II SA/Bd 42/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska (sprawozdawca) sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] października 2025 r. znak: [...].

K. T. ("Skarżąca", "Strona", "Wnioskodawca"), jako opiekun prawny małoletnich wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2025/2026 na W. T., M. T. oraz M. T.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], inspektor ds. świadczeń rodzinnych decyzją z dnia [...] 2025 r. odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia ze względu na fakt, że osoby uprawnione zostały umieszczone w pieczy zastępczej, tj. spokrewnionej rodzinie zastępczej K. i M. T.. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji . W uzasadnieniu organ podał, że materialnoprawną podstawą zapadłego rozstrzygnięcia w sprawie są przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r. poz. 438 ze zm., dalej: "u.p.o.u.a."). Stosownie do art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Organ podał, że uprawnione W. T., M. T. oraz M. T. zostały umieszczone w spokrewnionej rodzinie zastępczej [...] 2018 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] 2018 r., [...]. Postanowienie to jest prawomocne od [...] 2018r. Spokrewniona rodzina zastępcza stanowi formę pieczy zastępczej, zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "ustawa o pieczy zastępczej"). W świetle tak jednoznacznych regulacji, w ocenie Kolegium nie ma możliwości przyznania Wnioskodawczyni świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jak się wskazuje w orzecznictwie, powyższe wyłączenie wynika z faktu, że rodzinom zastępczym wypłacane są świadczenia przewidziane w ustawie z 9 czerwca 2011 r., które mają na celu pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci w nich umieszczonych, a tym samym ich cel i funkcja jest zbliżona ze świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zapobiega dublowaniu wypłacania przez państwo świadczeń mających ten sam cel. Organ dodał, że zna orzecznictwo WSA w Gliwicach, jednak w jego ocenie na gruncie przedmiotowej sprawy brzmienie art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie budzi żadnych wątpliwości, zatem nie ma podstaw do odstąpienia od reguł wykładni językowej. W skardze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, ewentualnie – na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. – orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz małoletnich: W. T., M. T., M. T. za okres od [...] 2025 r. do [...] 2025 r. Zarzucono naruszenie art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez dokonanie błędnej wykładni w oderwaniu od pozostałych przepisów ustawy i przyjęcie, że rodzina zastępcza jest pozbawiona prawa do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo Skarżąca wskazała na orzecznictwo WSA w Gliwicach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletnich : W. T., M. T., M. T. za okres od [...] 2025 r. do [...] 2025 r. z uwagi na to, że zostały umieszczone w pieczy zastępczej. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dokumentacyjnego wynika, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] 2018 r., [...] Skarżąca została ustanowiona rodziną zastępczą dla wyżej wymienionych dzieci, których jest opiekunem prawnym. Oznacza to, że wskazani małoletni pozostają w pieczy zastępczej, której formą jest rodzina zastępcza wymieniona w art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 49). Ponadto z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych wynika, że egzekucja alimentów zasądzonych na rzecz wymienionych dzieci okazała się bezskuteczna. W stwierdzonych wyżej okolicznościach, w ocenie organów obydwu instancji, wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Według utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, powyższe uregulowanie określa w sposób jednoznaczny bezwzględnie obowiązującą przesłankę negatywną, wykluczającą przyznanie prawa do przedmiotowych świadczeń, czyli obliguje organ administracyjny do odmowy przyznania prawa do ich pobierania z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Odmienne stanowisko na tle wskazanych przepisów zajął WSA w Gliwicach mn.in. w prawomocnym wyroku z dnia 08 maja 2025r. sygn. akt II SA/Gl 147/25. Sąd w obecnym w pełni akceptuje przedstawioną przez WSA w Gliwicach argumentację i w dalszej części uzasadnienia odwoła się do tez postawionych w przywołanym orzeczeniu. Ocena dokonana przez organ uwzględnia tylko treść przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z pominięciem innych regulacji prawnych, które w tym zakresie mają znaczenie. Przed wszystkim bowiem należało mieć na uwadze pozostałe unormowania zamieszczone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak podkreślił WSA w Gliwicach "w preambule do tej ustawy stanowi się, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należytego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie natomiast z treścią art. 9 pkt 1 wskazanej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Po myśli art. 2 pkt 11 tej ustawy, osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 178/24). Ponadto uwzględnić należało również przepis art. 38 ustawy z 11 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, według którego, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej, po zasięgnięciu opinii asystenta rodziny, a w przypadku gdy rodzinie dziecka nie został przydzielony asystent rodziny - po zasięgnięciu opinii podmiotu organizującego pracę z rodziną, może dochodzić na rzecz dziecka przebywającego w pieczy zastępczej świadczeń alimentacyjnych, a zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy, kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu obowiązanego do finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej jest obowiązany dochodzić świadczeń alimentacyjnych, w przypadku gdy od umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej upłynął rok. W związku z treścią cytowanych wyżej regulacji prawnych wskazać należało, że w przypadku ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, osobą uprawnioną jest dziecko. Jak podniósł WSA w Gliwicach w cytowanym wyżej wyroku – "okoliczność ta ma kluczowe znaczenie, ponieważ w ustawie o świadczeniach rodzinnych stosownie do postanowień art. 4 pkt 1, osobą uprawnioną do otrzymania świadczeń rodzinnych jest rodzic, a nie dziecko. Tym samym w przypadku obu wymienionych aktów normatywnych spotykamy się z innymi beneficjentami podejmowanych rozstrzygnięć. Oznacza to zarazem, że regulacji z jednej ustawy nie można przenosić na drugą ustawę. Tym samym unormowania zamieszczone w art. 7 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można w analogiczny sposób traktować jak zamieszczonego w art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Brzmienie tych przepisów jest tożsame, jednakże w polu widzenia należy mieć to, że adresatem świadczeń normowanych wskazanymi ustawami jest inny podmiot i okoliczność ta musi być brana pod uwagę. Kolejnym zagadnieniem wymagającym uwagi są postanowienia ustawy o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej. Jak bowiem zostało to zaakcentowane mocą postanowień art. 38 tej ustawy organizator rodzinnej pieczy zastępczej i kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie są wpierw uprawnieni a następnie zobowiązani do podejmowania działań zmierzających do uzyskania przez dzieci przebywające w pieczy zastępczej alimentów od osób zobowiązanych. Wprowadzenie do porządku prawnego tej regulacji wynika z dbałości o środki finansowe dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Zatem można uznać, że dziecko przebywające w pieczy zastępczej jest uprawnione do otrzymania alimentów od osób zobowiązanych. Niewywiązywanie się przez osobę zobowiązaną i spełnienie dodatkowych wymogów wskazanych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uprawnia osobę uprawnioną do ubiegania się o przyznanie świadczenia alimentacyjnego." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 178/24). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielił również pogląd zawarty w cytowanym wyżej wyroku, "że w przypadku sprzeczności między ratyfikowaną umową międzynarodową a przepisem zamieszczonym w ustawie pierwszeństwo ma ratyfikowana umowa międzynarodowa. W tym kontekście odwołać należy się do postanowień Konwencji o Prawach Dziecka, a w szczególności przywołanych powyżej art. 3 ust. 2, art. 18 ust. 2 i art. 27 ust. 3, przewidujących wsparcie dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Dodatkowo dostrzec należy treść art. 91 ust. 3 Konstytucji RP i wynikające z tego przepisu pierwszeństwo unormowań ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów konstytuujących organizację międzynarodową, i to, że prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami. W tym kontekście dostrzec należy postanowienia art. 20, art. 24 i art. 34 ust. 2 Karty praw podstawowych, a zatem aktu będącego częścią składową Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569), przewidujące niezbędność respektowania zasady równości, jak również zapewnienia dzieciom wsparcia. Przeprowadzona powyżej analiza stanu normatywnego skłoniła skład orzekający do opowiedzenia się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają postanowienia art. 91 Konstytucji RP i uprawniają one do podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o postanowienia ratyfikowanej umowy międzynarodowej (Konwencji o Prawach Dziecka) jak również umowy konstytuującej organizację międzynarodową ratyfikowaną w prawem przewidziany sposób (Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej). W szczególności naruszona została zasada równości, ponieważ brak jest podstaw dla różnicowania sytuacji prawnej dziecka uprawnionego do alimentów, w przypadku gdy osoba zobowiązana do ich uiszczania nie wywiązuje się z ciążącego na niej obowiązku." (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 178/24). Należy ponadto zauważyć, że analogiczny kierunek wykładni prezentowany jest w orzecznictwie WSA w Bydgoszczy (prawomocne wyroki: z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 14/23 oraz z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 650/24). Sąd ma na uwadze, że choć wyroki te zapadły w sprawach dotyczących innych zagadnień, bądź świadczeń (tj. legitymacji do złożenia wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego), to zaprezentowana w nich wykładnia obowiązujących przepisów w zakresie koniecznych do spełnienia warunków uzyskania świadczeń z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych oraz konwencyjnych ma charakter uniwersalny i znajduje odniesienie także do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Ze wskazanych wyżej powodów, Sąd rozpoznający skargę w niniejszej sprawie, nie podzielił poglądu wyrażonego wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego organ administracyjny jest zobligowany do odmowy przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej z uwagi na treść art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przyjmując taką ocenę prawną nie uwzględniono bowiem postanowień umów międzynarodowych ratyfikowanych w prawem przewidziany sposób, a ponadto pominięto unormowania zawarte w ustawie o wspieraniu rodzin i systemie pieczy zastępczej, o czym była mowa wyżej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni wskazaną wyżej wykładnię przepisów, mających w niej zastosowanie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie. Wobec powyższego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, gdyż Skarżąca jest zwolniona z obowiązku ich ponoszenia.