II SA/Bd 862/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Pawełczak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przedłużenia uczestnictwa w środowiskowym domu samopomocy oddala skargę.

1. Decyzją z dnia 30 lipca 2025 r. Wójt Gminy D. (dalej: "Wójt", "organ I instancji") po rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 grudnia 2024 r. odmówił E. Ł. (dalej: "skarżąca", "strona") przedłużenia uczestnictwa w Środowiskowym Domu Samopomocy w W. (dalej: "ŚDS"). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że skarżąca była uczestnikiem ŚDS w W. od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2024 r. Następnie wskazał, że nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy dokonywana jest przez Zespół Wspierająco-Aktywizacyjny ocena realizacji indywidualnych planów postępowania wspierająco-aktywizującego. W wyniku analizy takiej oceny organ I instancji uznał, że skarżąca jest osobą funkcjonującą na wysokim poziomie, samodzielną w sferze czynności dnia codziennego oraz załatwienia spraw urzędowych, a także medycznych. Wójt podkreślił, że Zespół już w lutym 2024 r. i w kolejnych miesiącach zamierzał wnioskować do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o zapewnienie innych form wsparcia dla skarżącej. Ponadto Wójt stwierdził, że skarżąca nie uczestniczyła czynnie w zajęciach w ŚDS. Częste były absencje całodniowe w placówce, a także skarżąca często ją opuszczała wbrew regulaminowi przed przerwą obiadową lub zaraz po obiedzie. W ocenie organu I instancji skarżąca nie jest zainteresowana realizacją indywidualnego planu w placówce i do rezygnacji z udziału w ŚDS namawiała również inne osoby. Co więcej organ I instancji wskazał, że kierownik ŚDS w W., jak i zespół mając na względzie ograniczone możliwości lokalowo-osobowe ŚDS w W. i w związku z tym powstałą kolejkę oczekujących osób na przyjęcie do tej placówki, zawnioskowali o nieprzedłużanie skarżącej pobytu w ŚDS i zaproponowanie innych form wsparcia społecznego. Wójt wyjaśnił również, że zgodnie z oceną uczestnika w ŚDS za okres styczeń-grudzień 2024 r. skarżąca otrzymała najwyższą z możliwych ocen w zakresie obszaru dotyczącego samoobsługi i trudności życiowych, umiejętności interpersonalnych, aktywności na zajęciach i rozwoju zainteresowań. Skarżąca uzyskała wysoki poziom funkcjonowania społecznego, samodzielna jest w wykonywaniu czynności dnia codziennego i nie wymaga kontynuacji zajęć w ŚDS. Wskazane zostały inne formy wsparcia celem dalszego rozwoju psychospołecznego. Wójt podkreślił, że ŚDS jest placówką przeznaczoną dla osób, które wymagają wsparcia w zakresie funkcjonowania społecznego, zdrowotnego lub zawodowego, zaś w przypadku skarżącej organ uznał, że dalsze wsparcie w tym zakresie nie jest już konieczne. 2. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie domagając się jej uchylenia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Skarżąca podniosła, że wniosła o przedłużenie swojego pobytu w ŚDS, a kolejka chętnych dotyczy osób, które mają być przyjęte po raz pierwszy. Dalej wskazała, że obecni uczestnicy zajęć mieli przedłużane pobyty na rok 2025 już w listopadzie i grudniu 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o przedłużenie pobytu w grudniu 2024 r. z obawy o jej pominięcie. Dalej wskazała, że kwestią drugorzędną jest jej frekwencja na zajęciach oraz relacje z innymi uczestnikami. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ podczas zbierania informacji od rodziny strony uzyskał opinie m.in. od osób chorych psychicznie. Również kierownik ŚDS w W. zebrał informację nie mające nic wspólnego z prawdą. W ocenie skarżącej powyższe świadczy o nienawiści w stosunku do niej. 3. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 22 września 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcie Kolegium wskazało na wstępie, że zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło na skutek dwukrotnego uchylenia decyzji Wójta przez organ odwoławczy. Następnie Kolegium po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy wyjaśniło zasady i cele funkcjonowania oraz tryb kierowania i przyjmowania do środowiskowych domów samopomocy, przytaczając stosowne przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm. – dalej: "u.p.s.") oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 249 – dalej "rozporządzenie"). Następnie SKO wyjaśniło, że skarżąca domaga się przedłużenia pobytu w ŚDS, a nie skierowania do ŚDS. W ocenie organu odwoławczego Wójt dokonał analizy spełnienia przez skarżącą przesłanek dotyczących pobytu w ŚDS w odniesieniu do rezultatów dotychczasowego pobytu, zadań ŚDS oraz możliwości lokalowo-osobowych ŚDS. Kolegium podkreśliło, że specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w ośrodku wsparcia są jedną z wielu form pomocy społecznej świadczonej przez gminę. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 51a ust. 2 u.p.s. zadaniem środowiskowego domu samopomocy jest świadczenie usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. W ocenie Kolegium z zebranej dokumentacji w sprawie wynika, że skarżąca jest osobą samodzielną radzącą sobie w życiu codziennym, zatem misja ŚDS w stosunku do skarżącej została zakończona. Ponadto z treści § 13 ust. 3 rozporządzenia wynika obowiązek zespołu wspierająco-aktywizującego wnioskowania o umożliwienie uczestnikowi korzystania z innych form wsparcia w przypadku uzyskania przez uczestnika poziomu samodzielności umożliwiającego udział w innych formach wsparcia, co też w ocenie Kolegium ma miejsce w niniejszej sprawie. SKO zaakcentowało, że skarżąca nie będzie pozostawiona bez wsparcia, gdyż GOPS zaproponował jej korzystanie z usług opiekuńczych lub asystenta osoby niepełnosprawnej. Stronie zaproponowano również zbliżone formą do SDŚ pozwalające na kontakt z osobami trzecimi, udział w klubie Seniora lub Klubie Integracji Społecznej. 4. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wskazując, że spełnia warunki korzystania z ŚDS (pkt 6, 7 orzeczenia) więc powinna je otrzymać. Odmawiając stronie przedłużenia pobytu w ŚDS, kierowniczka GOPS w D. stawia się ponad prawem. Skarżąca wskazała na brak związku pomiędzy propozycją przyznania jej innych form pomocy (dom starców, pobyt w ośrodki dla osób wykluczonych społecznie), a osiągniętym przez nią wysokim poziomem samodzielności. Zdaniem strony ocena zdolności, co do jej samodzielnego funkcjonowania nie została dokonana prawidłowo. W ocenie skarżącej Zespół Wspierająco-Aktywizujący niewłaściwe ocenił wpływ jej schorzeń na możliwość samodzielnej egzystencji. Zaakcentowała, że w tym zakresie należało zapoznać się z wypisami szpitalnymi, w których zawarto szczegółowo stan zdrowia skarżącej. Odniosła się do również do samowolnych wyjść przed końcem zajęć i wskazała na problem dyskryminacji w ŚDS. Strona nie zgodziła się z wymienionymi umiejętnościami przez Zespół Wspierające – Aktywizujący podnosząc, że osoby opiniujące nie posiadają odpowiedniego wykształcenia medycznego, co do analizy jej stanu zdrowia. Wyjaśniła również, że propozycja ŚDS nie mogła zostać przyjęta, gdyż skarżącą opiekuje się już siostra oraz A. G.. Do skargi strona złączyła dokumentację medyczną i wniosła o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów. 5. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a., sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga jest niezasadna. 7. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia. Zgodnie z art. 51a ust. 1 u.p.s. ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy lub klub samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności w celu zwiększania zaradności i samodzielności życiowej, a także ich integracji społecznej. Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym (ust. 2). Tryb kierowania i przyjmowania do ŚDS określa wydane na podstawie art. 51a ust. 5 u.o.s. rozporządzenie, którego przepis § 7 ust. 5 wskazuje, że skierowanie do domu następuje w drodze decyzji administracyjnej. W przypadku osób, które po raz pierwszy wystąpiły o skierowanie do domu, decyzję o skierowaniu do domu wydaje się na czas określony, nie dłuższy niż 3 miesiące, konieczny do dokonania przez zespół wspierająco-aktywizujący oceny możliwości zaproponowania osobie indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego (dalej: "IPWA") oraz okresu, jaki będzie niezbędny do jego realizacji (ust. 6). W ust. 7 prawodawca postanowił, że po dokonaniu oceny, o której mowa w ust. 6, oraz przygotowaniu indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego osobę kieruje się do domu na czas określony, uzgodniony z kierownikiem domu, niezbędny do realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. Z kolei ust. 8 stanowi, że okres, na jaki osoba została skierowana do domu, może być przedłużony, w szczególności w sytuacji braku postępów w realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego, okresowego braku możliwości skierowania osoby do innego ośrodka wsparcia, domu pomocy społecznej lub warsztatu terapii zajęciowej albo braku możliwości zatrudnienia, w tym w warunkach pracy chronionej na przystosowanym stanowisku pracy. Z powyższych uregulowań wynika, że jeżeli IPWA nie zostanie zrealizowany, ustawodawca przewidział możliwość przedłużenia okresu uczestnictwa w ŚDS w drodze decyzji. Indywidualny plan postępowania wspierająco-aktywizującego został zdefiniowany jako ustalony, odpowiednio do potrzeb i możliwości psychofizycznych każdego uczestnika, rodzaj i zakres usług świadczonych w domu. Zgodnie § 13 rozporządzenia IPWA jest realizowany w porozumieniu z uczestnikiem lub jego opiekunem. Zespół wspierająco-aktywizujący zbiera się w zależności od potrzeb, jednak co najmniej raz na 6 miesięcy, celem omówienia realizacji indywidualnych planów postępowania wspierająco-aktywizującego i osiągniętych rezultatów, a także ewentualnej możliwości ich modyfikacji. W przypadku osiągnięcia przez uczestnika poziomu samodzielności umożliwiającego uczestnictwo w innych formach wsparcia, zespół wspierająco-aktywizujący wnioskuje do jednostki prowadzącej lub jednostki zlecającej o umożliwienie uczestnikowi korzystania z innych form wsparcia w celu kontynuacji procesu usamodzielnienia, w szczególności poprzez odpowiednie formy rehabilitacji zawodowej lub zatrudnienia. 8. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazania wymaga, że skarżąca korzystała ze wsparcia Środowiskowego Domu Samopomocy w W. od 2017 r. Kolejny wniosek skarżącej o przedłużenie terminu uczestnictwa w zajęciach w ŚDS z dnia 2 grudnia 2024 r. nie został uwzględniony. Organ uznał bowiem, podzielając stanowisko ośrodka, że w osiągnięciu przez skarżącą celów założonych w IPWA na 2024 r. nie wystąpił brak postępów w jego realizacji. Formy zajęć podejmowane przez skarżącą w 2024 r. doprowadziły do osiągnięcia celów w postaci nabycia szczegółowo opisanych w decyzji organu I instancji umiejętności. Tym samym w ocenie organu brak było podstaw do przedłużenia pobytu skarżącej ŚDS. Istotnym dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest zatem wykazanie okoliczności, czy skarżąca poczyniła postępy w realizacji IPWA na 2024 r., a także ocena prawidłowości stanowiska ŚDS, na której w zasadniczej mierze oparły się organy przy wydawaniu rozstrzygnięć. Jak już wskazano, ocena IPWA, zawierającego liczne, opisane wcześniej formy wsparcia, była pozytywna. Sąd podobnie jak Wójt i Kolegium nie znalazł podstaw do zakwestionowania ww. ustaleń w zakresie odmowy przedłużenia skarżącej pobytu w placówce. Brak wskazań do dalszego uczestnictwa w ośrodku wynikają jednoznacznie z informacji znajdujących się w ocenie zespołu wspierająco-aktywizującego oraz piśmie kierownika ŚDS z dnia 10 grudnia 2024 r. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy zdaniem Sądu potwierdza, że możliwości działań programowych w ramach realizacji planu zostały wyczerpane, a skarżąca osiągnęła maksymalny potencjał m. in. funkcjonowania w życiu codziennym. Powyższą ocenę organu poprzedziło zebranie odpowiedniego materiału dowodowego w ramach dokumentacji indywidualnej uczestnika. Wbrew wywodom zawartym w skardze Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości mających polegać na niezweryfikowaniu stanu zdrowia skarżącej czy też nieprawidłowej ocenie dotyczącej postępów aktywizacji. Jak trafnie wskazał Wójt z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca jest osobą samodzielną w sferze czynności dnia codziennego. Skarżąca sama zaspokaja swoje potrzeby w zakresie sfery higienicznej, porządkowej, przygotowywania i spożywania posiłków, załatwiania spraw urzędowych, rehabilitacji, wizyt lekarskich, w zakresie obsługi telefonu komórkowego, internetu i portali społecznościowych. Potrafi zadbać o swoje zdrowie samodzielnie organizując i dojeżdżając między innymi na konsultacje do różnych specjalistów. Korzysta z Poradni Rehabilitacji Zabiegowej Szpitala [...], rehabilitacji ogólnoustrojowej w Szpitalu [...] lub Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w R.. Dokonuje zakupów, utrzymuje w czystości stanowisko pracy podczas zajęć terapeutycznych, potrafi racjonalnie gospodarować budżetem, orientuje się w cenach różnych produktów. Ubiera się stosownie do pór roku oraz okoliczności. Potrafi zadbać o swoje interesy poprzez kierowania odpowiednich pism do urzędów, ZUS-u, dokonywać płatności w banku, udzielać pisemnej odpowiedzi na urzędowe pisma, dopilnowywać terminów i powoływać się na odpowiednie podstawy prawne. Ponadto potrafi zadbać o bezpieczne warunki bytowe organizując naprawy budynku w którymi zamieszkuje, zleca na przykład czyszczenie przewodów wentylacyjnych, komina, wymiany okna i drzwi. Sama znajduje odpowiednie osoby z którymi umawia się osobiście lub telefonicznie. Ponadto dzięki terapii w placówce potrafi wdrażać w życie założenia treningu umiejętności społecznych i komunikacyjnych. Skarżąca podnosi, że ocena zdolności, co do jej samodzielnego funkcjonowania nie została dokonana prawidłowo, gdyż Zespół Wspierająco-Aktywizujący niewłaściwe ocenił wpływ jej schorzeń na możliwość samodzielnej egzystencji. Odnosząc się do stanowiska strony wskazać należy, że Sąd nie dostrzegł wad tej oceny, które czyniłyby ją nierzetelną. Została bowiem sporządzona przez Zespół Wspierająco-Aktywizujący. Podważenie tego dokumentu, sporządzonego przez pracowników placówki, którzy aktywnie uczestniczyli w jego sporządzaniu i realizacji, choć jest możliwa, to jednak wymaga bardzo przekonywującego uzasadnienia znajdującego potwierdzenie w materiale dowodowym. Takiej argumentacji, jednakże brak. Zwrócić ponadto trzeba uwagę na fakt, że pracownicy zespołu sporządzający ww. ocenę muszą posiadać specjalistyczną wiedzę oraz doświadczenie zawodowe w pracy z osobami korzystającymi ze wsparcia Środowiskowych Domów Samopomocy. Zaprezentowana zaś przez skarżącą odmienna ocena ww. dowodu nie jest w stanie podważyć legalności zaskarżonej decyzji. Zaakcentowania w tym miejscu również wymaga, że przedłużenie pobytu w ŚDS, który świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym, powinno odbywać z uwzględnieniem postawy oraz dotychczasowego zaangażowania osoby, której taka forma pomocy społecznej ma zostać udzielona, aby najefektywniej wykorzystać możliwości jakie oferuje taki ośrodek. Sąd zwraca również uwagę, że tego rodzaju pomoc społeczna nie może być traktowana przez osoby ją otrzymujące jako źródło stałego wsparcia, albowiem celem tej instytucji jest wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji, a nie jej "utrwalanie" poprzez przyzwyczajanie do stałej pomocy, która w dłuższej perspektywie może się okazać czynnikiem demotywującym w kontekście wyjścia z sytuacji kryzysowej, uniemożliwiając tym samym realizacje celu pomocy społecznej jakim jest zapobieganie tego rodzaju trudnym sytuacją. Skoro z akt sprawy wynika, że możliwości działań programowych w ramach realizacji planu zostały w stosunku do skarżącej wyczerpane, a skarżąca osiągnęła maksymalny potencjał m. in. funkcjonowania w życiu codziennym, to brak było podstaw do wydania decyzji o przedłużenia uczestnictwa w ŚDS. Końcowo Sąd pragnie podkreślić za organem, że skarżąca nie została wskutek nieprzedłużenia pobytu w ŚDS pozbawiona specjalistycznej pomocy, albowiem na organ zaproponował jej korzystanie z innych dostępnych form pomocy, takich jak: usługi opiekuńcze świadczone przez Ośrodek Pomocy Społecznej, osobistego asystenta osoby niepełnosprawnej, czy też uczestnictwo w Klubie Seniora i klubie Integracji Społecznej. 9. Sąd oddalił wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi, gdyż w sprawie nie był kwestionowany stan jej zdrowia, bowiem jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności skarżąca została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. 10. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.