II SA/Bd 178/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta G. z dnia [...] października 2022r. nr [...].

Decyzją Prezydenta G. z dnia [...] października 2022r., nr [...] odmówiono T. B. przyznania (dalej jako: "skarżący") dodatku węglowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od powyższego rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r. albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Organ ustalił, że deklaracja w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej CEEB) z dnia 10 maja 2022 r. dotycząca zgłoszenia źródła ciepła nie zawierała wskazania pieca kaflowego na paliwo stałe, którego z kolei dotyczy wniosek o dodatek. Natomiast korekta deklaracji CEEB, złożona po [...] sierpnia 2022 r. ( korekta miała miejsce [...].10.2022 r.) nie może mieć wpływu na prawo do dodatku. W odniesieniu do wpisów w CEEB ustawa stanowi, że przy rozpatrywaniu wniosków o wypłatę dodatku węglowego uwzględniane mogą być jedynie te wpisy, które zostały wykonane do [...] sierpnia 2022r. Zatem zgłoszenie źródła ogrzewania gospodarstwa domowego do CEEB w dniu [...].10.2022r., tj. po [...].08.2022 r., uniemożliwia przyznanie dodatku węglowego. Ze złożonej pierwotnie deklaracji dotyczącej źródeł ciepła nie wynika, by zainstalowanym źródłem ciepła był piec kaflowy a więc źródło na paliwo stałe w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692). W skardze na tę decyzję T. B. zarzucił: - błędne zastosowanie art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym w sytuacji dokonania korekty wpisu w deklaracji, - niezastosowanie art. 2 ust. 15g u.d.w., pomimo ustalenia, że źródłem ogrzewania jest piec kaflowy na paliwo stałe, a więc źródło o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu art. 2 ust. 15g u.d.w. nie mógł mieć zastosowania, gdyż strona złożyła deklarację przed [...] sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. W deklaracji CEEB z [...] maja 2022 r. nie wpisano pieca kaflowego jako źródła ciepła. Korekta nastąpiła po [...] sierpnia 2022 r. tj. [...] października 2022 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692), przy czym należy dostrzec, że pomiędzy datą złożenia wniosku (w dniu [...] sierpnia 2022 r.), a datą wydania kwestionowanych decyzji (22.10.2022 r. i [...].12.2022 r.) przedmiotowa ustawa była nowelizowana. Uwaga ta jest o tyle istotna, że organ orzekający w sprawie miał obowiązek uwzględnić stan prawny na dzień wydania rozstrzygnięcia. I tak, jak stanowi art. 2 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym na datę wydawanych w sprawie decyzji, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się natomiast węgiel kamienny, brykiet lub pelet, zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji złożonego wniosku, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.). Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 15b u.d.w. (dodanym łącznie z ust. 15a-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.), a w toku wywiadu ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.). Istotne znaczenie z perspektywy kontrolowanej sprawy ma też nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym, obowiązująca od 3 listopada 2022 r., a wprowadzona mocą ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Jak wynika z art. 31 ust. 1 tej ustawy, ma ona zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a zatem również do sprawy niniejszej, którą zakończono decyzjami z [...].10.2022 r. i [...].12.2022 r. Na skutek nowelizacji, do art. 2 u.d.w. dodano ust. 15f i 15g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 15g u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia [...] sierpnia 2022r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przedstawionych regulacji wynika, że zmierzają do odformalizowania procedury, a w konsekwencji do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając, a jednocześnie obligując, organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła, rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy (druk IX.2471), projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego wspomoże budżety domowe oraz zwiększy poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego. Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. Proponowane rozwiązania związane z wypłatą dodatku węglowego uzupełniono o inne regulacje o tożsamym celu, czyli zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego państwa. W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że sporny dodatek tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła takie źródło ogrzewania do wskazanej ewidencji w wyniku korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet jeżeli uczyniła to już po [...] sierpnia 2022 r. Skarżący złożył w dniu [...] października 2022 r. korektę deklaracji wskazując, że głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest piec kaflowy. Jak wynika zaś z akt administracyjnych skarżący wniosek o przyznanie dodatku węglowego złożył [...] sierpnia 2022 r. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że zasadniczym i jedynym powodem odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego był fakt, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła złożonej do CEEB nie wpisano do [...] sierpnia 2022 r. źródła, które pozwala na ubieganie się o przyznanie dodatku węglowego. O ile jednak organ I instancji nie wiedział w chwili złożenie wniosku o dokonanej korekcie, taką wiedzę uzyskał już [...].10.2022 r. (v. potwierdzenie wpływu k. 8). Przed wydaniem decyzji organu I instancji nie obowiązywała jednak nowelizacja, która wprowadziła art. 2 ust. 15 f i g ustawy. Taką wiedzę posiadał organ odwoławczy i wydawał decyzję po nowelizacji ustawy, która w głębszym zakresie liberalizowała warunki przyznania świadczenia. Organ ten nie podjął czynności mających wyjaśnić okoliczności dokonanej zmiany deklaracji i zbadania stanu faktycznego w zakresie rzeczywistego źródła ciepła i oceny zasadności zgłoszonego wniosku uwzględniając zmianę stanu prawnego. Pomimo zmiany stanu prawnego, organy (organ I instancji rozpoznawał sprawę już po wejściu nowelizacji, w wyniku której dodano art. 2 ust. 15 lit. od b do e ustawy) a zwłaszcza organ odwoławczy doszły do przekonania, że korekta deklaracji w zakresie rodzaju stosowanego źródła ciepła dokonana przez skarżącego po dniu 11 sierpnia 2022 r. była nieskuteczna w kontekście możliwości przyznania dodatku węglowego i uzasadniała odmowę jego przyznania. Tymczasem w świetle przytoczonych wyżej przepisów, w szczególności art. 2 ust. 15g u.d.w., powyższy pogląd nie tylko nie zasługuje na aprobatę, ale też narusza w sposób ewidentny wprowadzoną powyższym przepisem regułę weryfikacji przez organ w ramach wywiadu środowiskowego - istniejącego źródła ogrzewania. Przepis art. 2 ust. 15g u.d.w. został dodany przez art. 26 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnego paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Ustawa zmieniająca w art. 31 ust. 1 stanowi, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, odmowa przyznania dodatku węglowego skarżącemu bez ustalenia rzeczywistego rodzaju stosowanego źródła ciepła i paliwa stałego - z odwołaniem się wyłącznie do faktu złożenia korekty deklaracji po dniu [...] sierpnia 2022 r. - stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7. art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.