II SA/Bd 247/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta M. T. z dnia [...] listopada 2022r. nr [...].

Decyzją Prezydenta M. T. z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...], odmówiono G. K. (dalej jako: "skarżąca") przyznania dodatku węglowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od powyższego rozstrzygnięcia, decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia [...] sierpnia 2022 r. albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Definicję paliwa stałego zawiera art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. Organ ustalił, że deklaracja w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej CEEB) z dnia [...] czerwca 2022 r. dotycząca zgłoszenia źródła ciepła i rodzaju paliwa zawiera zapis w odniesieniu do paliwa stałego – inny rodzaj biomasy. Ten rodzaj paliwa nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. Okoliczności podnoszone w odwołaniu, że w kotle spalany jest ekogroszek, zdaniem organu nie wpływają na ustalenie prawa do dodatku, którego z kolei dotyczy wniosek o przyznanie dodatku. Wszelkie oświadczenia stanowiące odmienne dane od zawartych w deklaracji na dzień [...] sierpnia 2022 r. nie mogą mieć wpływu na prawo do dodatku. W odniesieniu do wpisów w CEEB ustawa stanowi, że przy rozpatrywaniu wniosków o wypłatę dodatku węglowego uwzględniane mogą być jedynie te wpisy, które zostały wykonane do [...] sierpnia 2022 r. Zatem zgłoszenie innego paliwa do ogrzewania gospodarstwa domowego niż podane w CEEB po [...].08.2022 r., uniemożliwia przyznanie dodatku węglowego. W skardze na tę decyzję G. K. wskazała, że błędnie wypełniła deklarację dotyczącą źródeł ciepła, gdyż w rubryce rodzaj paliwa nie był wyszczególniony ekogroszek. Rzeczywistym paliwem do ogrzewania jest jednak ekogroszek, co potwierdza załączona do odwołania faktura jego zakupu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W ocenie organu, art. 2 ust. 15g u.d.w. nie mógł mieć zastosowania, gdyż strona złożyła deklarację przed [...] sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej dodatku węglowego. W deklaracji CEEB z [...] czerwca 2022 r., jako rodzaj używanego paliwa wskazano inny rodzaj biomasy, co nie stanowi paliwa stałego w rozumieniu ustawy. Ten wpis figurował na dzień [...] sierpnia 2022 r. Organ zatem jak wskazał, nie mógł wziąć pod uwagę oświadczenia zawartego w odwołaniu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o dodatku węglowym, przy czym należy dostrzec, że pomiędzy datą złożenia wniosku (w dniu [...] września 2022 r.), a datą wydania kwestionowanych decyzji (28.11.2022 r. i [...].01.2023 r.) przedmiotowa ustawa była nowelizowana. Uwaga ta jest o tyle istotna, że organ orzekający w sprawie miał obowiązek uwzględnić stan prawny na dzień wydawania rozstrzygnięcia. I tak, jak stanowi art. 2 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym na datę wydawanych w sprawie decyzji, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się natomiast węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji złożonego wniosku, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (art. 2 ust. 15 u.d.w.). Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 15b u.d.w. (dodanym łącznie z ust. 15a-15e do ustawy na mocy art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c u.d.w.), a w toku wywiadu ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d u.d.w.). Istotne znaczenie z perspektywy kontrolowanej sprawy ma też nowelizacja do ustawy o dodatku węglowym, obowiązująca od 3 listopada 2022 r., a wprowadzona mocą ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236). Jak wynika z art. 31 ust. 1 tej ustawy, ma ona zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, a zatem również do sprawy niniejszej, którą zakończono decyzjami z [...].11.2022 r. i [...].01.2023 r. Na skutek nowelizacji, do art. 2 u.d.w. dodano ust. 15f i 15 g. W treści ust. 15f określono, że w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z [...] listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 15g u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia [...] sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Przedstawione regulacje zmierzają do odformalizowania procedury, a w konsekwencji do objęcia pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych uprawniając, a jednocześnie obligując, organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej, w tym w zakresie źródeł ciepła, rodzaju stosowanych paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także tych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Jak wskazuje się w uzasadnieniu projektu ustawy (druk IX.2471), projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego wspomoże budżety domowe oraz zwiększy poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego. Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. Proponowane rozwiązania związane z wypłatą dodatku węglowego uzupełniono o inne regulacje, o tożsamym celu, czyli zwiększeniu bezpieczeństwa energetycznego państwa. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że zasadniczym i jedynym powodem odmowy przyznania skarżącej dodatku węglowego był fakt, że w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła złożonej do CEEB nie wpisano do [...] sierpnia 2022 r. paliwa stałego, które przy odpowiednim źródle ciepła pozwala na ubieganie się o przyznanie dodatku węglowego. Pomimo istniejącej niezgodności dotyczącej treści wniosku i wpisu w deklaracji CEEB organ I instancji nie podjął próby weryfikacji wniosku pomimo, że przed wydaniem decyzji organu I instancji obowiązywała już wspomniana nowelizacja, która wprowadziła art. 2 ust. 15 f i g ustawy. O błędzie w złożonej deklaracji pisała w odwołaniu skarżąca, załączając fakturę na zakup ekogroszku. Posiadając tę wiedzę organ odwoławczy pomimo nowelizacji ustawy, która w głębszym zakresie liberalizowała warunki przyznania świadczenia, także nie ocenił tej okoliczności w zakresie rzeczywistego źródła ciepła i stosowanego paliwa i oceny zasadności zgłoszonego wniosku uwzględniając zmianę stanu prawnego. Dla obu organów, pomimo zmiany stanu prawnego obojętne było ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego. Tymczasem w świetle przytoczonych wyżej przepisów, w szczególności art. 2 ust. 15g u.d.w., powyższy pogląd nie tylko nie zasługuje na aprobatę, ale też narusza w sposób ewidentny wprowadzoną powyższym przepisem regułę weryfikacji przez organ w ramach wywiadu środowiskowego - istniejącego źródła ogrzewania i stosowanego paliwa. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, odmowa przyznania dodatku węglowego skarżącej, bez ustalenia rzeczywistego rodzaju stosowanego źródła ciepła i paliwa stałego - z odwołaniem się wyłącznie do faktu złożenia deklaracji na dzień [...] sierpnia 2022 r. – w sposób niepozwalający na przyznanie świadczenia, stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7.art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co powodowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.