II SA/Bd 257/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

1. Decyzją z dnia [...] października 2021r. Wójt Gminy K. po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. G. (skarżąca) z dnia [...] maja 2021r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca S. M.. 2. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2022r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem od [...] stycznia 2022r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności S. M. w kwocie [...]zł miesięcznie. W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności przytoczył stan faktyczny sprawy oraz powołał treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r. poz. 111 - dalej "u.ś.r."). Dalej Kolegium wskazało, że skarżąca na mocy decyzji z dnia [...] września 2020r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad S. M. na okres od [...] listopada 2020r. do [...] października 2021r. Decyzja ta wygasła, jednak na wniosek strony Wójt Gminy K. w dniu [...] listopada 2021r. wydał decyzję w sprawie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na S. M. na okres od [...] listopada 2021r. do [...] grudnia 2021r. Decyzja ta wygasła w związku z upływem okresu na który została wydana i z informacji przekazanych przez organ I instancji wynika, iż nie została "przedłużona" (pismo z dnia [...] stycznia 2022 r.). W tych okolicznościach uznano, że nie zachodzi aktualnie negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., gdyż skarżąca nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. 3. W skardze do Sądu skarżąca wniosła o zmianę powyższej decyzji poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od maja 2021r. czyli od daty złożenia wniosku. W uzasadnieniu strona podniosła, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie winno być jej przyznane od daty złożenia wniosku (maj 2021r.), a nie od [...] stycznia 2022r. Zdaniem strony wydanie decyzji począwszy od maja 2021r. powinno oczywiście uwzględniać fakt, że przez ten cały okres otrzymywała na podstawie odrębnej decyzji przyznany jej specjalny zasiłek opiekuńczy z tym zastrzeżeniem, że złożyła oświadczenie, że traktuje to świadczenie jako przejściowe do czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach Kolegium powinno było uwzględnić podstawową okoliczność, że dokonała wyboru świadczenia, a nie z jej winy sprawa była rozpatrywana przez ponad pół roku, ponieważ Gmina mimo pouczenia, a zatem z własnej winy nie uwzględniła wyroku Trybunału Konstytucyjnego z października 2014r. Nie oznacza to jednak, że ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne od maja 2021r. w pełnej wysokości. W ocenie skarżącej nie ma bowiem żadnych przeszkód aby Sąd bądź Kolegium we własnym zakresie zaakceptowało możliwość wyrównania tylko różnicy pomiędzy świadczeniem już wypłaconym, a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z dokonanym przez nią wyborem ale od maja 2021 r., a nie od [...] stycznia 2022 r. 4. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 6. Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy ustalenia początkowej daty, od której należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca podnosi, że świadczenie pielęgnacyjne winno być ustalone począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia czyli od miesiąca maja 2021r. Organ odwoławczy przyjął natomiast, że wnioskowane świadczenie przysługuje dopiero od dnia [...] stycznia 2022r., bowiem do [...] grudnia 2021r. skarżąca na mocy decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] września 2020r. oraz z dnia [...] listopada 2021r. miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. Bezspornym w sprawie jest, że skarżąca spełnia warunki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem z akt sprawy wynika, że sprawuje opieką nad ojcem, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Wobec powyższego odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosowanie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia [...] kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia [...] kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ponadto przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Bezspornym w sprawie jest, że w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na mocy decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] września 2020r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem na okres od [...] listopada 2020r. do [...] października 2021r. Decyzja ta wygasła, jednak w odpowiedzi na wniosek skarżącej Wójt Gminy K. w dniu [...] listopada 2021r. wydał kolejną decyzję w sprawie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na S. M. na okres od [...] listopada 2021r. do [...] grudnia 2021r. Decyzja ta wygasła w związku z upływem okresu na który została wydana i z informacji przekazanych przez organ I instancji wynika, iż nie została "przedłużona" (pismo z dnia [...] stycznia 2022 r. – k. 25 akt administracyjnych). W świetle regulacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. co do zasady wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien skutkować przyznaniem pomocy począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od [...] maja 2021r. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy, albowiem na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istniała negatywna przesłanka do jego przyznania, spowodowana ustalonym dla skarżącej prawem do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o czym wprost stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 u.ś.r., dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich. Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Powyższe regulacje mają zapobiegać kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją oraz kolejną decyzją z dnia [...] listopada 2021r., funkcjonującymi w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero wygaśnięcie decyzji z dnia [...] listopada 2021r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia. Zdaniem Sądu ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 u.ś.r., mającymi zastosowanie tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji na przyszłość, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana) lub jego całkowite wykonanie (skonsumowanie). W oświadczeniu z dnia [...] września 2021r. skarżąca wskazała, że "nie wyrażam zgody na uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, ponieważ nie mam decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. A tylko wtedy wyrażam zgodę na uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy" Z przytoczonych okoliczności wynika, że w sprawie ograniczenie ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. ustało dopiero w dniu wykonania decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy tj. [...] grudnia 201 r., a więc w dniu upływu okresu na jaki przyznane zostało skarżącej to świadczenie. Dopiero w tym dniu ustała przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Brak przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. b u.ś.r. zaistniał dopiero od dnia [...] stycznia 2022r., a nie w miesiącu złożenia wniosku. Dlatego też od dnia [...] stycznia 2022r., a więc od najwcześniejszego możliwego terminu, Kolegium przyznało skarżącej wnioskowane świadczenie. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszymi decyzjami, która nie zostały wzruszone za ten okres. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (por. wyrok NSA z dnia [...] maja 2021r., sygn. akt I OSK 209/21). 7. Reasumując stwierdzić należy, że w świetle wskazanych powyżej okoliczności, prawo skarżącej do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało w dniu wykonania decyzji z dnia [...] listopada 2021r., tj. [...] grudnia 2021r. Dopiero więc od dnia [...] stycznia 2022r. odpadła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i dlatego też od tego najwcześniejszego możliwego terminu można było przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie. W konsekwencji nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2021r., tj. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, gdyż w tym czasie istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., wykluczająca możliwość otrzymania przez skarżącą wnioskowanego świadczenia. Wskazania również wymaga, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością otrzymanego specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto kwestia błędności stanowiska organu I instancji odnośnie zasadności zastosowania w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może determinować uprawnienia skarżącej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres w którym funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.