wymaga, że odmowa przyznania prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność skargi wymaga ostrożności przy kwalifikowaniu określonych przypadków jako "oczywiście bezzasadnych" w rozumieniu tego przepisu. W przypadku powoływania się na okoliczności uzasadniające odrzucenie skargi za najmniej kontrowersyjne można uznać te sytuacje, gdy podstawą odrzucenia jest art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z dużą ostrożnością natomiast należy podchodzić do stosowania art. 247 p.p.s.a. w powiązaniu z innymi podstawami odrzucenia, albowiem może to prowadzić do naruszenia prawa do sądu (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, s. 1083 oraz postanowienia NSA: z 4 stycznia 2022 r., I OZ 557/21 i z 8 sierpnia 2024 r., I OZ 389/24). Zasadniczo Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd I instancji, że oczywista bezzasadność skargi to sytuacja, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a., w szczególności gdy skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym oraz gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Należy jednak zauważyć, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji wydając postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. oczywistą bezzasadność skargi nie wyprowadził z oceny jej treści lecz z faktu nieusunięcia braków formalnych przez skarżącego. Nieuzupełnienie braku formalnego skargi, który prowadzi do jej odrzucenia na zasadzie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie wskazuje jednak na oczywistą bezzasadność samej skargi. Nie każdy bowiem przypadek warunkujący ewentualne odrzucenie skargi, w tym przewidziany w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., może być kwalifikowany jako podstawa zastosowania art. 247 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 9 lipca 2020 r., I OZ 442/20; z 4 stycznia 2022 r., I OZ 557/21; z 8 sierpnia 2024 r., I OZ 389/24). Należy mieć bowiem na uwadze, że stronie przysługuje wniosek o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności, której uchybiła. Trudno więc mówić o "oczywistej bezzasadności skargi", jeżeli istnieje procesowa możliwość usunięcia braku formalnego skargi (postanowienie NSA z 21 sierpnia 2014 r. II OZ 765/14). Skoro zatem istnieje proceduralna możliwość uzupełnienia braku formalnego wniesionej skargi, np. w wyniku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, to Sąd nie powinien rozstrzygać o losach wniosku o prawo pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 12 maja 2017 r., II OZ 447/17 i II OZ 454/17). Ponadto względy ekonomiki procesowej przemawiają przeciwko rozstrzyganiu o prawie pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a., kiedy można założyć, że po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi strona może ponowić wniosek, aby skorzystać z możliwości złożenia zażalenia. Zaznaczyć należy, że stosowanie art. 247 p.p.s.a. nie może stanowić nadmiernego ograniczenia instytucji prawa pomocy, która stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2009 r., I OZ 784/09). Dodatkowo przyjmuje się, że postanowienie na podstawie art. 247 p.p.s.a. może zostać wydane wyłącznie do czasu odrzucenia skargi. Natomiast w niniejszej sprawie Sąd I instancji odrzucił skargę na posiedzeniu w tym samym dniu, w którym odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, ale w istocie należy przyjąć, że nastąpiło to przed wydaniem postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, skoro uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że z uwagi na sytuację "zakwalifikowania skargi do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd jest uprawniony do uznania takiej skargi za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. To z kolei uzasadnia odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy na tym etapie postępowania sądowego." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie art. 247 p.p.s.a. nie było zasadne. Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (art. 247 p.p.s.a.), a więc zażalenie w zakresie jakim dotyczyło pkt. 2 zaskarżonego postanowienia zasługiwało na uwzględnienie. Równocześnie podkreślenia jednak wymaga, że argumenty podnoszone w zażaleniu (w tym również podanie numeru PESEL w zażaleniu) nie podważają ustaleń Sądu I instancji i nie mogły odnieść zamierzonego skutku, albowiem stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Wskazać należy, że skarżący nie złożył wniosku o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 86-87 p.p.s.a. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec prawomocnego odrzucenia skargi skarżącego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 2 marca 2026 r., II SA/Ol 803/25, na które zażalenie zostało oddalone, postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy stało się zbędne w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. i na tej podstawie umorzył postępowanie w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji, a na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 i art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 2. sentencji.