II SA/Bd 354/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] grudnia 2022r. nr [...].

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia [...] sierpnia 2022r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023r., poz. 141 – dalej powoływanej jako "u.d.w.") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza T. z [...] grudnia 2022r. o odmowie przyznania M. S. dodatku węglowego. Powyższa decyzja wydana został w następujących okolicznościach sprawy. Dnia [...] października 2022r. do Burmistrza T. wpłynął wniosek M. S. o dodatek węglowy. Wniosek został sporządzony na urzędowym formularzu, do którego dołączono oświadczenie o przedstawieniu prawdziwych danych – w tym dotyczących prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego w domu jednorodzinnym, w którym głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe. Burmistrz T. decyzja nr [...] z [...] grudnia 2022r. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku z uwagi na ustalenie, że M. S. w dokonanym [...] sierpnia 2022r. zgłoszeniu do CEEB (centralnej ewidencji emisyjności budynków) jako stosowany rodzaj paliwa wskazała na "drewno kawałkowe". Do dnia [...] sierpnia 2022r. nie złożyła zaś deklaracji korygującej. W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. (dalej - "Skarżąca") podniosła, że deklarację CEEB złożyła [...] lipca 2022r., wskazując na ogrzewanie domy peletem drzewnym. Korzysta ona bowiem z pieca zamontowanego w 2021r. i przeznaczonego wyłącznie do stosowania w nim peletu drzewnego. Zwróciła uwagę, że wskutek błędu przy wprowadzaniu jej deklaracji do systemu informatycznego wpisano "drewno kawałkowe", jednakże błąd ten został skorygowany w systemie w grudniu 2022r. Nadto Skarżąca podniosła, że jej celem jest otrzymanie dodatku do stosowanego przez nią sposobu ogrzewania domu peletem drzewnym, a jedynie wskutek omyłki złożyła [...] października 2022r. wniosek na niewłaściwym druku. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) wydało zaskarżoną decyzję opisaną na wstępie. W uzasadnieniu swojej decyzji SKO powołało się na art. 2 ust. 1 u.d.w. i wyjaśniło, że bez względu na rodzaj zadeklarowanego rodzaju paliwa ("drewno kawałkowe bądź pelet drzewny) w sprawie nie mogła zapaść inna decyzja niż odmowna. Kolegium podkreśliło bowiem, że Skarżąca wystąpiła o dodatek węglowy, a dodatek ten nie przysługuje dla gospodarstw domowych dla których rodzajem ogrzewania jest pelet drzewny, bowiem nie jest to paliwo stałe o którym mowa w powołanym art. 2 ust. 3 u.d.w. Kolegium zauważyło też, że organ I instancji był związany przedmiotem wniosku Skarżącej i tym samym nie był uprawniony do rozpoznania jej żądania w świetle art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022r., poz. 1967 ze zm.), który przewiduje dodatek do gospodarstw domowych, w których źródłem ciepła jest kocioł zasilany m.in. peletem drzewnym. Skargę na powyższą decyzję wywiodła M. S. wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa procesowego – tj. w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie postepowania dowodowego w sprawie, błędną ocenę dostępnych informacji i faktów, wskutek czego wydano niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie. Skarżąca zarzuciła organom zbytni formalizm przy podejmowaniu działań i interpretacji przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego zamiast rozprawy zdalnej, jeżeli nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W niniejszej sprawie z uwagi na brak możliwości technicznych wszystkich stron do przeprowadzenia rozprawy zdalnej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku Przewodniczący Wydziału zarządzeniem 6 czerwca 2023r. wyznaczył termin posiedzenia niejawnego. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Następnie należy wskazać, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest wyłącznie sprawdzenie, czy zaskarżony akt został wydany zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu wymagającym jego uchylenia. Oceniając wydane w sprawie decyzje w wyżej wskazanym zakresie kognicji, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że wniesiona skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza T. z [...] grudnia 2022r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do dodatku węglowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Poza sporem pozostaje, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym do spełnienia warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze paliwem stałym, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. jest to węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Zasadnym jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że z uwagi na źródło ciepła (piec na paliwo stałe – pelet drzewny) Skarżącej nie przysługuje dodatek węglowy (art. 2 ust. 1 i 3 u.d.w). Należy w sprawie zauważyć, że Skarżąca wniosek o dodatek węglowy złożyła [...] października 2022 r. tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967 - dalej ustawa). Powyższa ustawa przewiduje, że dodatek przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo kocioł olejowy zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W ustawie przewidziano, że dodatek dla osób w gospodarstwie domowym, w przypadku, gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe zasilany peletem drzewnym, przysługuje w kwocie 3000 zł. (24 ust. 11 pkt 1 ustawy w obecnym brzmieniu) na wniosek osoby określonej w art. 24 ust. 2 ustawy zgłoszony w terminie do 30 listopada 2022r. (art. 24 ust. 12 ustawy). Jak stanowi art. 24 ust. 21 ustawy dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). W myśl art. 24 ust. 22 ustawy jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 24 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 24 ust. 23 ustawy). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 24 ust. 24 ustawy). Należy podkreślić, że stosownie do art. 24 ust. 25a ustawy dodanego przez art. 36 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 27 października 2022 r. (Dz.U.2022.2243) zmieniającej nin. ustawę z dniem 4 listopada 2022 r., w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się. Jak stanowi art. 24 ust. 26 ustawy przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku dla gospodarstw domowych nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku da gospodarstw domowych, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku wymagają wydania decyzji. Przywołane wyżej przepisy prawa określają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku dla gospodarstw domowych. W stanie faktycznym sprawy (złożenie wniosku o przyznanie świadczenia po wejściu w życie ustawy z [...] września 2022 r.) i obowiązki wynikające z samej ustawy (art. 24 ust. 25a ustawy) w ocenie Sądu oznaczają, że organ I instancji winien w pierwszej kolejności wyjaśnić zakres wniosku Skarżącej inicjującego postępowanie, zwłaszcza w sytuacji, gdy w deklaracji złożonej [...] lipca 2022. wskazała na pelet drzewny jako rodzaj stosowanego paliwa. W odwołaniu Skarżąca podniosła brak wiedzy o możliwości ubiegania się o dodatek na zakup peletu drzewnego na odrębnym formularzu. Brak wyjaśnienia i ustalenia zakresu żądania Skarżącej świadczy o niedostatecznym wyjaśnieniu przez organy administracji stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do ustalenia zakresu sprawy oraz podjęcia właściwych czynności, także kontrolnych, i mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniu art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a. Nie zasługuje na aprobatę stanowisko SKO, iż organ nie miał podstaw do wzywania strony do poprawienia wniosku. W związku z wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadą informowania stron, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków oraz czuwają aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, organ miał obowiązek poinformować skarżącą o tym, że w życie weszła nowa ustawa i aby otrzymać stosowny dodatek należy wypełnić inny wniosek. Doszło tym samym do naruszenia, wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej: "Konstytucja RP"), zasady zaufania obywatela do państwa i prawa. Jak bowiem wskazuje się w piśmiennictwie prawniczym: "Zasada zaufania obywateli do państwa i prawa pełni funkcję ochronną wobec naruszeń obowiązków informowania przez organy administracji w postaci nieudzielenia informacji wbrew prawnemu obowiązkowi, udzielenia informacji fałszywej lub w niepełnym zakresie." (W. Taras, Skutki naruszenia obowiązku informowania strony postępowania administracyjnego przez organ prowadzący postępowanie. Glosa do wyroku SN z dnia 23 lipca 1992 r., sygn. akt III ARN 40/92, "Państwo i Prawo" 1993, nr 3, s. 111) - tak Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2022 r., II OSK 3157/19. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji powinien mieć na uwadze, że intencją Skarżącej (co wyraźnie wynika z odwołania) było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego peletem drzewnym. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.